ไอซ์แลนด์โหวตไม่รื้อฟื้นการเจรจาเข้าร่วมสหภาพยุโรป

ไอซ์แลนด์ปฏิเสธการเปิดการเจรจาเข้าร่วมสหภาพยุโรป (EU) อีกครั้ง ในประชามติเมื่อวันที่ 29 สิงหาคม 2026 โดยผู้ลงคะแนน 52.8% เลือก “ไม่เห็นด้วย” และ 47.2% เลือก “เห็นด้วย” ขณะที่มีผู้มาใช้สิทธิ 82.5% 3

อย่างไรก็ตาม ผลครั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าไอซ์แลนด์ลงมติไม่เข้าร่วมอียูโดยตรง ในบัตรลงคะแนน ประชาชนถูกถามเพียงว่าจะอนุญาตให้รัฐบาลกลับไปเจรจากับอียูหรือไม่ หากผลออกมาเป็น “เห็นด้วย” ก็จะเป็นเพียงการเปิดทางให้เริ่มการเจรจา และข้อตกลงเข้าร่วมอียูในอนาคตยังต้องผ่านประชามติครั้งที่สอง 23

ประชามติครั้งนี้ตัดสินอะไร

คำถามในบัตรลงคะแนนคือ ไอซ์แลนด์ควรกลับมาเปิดการเจรจาเข้าร่วมสหภาพยุโรปหรือไม่ การลงคะแนน “เห็นด้วย” จะทำให้รัฐบาลสามารถกลับไปหารือกับกรุงบรัสเซลส์ได้ แต่ไม่ได้ผูกมัดประเทศให้ต้องเข้าร่วมอียูในท้ายที่สุด 213

กระบวนการเจรจาจะครอบคลุมหลายประเด็น ตั้งแต่นโยบายเศรษฐกิจ สิทธิมนุษยชน ไปจนถึงการประมงและอำนาจอธิปไตย ก่อนที่ประชาชนจะได้ตัดสินใจอีกครั้งต่อข้อตกลงสมาชิกภาพฉบับสมบูรณ์ 213

เมื่อฝ่าย “ไม่เห็นด้วย” เป็นผู้ชนะ รัฐบาลของนายกรัฐมนตรีคริสตรุน ฟรอสตาดอตตีร์จึงประกาศว่าจะไม่เดินหน้าการเจรจา และจะมุ่งกระชับความสัมพันธ์กับยุโรปผ่านเขตเศรษฐกิจยุโรป หรือ EEA ต่อไป 9

ทำไมสิทธิประมงและอธิปไตยจึงเป็นหัวใจของฝ่ายคัดค้าน

ประเด็นที่มีน้ำหนักมากที่สุดคือการประมง กฎของอียูกำหนดโควตาประมงโดยอิงจากรูปแบบการทำประมงในอดีต ทำให้ฝ่ายคัดค้านกังวลว่าไอซ์แลนด์อาจสูญเสียอำนาจควบคุมการเข้าถึงน่านน้ำและการจัดสรรโควตาบางส่วน 3

สำหรับประเทศเกาะในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ ทรัพยากรทางทะเลไม่ได้เป็นเพียงเรื่องเศรษฐกิจหรือกฎระเบียบ หากยังเชื่อมโยงกับแนวคิดเรื่องเอกราชและอัตลักษณ์ของชาติด้วย ฝ่าย “ไม่เห็นด้วย” จึงนำเสนอประเด็นนี้ในฐานะคำถามเรื่องอธิปไตย มากกว่าจะเป็นเพียงข้อพิพาทด้านนโยบายประมง 47

ฝ่ายคัดค้านยังย้ำว่า การอยู่กับยุโรปไม่ได้แปลว่าต้องเป็นสมาชิกอียู ปัจจุบันไอซ์แลนด์เข้าถึงตลาดเดียวของอียูผ่าน EEA ซึ่งเปิดทางให้มีการเคลื่อนย้ายสินค้า บริการ เงินทุน และผู้คนในกรอบที่กว้างขวาง อีกทั้งยังอยู่ในเขตเชงเกนที่เอื้อต่อการเดินทางโดยไม่ต้องตรวจพรมแดนภายในระหว่างประเทศสมาชิกและประเทศที่เข้าร่วม 68

ด้วยเหตุนี้ ฝ่าย “ไม่เห็นด้วย” จึงมองว่าการรักษาสถานะเดิมให้ประโยชน์หลายด้าน ทั้งการเชื่อมโยงกับตลาดยุโรปและการเดินทางข้ามพรมแดน ขณะเดียวกันก็ยังรักษาอำนาจตัดสินใจของประเทศ โดยเฉพาะด้านประมงไว้ได้ การกลับไปเปิดการเจรจาจึงถูกมองว่าเป็นการเพิ่มความเสี่ยงโดยยังไม่มีหลักประกันว่าจะได้ผลตอบแทนคุ้มค่า 24

ฝ่ายสนับสนุนหวังอะไรจากการใกล้ชิดอียูมากขึ้น

ฝ่าย “เห็นด้วย” มองว่าการผนวกรวมกับยุโรปที่ลึกขึ้นอาจช่วยรับมือกับจุดเปราะบางของเศรษฐกิจไอซ์แลนด์ โดยเฉพาะค่าเงินโครนาไอซ์แลนด์ที่ผันผวน อัตราดอกเบี้ยสูง เงินเฟ้อ และค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น 67

ผู้สนับสนุนยังเชื่อมโยงการเข้าร่วมอียูเข้ากับความเป็นไปได้ในการใช้เงินยูโร ซึ่งอาจช่วยสร้างเสถียรภาพด้านค่าเงินและลดแรงกดดันทางเศรษฐกิจได้ แต่ประเด็นเหล่านี้เป็นข้อเสนอและความคาดหวังของฝ่ายสนับสนุน ไม่ใช่ผลลัพธ์ที่รับประกันจากการเปิดเจรจา

การลงคะแนนครั้งนี้ยังเกิดขึ้นท่ามกลางความกังวลด้านความมั่นคงในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือและอาร์กติก หลังประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แสดงความสนใจซ้ำ ๆ ต่อการควบคุมกรีนแลนด์ ซึ่งเป็นดินแดนใกล้เคียง และมีถ้อยแถลงบางช่วงที่ทำให้เกิดความสับสนระหว่างกรีนแลนด์กับไอซ์แลนด์ ประเด็นดังกล่าวทำให้คำถามเรื่องจุดยืนระหว่างประเทศของไอซ์แลนด์ถูกจับตามากขึ้น 367

ฝ่ายสนับสนุนจึงมองว่า การมีความสัมพันธ์เชิงสถาบันกับยุโรปที่แน่นแฟ้นกว่าเดิมอาจช่วยให้ไอซ์แลนด์มีหลักยึดทางการเมืองมากขึ้นในภูมิภาคที่ไม่แน่นอน 367 แต่ข้อโต้แย้งนี้เป็นเรื่องยุทธศาสตร์และภูมิรัฐศาสตร์ ไม่ใช่คำมั่นว่าจะเกิดพันธมิตรทางทหารใหม่ เพราะไอซ์แลนด์เป็นสมาชิกองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (NATO) อยู่แล้ว และมีความร่วมมือกับยุโรปผ่าน EEA และเชงเกนในปัจจุบัน 6

ผลครั้งนี้เกี่ยวข้องกับความพยายามเดิมของไอซ์แลนด์อย่างไร

ไอซ์แลนด์ยื่นใบสมัครเข้าร่วมอียูในปี 2009 หลังเกิดวิกฤตธนาคารและการเงินในประเทศ การเจรจาเริ่มต้นในปี 2010 แต่ถูกระงับหลังรัฐบาลเปลี่ยนขั้วในปี 2013 และยุติลงอย่างเป็นทางการในปี 2015

ประชามติปี 2026 เป็นความพยายามของรัฐบาลฟรอสตาดอตตีร์และพรรคร่วมรัฐบาลที่จะนำคำถามดังกล่าวกลับมาพิจารณาอีกครั้ง หากประชาชนลงคะแนน “เห็นด้วย” รัฐบาลจะมีอำนาจกลับไปเจรจาเงื่อนไขต่าง ๆ รวมถึงมาตรการคุ้มครองผลประโยชน์ด้านประมงและอธิปไตย ก่อนนำข้อตกลงสุดท้ายกลับมาให้ประชาชนตัดสินใจ 12

แต่ผล “ไม่เห็นด้วย” ได้ปิดเส้นทางดังกล่าวลงในเวลานี้ ทำให้กระบวนการเข้าร่วมอียูยังคงถูกแช่แข็งต่อไป

ผลสะเทือนทางการเมือง

ผลประชามติถือเป็นความพ่ายแพ้ของรัฐบาลที่มีแนวนโยบายสนับสนุนยุโรปของฟรอสตาดอตตีร์ และเป็นชัยชนะของกลุ่มการเมืองกับผู้ลงคะแนนที่ให้ความสำคัญกับอุตสาหกรรมประมง เอกราช และการควบคุมโดยชาติไอซ์แลนด์เอง 34

ส่วนต่างคะแนนไม่มากนัก สะท้อนว่าประเด็นความสัมพันธ์กับอียูยังแบ่งสังคมไอซ์แลนด์อย่างสูสี แต่คะแนนดังกล่าวก็มากพอที่จะทำให้รัฐบาลไม่มีอาณัติเปิดการเจรจาอีกครั้ง 34

ในทางปฏิบัติ ไอซ์แลนด์จะยังคงเชื่อมโยงกับยุโรปอย่างใกล้ชิดผ่าน EEA และเชงเกน โดยไม่เป็นสมาชิกอียู ประเทศจึงยังคงเข้าถึงตลาดยุโรปและการเดินทางข้ามพรมแดนในหลายด้าน ขณะเดียวกันก็รักษาอำนาจควบคุมนโยบายสำคัญไว้ได้ 69

ดังนั้น ผลประชามติไม่ได้ยุติการถกเถียงเรื่องอียูอย่างถาวร แต่เลื่อนคำถามว่าไอซ์แลนด์ควรรักษาสมดุลระหว่างการเชื่อมโยงกับยุโรปและการคงอำนาจอธิปไตยไว้มากน้อยเพียงใดออกไปก่อน