6 เดือนหลังวิกฤตฮอร์มุซ แรงกระแทกพลังงานไม่ได้หยุดอยู่แค่ราคาน้ำมัน

หกเดือนหลังสงครามอิหร่านเริ่มขึ้น ผลกระทบของวิกฤตไม่ได้จำกัดอยู่ที่การทำให้ราคาน้ำมันสูงขึ้นอีกต่อไป แต่กลายเป็น ภาวะช็อกด้านอุปทานที่เกิดขึ้นจริง ช่องแคบฮอร์มุซยังถูกจำกัดการเดินเรืออย่างหนัก ตลาดเชื้อเพลิงกลั่นและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ตึงตัว และต้นทุนกำลังถูกส่งต่อไปยังแต่ละประเทศไม่เท่ากัน

บริษัทน้ำมันบางแห่งในสหรัฐฯ ได้แรงหนุนจากราคาน้ำมันและค่าการกลั่นที่สูงขึ้น ขณะที่ประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าพลังงานอย่างบังกลาเทศต้องจ่ายแพงขึ้นทั้งค่าพลังงาน ปุ๋ย และการขนส่ง

ฮอร์มุซกลายเป็นคอขวดด้านอุปทานที่ยืดเยื้อ

ก่อนสงคราม ราวหนึ่งในห้าของการขนส่งน้ำมันและ LNG ของโลกเคลื่อนผ่านช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางนี้รองรับน้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์น้ำมันประมาณ 18 ล้านบาร์เรลต่อวันก่อนเกิดความขัดแย้ง แต่ปริมาณลดลงเหลือ 4.8 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนกรกฎาคม และเฉลี่ยเพียงประมาณ 2 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนสิงหาคม ตามข้อมูลประมาณการการเดินเรือที่ Reuters อ้างถึง

การลดลงดังกล่าวไม่ได้เกิดจากความเสียหายทางกายภาพเพียงอย่างเดียว การโจมตี ความเสี่ยงจากทุ่นระเบิด ข้อจำกัดของกองทัพเรือ ลูกเรือที่ไม่ต้องการเสี่ยงเดินทาง ตลอดจนประกันภัยที่หาไม่ได้หรือมีราคาแพงจนไม่คุ้มเชิงพาณิชย์ ล้วนทำให้การผ่านช่องแคบเป็นเรื่องยาก แม้เรือจะยังสามารถเดินทางได้ในทางเทคนิค 3 เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม มีเรือสินค้าโภคภัณฑ์เพียง 5 ลำที่ถูกบันทึกว่าผ่านช่องแคบ ต่ำกว่าระดับก่อนสงครามอย่างมาก

ประเด็นสำคัญคือ เส้นทางน้ำอาจยัง “เปิด” ในทางกฎหมายหรือทางทหาร แต่กลับ “ปิด” ในทางปฏิบัติสำหรับการขนส่งเชิงพาณิชย์ทั่วไป ผลที่ตามมาคือการเข้าถึงน้ำมันดิบ LNG และเชื้อเพลิงกลั่นมีความไม่แน่นอนมากขึ้น ขณะที่ค่าระวางเรือ ค่าประกันภัย และค่าจัดส่งผันผวนรุนแรงขึ้น

แรงกระแทกไม่ได้หยุดอยู่ที่น้ำมันดิบ

ราคาน้ำมันดิบเบรนท์ปรับขึ้นอย่างรวดเร็วหลังการโจมตี และเคยทะลุ 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลในช่วงที่วิกฤตรุนแรงที่สุด เทียบกับราว 71 ดอลลาร์ก่อนสงคราม 24 แต่ราคาน้ำมันดิบสะท้อนความเสียหายเพียงบางส่วนเท่านั้น

เชื้อเพลิงกลั่นมีความเปราะบางเป็นพิเศษ Reuters รายงานว่าปริมาณการเดินเครื่องโรงกลั่นทั่วโลกในเดือนกรกฎาคมต่ำกว่าปีก่อนเกือบ 5 ล้านบาร์เรลต่อวัน ขณะที่ตลาดดีเซลและผลิตภัณฑ์น้ำมันกลั่นอื่น ๆ อยู่ในภาวะตึงตัวอย่างยิ่ง ExxonMobil และ Chevron เตือนว่าอุปทานเชื้อเพลิงอาจยังจำกัดในช่วงครึ่งหลังของปี แม้ธุรกิจโรงกลั่นของทั้งสองบริษัทจะได้รับประโยชน์จากค่าการกลั่นที่สูงขึ้น 18

สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) คาดว่าอุปทานน้ำมันโลกจะลดลง 4.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือประมาณ 4% ในปี 2026 เนื่องจากการปิดกั้นฮอร์มุซ การโจมตีในพื้นที่อื่น และการหยุดชะงักเพิ่มเติมลดปริมาณน้ำมันที่ส่งมอบได้ IEA ยังปรับลดคาดการณ์ความต้องการใช้น้ำมันปี 2026 สะท้อนว่าราคาที่สูงและความเสียหายทางเศรษฐกิจกำลังเริ่มกดการบริโภคลง

ตลาดจึงเผชิญสมดุลที่ซับซ้อน ความต้องการที่อ่อนแอลงอาจช่วยชะลอราคาน้ำมันดิบในที่สุด แต่ดีเซล LNG และผลิตภัณฑ์พลังงานอื่น ๆ ยังอาจมีราคาแพง เพราะกำลังการกลั่น การทำให้ก๊าซเป็นของเหลว การขนส่ง และการจัดเก็บไม่สามารถสร้างขึ้นมาทดแทนได้ทันที

เส้นทางอิหร่าน–โอมานช่วยผ่อนแรง แต่ยังไม่ใช่การกลับสู่ภาวะปกติ

อิหร่านและโอมานหารือเรื่องการจัดตั้งเส้นทางเดินเรือร่วมชั่วคราวผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ควบคู่กับการประสานงานเพื่อกวาดทุ่นระเบิด ข่าวความคืบหน้าทำให้ราคาน้ำมันปรับลดลงเล็กน้อย เพราะตลาดมองเห็นความเป็นไปได้ที่การเดินเรือจะปลอดภัยและคาดการณ์ได้มากขึ้น

อย่างไรก็ตาม ข้อเสนอนี้เป็นเพียงมาตรการจัดการการจราจรระยะเปลี่ยนผ่าน ไม่ใช่หลักฐานว่าช่องแคบกลับมาเปิดรับปริมาณการค้าเชิงพาณิชย์ตามปกติแล้ว การฟื้นตัวอย่างยั่งยืนต้องอาศัยมากกว่าเส้นทางที่ตกลงกันได้ เจ้าของเรือ บริษัทประกัน และลูกเรือต้องเชื่อมั่นด้วยว่าเรือจะผ่านได้อย่างต่อเนื่องและปลอดภัย โดยไม่มีการโจมตี ทุ่นระเบิด หรือข้อจำกัดที่เปลี่ยนแปลงกะทันหัน

นี่เป็นเหตุผลที่ตลาดมองข่าวการทูตแต่ละครั้งเป็นเพียงการผ่อนคลายชั่วคราว ไม่ใช่จุดจบของวิกฤต การเจรจายังคงส่งผลต่อราคา แต่การเดินเรือยังเปราะบางต่อการยกระดับความขัดแย้งทางทหารและความล้มเหลวทางการเมือง 10

บริษัทน้ำมันสหรัฐฯ ได้ประโยชน์ แต่ไม่เท่ากัน

ราคาน้ำมันดิบที่สูงขึ้นและค่าการกลั่นที่แข็งแกร่งสร้างกำไรพิเศษให้กับบริษัทพลังงานสหรัฐฯ บางส่วน ExxonMobil รายงานกำไรไตรมาส 2 ราว 14.5 พันล้านดอลลาร์ ขณะที่ Chevron รายงานประมาณ 12.1 พันล้านดอลลาร์ โดยทั้งสองบริษัทได้แรงหนุนจากราคาน้ำมันและภาวะการกลั่นที่ดีขึ้น 1718

แต่ผลประกอบการก็ชี้ให้เห็นว่าคำกล่าวว่า “ราคาน้ำมันสูงเป็นผลดีต่อบริษัทน้ำมัน” เป็นคำอธิบายที่ไม่ครบถ้วน กำไรสุทธิของ Exxon ในไตรมาสแรกปรับลดลงสู่ระดับต่ำสุดในรอบ 5 ปี เนื่องจากการหยุดชะงักของอุปทานกระทบการดำเนินงาน แม้บริษัทจะทำกำไรที่ปรับปรุงแล้วได้ดีกว่าคาดการณ์ 20 ต่อมา Exxon รายงานปริมาณการผลิตดีเซลไตรมาส 2 สูงเป็นประวัติการณ์ ขณะที่โรงกลั่นของ Chevron ในสหรัฐฯ แปรรูปน้ำมันมากกว่า 1 ล้านบาร์เรลต่อวัน 18

ผู้ที่ได้ประโยชน์มากที่สุดคือบริษัทที่มีธุรกิจหลากหลาย มีฐานการผลิตขนาดใหญ่ในสหรัฐฯ และมีโรงกลั่นของตนเอง ซึ่งสามารถเก็บเกี่ยวส่วนต่างกำไรที่สูงขึ้นและพึ่งพาการขนส่งน้ำมันจากอ่าวเปอร์เซียโดยตรงน้อยกว่า

หลักฐานที่มีอยู่ยังไม่เพียงพอสำหรับการเปรียบเทียบอย่างแม่นยำเป็นรายบริษัทว่า ConocoPhillips และ Occidental Petroleum สูญเสียอุปทานจากอ่าวเปอร์เซียหรือได้รับผลกระทบต่อกำไรมากน้อยเพียงใด ดังนั้นจึงไม่ควรสรุปเกินข้อมูล

ภาพรวมที่ชัดเจนกว่าคือ ผู้ผลิตและโรงกลั่นที่มีธุรกิจหลากหลายอาจได้ประโยชน์ทางการเงินจากภาวะขาดแคลน ขณะที่บริษัทและผู้บริโภคที่ต้องใช้เชื้อเพลิงซึ่งส่งมอบถึงปลายทางต้องเผชิญต้นทุนและความเสี่ยงด้านอุปทานที่สูงขึ้น

บังกลาเทศสะท้อนว่าวิกฤตเดินทางถึงครัวเรือนได้อย่างไร

บังกลาเทศเป็นหนึ่งในตัวอย่างชัดเจนที่สุดของการที่วิกฤตความปลอดภัยทางทะเลกลายเป็นความยากลำบากทางเศรษฐกิจภายในประเทศ QatarEnergy ลดการส่งมอบ LNG ตามกำหนดให้บังกลาเทศในปี 2026 ลงครึ่งหนึ่ง ทำให้ Petrobangla ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจต้องหาแหล่งจัดซื้อใหม่และหันไปซื้อก๊าซในตลาดจรที่มีราคาแพงกว่า

ธนาคารโลกระบุว่า สัญญา LNG ของ Petrobangla 5 จาก 6 ฉบับถูกประกาศเหตุสุดวิสัย และราคา LNG ในตลาดจรเพิ่มขึ้นเป็น 24–28 ดอลลาร์ต่อหน่วยความร้อนอังกฤษล้านหน่วย (MMBtu) หรือมากกว่าสองเท่าของระดับก่อนหน้า ธนาคารคาดว่าเงินอุดหนุนด้านพลังงานของบังกลาเทศอาจเพิ่มขึ้นเป็น 2.8% ของ GDP ทำให้เหลืองบประมาณสำหรับการใช้จ่ายด้านสังคมน้อยลง

ภาคอุตสาหกรรมและเกษตรกรรมก็ได้รับผลกระทบจากการขาดแคลนเช่นกัน ข้อจำกัดด้านก๊าซทำให้การจ่ายก๊าซให้ภาคไฟฟ้าและภาคอุตสาหกรรมลดลง ขณะที่ตลาดปุ๋ยตึงตัวขึ้นเมื่อการหยุดชะงักของพลังงานในตะวันออกกลางกระทบการผลิตปุ๋ยไนโตรเจน 4 มีรายงานเชื่อมโยงภาวะขาดแคลนก๊าซกับการหยุดเดินเครื่องโรงงานยูเรีย Ashuganj แต่รายละเอียดเรื่องช่วงเวลาและสาเหตุยังไม่สอดคล้องกันทั้งหมดในรายงานที่มีอยู่

ผลกระทบทางสังคมอาจมีขนาดใหญ่ การประเมินที่เชื่อมโยงกับธนาคารโลกระบุว่า งานเกือบ 600,000 ตำแหน่งอาจมีความเสี่ยง และจำนวนผู้ที่คาดว่าจะพ้นความยากจนในปี 2026 อาจลดจากประมาณ 1.7 ล้านคนเหลือราว 500,000 คน อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้เป็นการคาดการณ์ ไม่ใช่ผลลัพธ์สุดท้าย และขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่สงครามและแรงกระแทกด้านราคาพลังงานยืดเยื้อ

กลไกการส่งผ่านในบังกลาเทศจึงเห็นได้เป็นลำดับ: การส่ง LNG หยุดชะงักทำให้ต้องซื้อสินค้าเร่งด่วนในตลาดจร ก๊าซราคาแพงทำให้ต้นทุนไฟฟ้าและภาคอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้น ปุ๋ยขาดแคลนทำให้ต้นทุนการเกษตรสูงขึ้น และมูลค่าการนำเข้าที่เพิ่มขึ้นกดดันเงินอุดหนุน รายได้ครัวเรือน และความพยายามลดความยากจน

ท่อส่งอาจเพิ่มความมั่นคง แต่ไม่ทันแก้ปัญหาในระยะสั้น

ผู้ผลิตน้ำมันในอ่าวเปอร์เซียกำลังเดินหน้า หรืออยู่ระหว่างหารือ โครงการท่อส่งที่สามารถลำเลียงน้ำมันดิบอ้อมช่องแคบฮอร์มุซ ในเดือนกรกฎาคมมีรายงานว่าอย่างน้อย 7 โครงการอยู่ระหว่างการก่อสร้าง การวางแผน หรือการหารือ

การลงทุนเหล่านี้อาจลดการพึ่งพาคอขวดทางทะเลเพียงจุดเดียวในอนาคต แต่ไม่สามารถทดแทนศักยภาพการขนส่งทางเรือทั้งหมดของฮอร์มุซได้อย่างรวดเร็ว นักวิเคราะห์พลังงานที่ NPR อ้างถึงระบุว่า การสร้างโครงสร้างพื้นฐานเส้นทางเลี่ยงให้เพียงพอในเวลาอันใกล้เป็นเรื่องไม่น่าจะเกิดขึ้น ส่งผลให้ผู้บริโภคอาจยังต้องเผชิญราคาพลังงานสูง แม้เส้นทางทางเลือกจะขยายตัว

นอกจากนี้ ท่อส่งไม่ได้แก้ปัญหาทั้งหมด เพราะช่วยจัดการการขนส่งน้ำมันดิบเป็นหลัก ส่วนการส่งออก LNG ผลิตภัณฑ์น้ำมันกลั่น ประกันภัยการเดินเรือ ความพร้อมของโรงกลั่น และความเสี่ยงจากทุ่นระเบิดยังต้องการทางออกแยกต่างหาก

ตัวแปรชี้ขาดยังเป็นเรื่องการเมือง

เมื่อวิกฤตเดินทางมาถึงเดือนที่ 6 ตลาดพลังงานถูกกำหนดโดยความปลอดภัยของเส้นทางขนส่งและความยั่งยืนของการทูต มากกว่าการขาดแคลนทรัพยากรใต้ดินอย่างถาวร ข้อตกลงที่น่าเชื่อถือและคุ้มครองเรือพาณิชย์ได้อาจทำให้อุปทานที่ค้างอยู่กลับเข้าสู่ตลาดและลดส่วนเพิ่มความเสี่ยงของราคา แต่การโจมตีระลอกใหม่หรือความขัดแย้งในภูมิภาคที่ขยายวงอาจทำให้ปริมาณการขนส่งลดลงอีกครั้ง

แม้มีการประกาศเปิดช่องแคบอย่างเป็นทางการ ผลกระทบก็จะไม่หายไปในทันที เรือบรรทุกน้ำมันต้องกลับมาเดินทาง ประกันภัยต้องฟื้นตัว ระบบคลังสินค้าและโรงกลั่นต้องปรับสมดุล และผู้ซื้อ LNG อย่างบังกลาเทศยังต้องรับผลจากสัญญาที่หยุดชะงัก

ข้อสรุปที่รอบคอบที่สุดจึงไม่ใช่การฟันธงว่าราคาน้ำมันจะสูงถาวร แต่คือวิกฤตฮอร์มุซได้เผยให้เห็นว่า คอขวดทางทะเลเพียงจุดเดียวสามารถเปลี่ยนเป็นวิกฤตเชื้อเพลิง ปุ๋ย และการคลังของโลกได้อย่างรวดเร็ว เส้นทางชั่วคราวระหว่างอิหร่านกับโอมานอาจช่วยชะลอความเสียหาย แต่มีเพียงการเดินเรือที่ปลอดภัยอย่างต่อเนื่องและเวลาสำหรับห่วงโซ่อุปทานในการปรับตัวเท่านั้นที่จะช่วยพลิกสถานการณ์กลับมาได้