ทำไมสหรัฐฯ จึงเสนอปิดทางธนาคาร Banque Misr สาขายูเออีออกจากระบบการเงินสหรัฐฯ

จุดเริ่มต้นของข้อเสนอ

เครือข่ายบังคับใช้กฎหมายอาชญากรรมทางการเงินของกระทรวงการคลังสหรัฐฯ หรือ FinCEN เสนอใช้มาตรการตามมาตรา 311 ของกฎหมาย USA PATRIOT Act เพื่อจำกัดความสัมพันธ์ระหว่างสถาบันการเงินสหรัฐฯ กับ Banque Misr UAE ซึ่งหมายถึงสาขาของธนาคาร Banque Misr จำนวน 6 แห่งในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี)

หัวใจของข้อเสนอคือข้อกล่าวหาว่า สาขาเหล่านี้เป็นช่องทางสำคัญที่ช่วยให้เครือข่ายการเงินเงาของอิหร่านเข้าถึงเงินดอลลาร์สหรัฐฯ และระบบธนาคารระหว่างประเทศ ไม่ใช่ข้อกล่าวหาว่า Banque Misr ทั้งองค์กร หรือสาขาในทุกประเทศ มีส่วนเกี่ยวข้อง 17

ธุรกรรม 1.8 พันล้านดอลลาร์คืออะไร

กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ประเมินว่า ระหว่างเดือนมกราคม 2024 ถึงมิถุนายน 2026 สาขา Banque Misr ในยูเออีดำเนินธุรกรรมมูลค่าประมาณ 1.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ให้บริษัท 103 แห่งที่ อาจเชื่อมโยง กับเครือข่ายธนาคารเงาของอิหร่าน 17

FinCEN จึงเสนอให้จัดสาขาทั้ง 6 แห่งเป็นสถาบันที่ “เป็นข้อกังวลหลักด้านการฟอกเงิน” (primary money laundering concern) ภายใต้มาตรา 311 17

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวและการเชื่อมโยงเป็นการประเมินหรือข้อกล่าวหาของกระทรวงการคลังสหรัฐฯ เอกสารสาธารณะที่มีอยู่ไม่ได้พิสูจน์ว่าทุกธุรกรรมผิดกฎหมาย หรือบริษัททั้ง 103 แห่งมีส่วนร่วมในกิจกรรมผิดกฎหมายทั้งหมด คำว่า “อาจเชื่อมโยง” จึงเป็นเงื่อนไขสำคัญในการอ่านข่าวนี้ 17

มาตรา 311 จะทำอะไรได้บ้าง

ข้อเสนอนี้เปิดช่วงรับฟังความคิดเห็นเป็นเวลา 30 วัน หากมีการออกเป็นกฎขั้นสุดท้าย สถาบันการเงินสหรัฐฯ จะถูกห้ามไม่ให้เปิดหรือคงบัญชี correspondent banking หรือบัญชีตัวแทนธนาคารกับ Banque Misr UAE และต้องดำเนินมาตรการป้องกันไม่ให้สาขาเหล่านี้เข้าถึงบัญชีดังกล่าวทางอ้อม 17

ในทางปฏิบัติ นั่นจะทำให้สาขาทั้ง 6 แห่งดำเนินการชำระเงินสกุลเงินดอลลาร์ผ่านธนาคารสหรัฐฯ ได้ยากอย่างมาก เพราะบัญชีตัวแทนธนาคารเป็นโครงสร้างสำคัญที่ธนาคารต่างประเทศใช้เชื่อมต่อกับระบบชำระเงินของสหรัฐฯ

มาตรการนี้ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่า ธุรกิจของ Banque Misr ในกรุงไคโร ปารีส แฟรงก์เฟิร์ต ริยาด หรือประเทศอื่น ๆ จะถูกห้ามใช้เงินดอลลาร์หรือถูกคว่ำบาตรไปด้วย Banque Misr ระบุว่าข้อเสนอจำกัดอยู่ที่การดำเนินงานในยูเออี และไม่กระทบธุรกิจในอียิปต์หรือประเทศอื่น 5

ส่วนหนึ่งของ “Operation Economic Outcast”

กระทรวงการคลังสหรัฐฯ นำเสนอการดำเนินการครั้งนี้ในฐานะส่วนหนึ่งของ Operation Economic Outcast แคมเปญระดับรัฐบาลที่เปิดตัวไม่กี่วันก่อนหน้า เพื่อสกัดเส้นทางการเงินของอิหร่านและผู้สนับสนุน 246

สก็อตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังสหรัฐฯ เรียกแนวทางดังกล่าวว่าเป็นการโจมตีทางเศรษฐกิจต่อสายสัมพันธ์ทางการเงินของอิหร่านทั่วโลก ข้อเสนอที่มุ่งเป้าไปยัง Banque Misr UAE จึงนับเป็นปฏิบัติการด้านธนาคารที่โดดเด่นครั้งแรกของแคมเปญนี้ 246

Banque Misr และหน่วยงานยูเออีตอบอย่างไร

Banque Misr ระบุว่ากำลังทบทวนประกาศของกระทรวงการคลังสหรัฐฯ และจะหารือกับเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ 35

ธนาคารกลางยูเออีมีคำสั่งให้ตรวจสอบสาขาที่เกี่ยวข้องเป็นกรณีพิเศษและเร่งด่วน รวมถึงการทบทวนย้อนหลังเชิงนิติวิทยาศาสตร์และการตรวจสอบเชิงลึกในช่วงเวลาที่เกี่ยวข้อง นอกจากนี้ยังย้ำว่าธนาคารต้องปฏิบัติตามกฎของยูเออี และหลีกเลี่ยงการดำเนินการที่อาจทำให้ระบบการเงินของประเทศเผชิญความเสี่ยงด้านชื่อเสียง 235

จากแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสรุปจุดยืนเชิงสาระของธนาคารกลางอียิปต์หรือกระทรวงการต่างประเทศอียิปต์นอกเหนือจากท่าทีในระดับ Banque Misr

การเลือก Banque Misr สะท้อนอะไร

การมุ่งเป้าไปยังธนาคารจากประเทศที่สามอย่างอียิปต์ ซึ่งมีสาขาในยูเออี สะท้อนความพยายามของกระทรวงการคลังสหรัฐฯ ที่จะเพิ่มต้นทุนให้สถาบันการเงินซึ่งถูกมองว่าอำนวยความสะดวกทางการค้าแก่อิหร่าน โดยยังไม่ต้องเผชิญหน้ากับรัฐหรือธนาคารขนาดใหญ่ที่สุดที่เกี่ยวข้องกับการค้าอิหร่านโดยตรง

แต่แนวทางนี้ก็มีข้อจำกัดเช่นกัน หากช่องทางหนึ่งถูกปิด อิหร่านอาจหันไปใช้ตัวกลางอื่น ช่องทางที่ไม่ใช้ดอลลาร์ หรือระบบการชำระเงินทางเลือกได้ การตัดการเข้าถึงอิหร่านอย่างมีนัยสำคัญจึงขึ้นอยู่กับความร่วมมือหรือแรงกดดันต่อผู้เล่นทางเศรษฐกิจรายใหญ่กว่านี้มาก ขณะเดียวกัน การบังคับใช้มาตรการอย่างเข้มข้นก็อาจสร้างต้นทุนทางการทูตและตลาดการเงินได้