สหรัฐฯ–ญี่ปุ่นผนึกกำลังพยุงเงินเยน หลังร่วงแตะเกือบ 164 เยนต่อดอลลาร์

ปฏิบัติการเมื่อวันที่ 31 กรกฎาคมช่วยหยุดการร่วงของเงินเยนได้ชั่วคราว หลังค่าเงินญี่ปุ่นอ่อนลงเกือบแตะ 164 เยนต่อดอลลาร์ ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดในรอบหลายทศวรรษ เงินเยนแข็งค่าขึ้นอย่างรวดเร็วหลังการแทรกแซง แต่ต่อมากลับอ่อนลงเข้าใกล้ 160 เยนต่อดอลลาร์อีกครั้ง

เหตุการณ์นี้มีความสำคัญทางการเมืองและการเงิน เพราะเป็นการแทรกแซงร่วมเพื่อซื้อเงินเยนครั้งแรกระหว่างสหรัฐฯ กับญี่ปุ่นนับตั้งแต่ปี 2011 และเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 1998 ที่กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ซื้อเงินเยนร่วมกับกระทรวงการคลังญี่ปุ่น 38

ปฏิบัติการทำอย่างไร และใช้เงินเท่าไร

• กระทรวงการคลังญี่ปุ่นขายสินทรัพย์สกุลเงินต่างประเทศเพื่อนำเงินมาซื้อเยน ส่วนกระทรวงการคลังสหรัฐฯ ดำเนินการผ่านธนาคารกลางสหรัฐฯ สาขานิวยอร์ก โดยขายเงินยูโรจากกองทุนรักษาเสถียรภาพอัตราแลกเปลี่ยน หรือ Exchange Stabilization Fund แล้วนำเงินมาซื้อเยน 67
• ญี่ปุ่นเปิดเผยภายหลังว่าใช้เงิน 15.4 ล้านล้านเยน หรือประมาณ 96,500 ล้านดอลลาร์ ในการแทรกแซงตลาดช่วงวันที่ 30 กรกฎาคมถึง 26 สิงหาคม ตัวเลขดังกล่าวครอบคลุมช่วงเวลานานกว่าวันที่เริ่มปฏิบัติการร่วม ขณะที่อีกรายงานประเมินยอดรวมไว้ใกล้ 98,700 ล้านดอลลาร์ 23
• สหรัฐฯ ยังไม่เปิดเผยยอดเงินที่ใช้จริงอย่างเป็นทางการ ภาพบันทึกของรัฐมนตรีคลังสก็อตต์ เบสเซนต์ระบุรายการ “ซื้อเงินเยน 5,000–10,000 ล้านดอลลาร์” จึงควรถือเป็นตัวเลขประมาณการหรือเป้าหมายที่ถูกรายงาน ไม่ใช่ยอดใช้จ่ายสุดท้ายที่ยืนยันแล้ว 57

หลังการซื้อเงินเยนร่วมกัน ค่าเงินแข็งค่าขึ้นจากระดับเกือบ 164 เยนต่อดอลลาร์ ไปแตะช่วงประมาณ 155–157 เยนในระยะแรก ตลาดจึงรับรู้ว่ารัฐบาลทั้งสองประเทศพร้อมเข้ามาสกัดการเคลื่อนไหวที่รุนแรงและไร้ระเบียบ 6711

เหตุใดสหรัฐฯ จึงเข้ามาช่วย ทั้งที่ต้องการดอลลาร์ที่อ่อนลง

เป้าหมายเฉพาะหน้าของวอชิงตันไม่ใช่การผลักดันให้เงินเยนแข็งค่าอย่างถาวร แต่คือการหยุดการอ่อนค่าที่รวดเร็วและการเก็งกำไรที่อาจลุกลามจากตลาดเงินตราไปยังพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นและตลาดระดมทุนทั่วโลก 12

จุดยืนนี้สามารถอยู่ร่วมกับความต้องการของรัฐบาลทรัมป์ที่อยากเห็นดอลลาร์ไม่แข็งค่าเกินไป เพื่อช่วยผู้ผลิตสหรัฐฯ ได้ กล่าวคือ สหรัฐฯ อาจสนับสนุนดอลลาร์ที่อ่อนลงอย่างค่อยเป็นค่อยไปและเป็นระเบียบ ขณะเดียวกันก็ไม่ต้องการเห็นเงินเยนทรุดตัวอย่างฉับพลันจนทำให้พันธมิตรสำคัญและผู้ถือครองสินทรัพย์สหรัฐฯ รายใหญ่เกิดความปั่นป่วน

การที่กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ใช้การขายเงินยูโร ไม่ใช่การขายดอลลาร์โดยตรง ยิ่งสะท้อนว่าการดำเนินการครั้งนี้มุ่งรักษาเสถียรภาพของตลาดเฉพาะจุด มากกว่าจะเป็นนโยบายลดค่าดอลลาร์โดยรวม 69

ความกังวลของเบสเซนต์: จากเงินเยนอ่อนสู่แรงกระเพื่อมทั่วโลก

เบสเซนต์เตือนว่าการอ่อนค่าและความผันผวนของเงินเยนอย่างไร้ระเบียบอาจทำให้เกิดความเสี่ยงต่อเนื่องหลายชั้น ได้แก่

• ประเทศคู่แข่งอาจพยายามลดค่าเงินของตนเองตาม เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันทางการค้า เกิดเป็นการแข่งขันลดค่าเงิน
• นักลงทุนที่กู้เงินเยนต้นทุนต่ำเพื่อไปลงทุนในสินทรัพย์ผลตอบแทนสูงอาจถูกบังคับให้ปิดสถานะ หากค่าเงินหรือความผันผวนเปลี่ยนทิศทางอย่างรวดเร็ว
• สถาบันการเงินญี่ปุ่นอาจขายสินทรัพย์ต่างประเทศ รวมถึงพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ เพื่อหาเงินมาพยุงเงินเยน

แรงขายเหล่านี้อาจดันอัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ ให้สูงขึ้น และทำให้ต้นทุนการกู้ยืมของรัฐบาลสหรัฐฯ เพิ่มขึ้น ขณะเดียวกัน การลดหนี้และขายสินทรัพย์ข้ามพรมแดนอย่างรวดเร็วอาจมีลักษณะคล้ายกลไกการแพร่กระจายของวิกฤตการเงินเอเชียปี 1997–98 แม้การเปรียบเทียบดังกล่าวเป็นการวิเคราะห์ความเสี่ยง ไม่ใช่การพยากรณ์ว่าจะเกิดวิกฤตซ้ำ 127

ทำไมกำไรของเงินเยนจึงหายไป และเหตุใดการแทรกแซงอาจหนุนแคร์รีเทรด

การแทรกแซงสามารถเปลี่ยนราคาแลกเปลี่ยนได้ในระยะสั้น แต่ไม่ได้ลบแรงจูงใจพื้นฐานของการทำ “เยนแคร์รีเทรด” ซึ่งหมายถึงการกู้เงินเยนที่มีต้นทุนต่ำ แล้วนำไปลงทุนในสินทรัพย์สกุลดอลลาร์ที่ให้ผลตอบแทนสูงกว่า

ตราบใดที่ญี่ปุ่นยังไม่ขึ้นดอกเบี้ยอย่างมีนัยสำคัญ อัตราผลตอบแทนในสหรัฐฯ ยังไม่ลดลง หรือผู้ลงทุนยังไม่เชื่อว่าเงินเยนจะแข็งค่าอย่างต่อเนื่อง ส่วนต่างผลตอบแทนก็ยังเอื้อให้ถือสถานะขายเยนอยู่ 23

ในบางมุม การแทรกแซงอาจทำให้แคร์รีเทรดน่าสนใจขึ้นด้วยซ้ำ เพราะการส่งสัญญาณว่ารัฐบาลพร้อมป้องกันไม่ให้เงินเยนทรุดตัวอย่างไร้ระเบียบ อาจลดความเสี่ยงสุดขั้วที่นักลงทุนกังวล เมื่อความเสี่ยงดังกล่าวลดลง นักลงทุนก็อาจกล้ากู้เยนไปลงทุนในสินทรัพย์ผลตอบแทนสูงมากขึ้น กลไกนี้เป็นคำอธิบายที่เป็นไปได้ ไม่ใช่หลักฐานว่ารัฐบาลตั้งใจสนับสนุนแคร์รีเทรด

ผลที่เกิดขึ้นคือ เงินเยนแข็งค่าช่วงแรก ก่อนที่ตลาดจะหันกลับไปให้ความสำคัญกับส่วนต่างดอกเบี้ยและปัจจัยพื้นฐาน การแข็งค่าจึงค่อย ๆ จางลงและเงินเยนกลับเข้าใกล้ 160 เยนต่อดอลลาร์ 23

ญี่ปุ่นจะป้องกันเงินเยนต่อถึงฤดูใบไม้ร่วงได้หรือไม่

ญี่ปุ่นมีทุนสำรองเงินตราต่างประเทศและสินทรัพย์สภาพคล่องสูงราว 1.1 ล้านล้านดอลลาร์ แต่จำนวนดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าทั้งหมดพร้อมนำมาใช้ได้ทันที การแทรกแซงด้วยขนาดใกล้เคียงกับครั้งล่าสุดซ้ำหลายรอบอาจทำให้เงินสดและสินทรัพย์ที่เปลี่ยนเป็นเงินได้รวดเร็วลดลงเร็วกว่าที่ตัวเลขทุนสำรองรวมบอกไว้ 2

หากเงินสดและสินทรัพย์ต่างประเทศระยะสั้นไม่เพียงพอ ญี่ปุ่นอาจต้องขายพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ หรือหลักทรัพย์สกุลดอลลาร์อื่น ๆ เพื่อระดมทุน ตัวเลขระดับประมาณ 130,000 ล้านดอลลาร์ที่ถูกพูดถึงเป็นเพียงการประเมิน ไม่ใช่เกณฑ์อย่างเป็นทางการของรัฐบาลญี่ปุ่น แต่ประเด็นสำคัญคือ การขายพันธบัตรในปริมาณมากอาจกดราคาพันธบัตรและดันผลตอบแทนให้สูงขึ้น ในช่วงที่สหรัฐฯ ต้องการให้ตลาดพันธบัตรมีเสถียรภาพ

ด้วยเหตุนี้ การสนับสนุนจากสหรัฐฯ จึงมีเงื่อนไข วอชิงตันอาจช่วยรักษาเสถียรภาพของตลาดเงินตราแบบจำกัดเป้าหมาย แต่ไม่น่าจะสนับสนุนการป้องกันค่าเงินที่ทำให้ตลาดพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ ปั่นป่วนอย่างมีนัยสำคัญ ญี่ปุ่นถือครองสินทรัพย์ต่างประเทศจำนวนมาก จึงทำให้ความเครียดในตลาดญี่ปุ่นสามารถส่งแรงกระเพื่อมไปยังตลาดโลกได้ 2

ทางเลือกหนึ่งคือการใช้กลไก FIMA Repo ของธนาคารกลางสหรัฐฯ ซึ่งเปิดให้หน่วยงานการเงินต่างประเทศนำพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ มาใช้เป็นหลักประกันเพื่อกู้เงินดอลลาร์ แทนการขายพันธบัตรออกมาโดยตรง วิธีนี้อาจช่วยให้ญี่ปุ่นมีสภาพคล่องดอลลาร์สำหรับการแทรกแซง โดยไม่เพิ่มแรงขายในตลาดพันธบัตรสหรัฐฯ เบสเซนต์เรียกร้องให้ขยายกลไกดังกล่าวสำหรับธนาคารกลางและหน่วยงานการเงินต่างประเทศ 1

บทสรุป: ซื้อเวลาได้ แต่ยังซื้อแนวโน้มใหม่ไม่ได้

การประสานงานระหว่างสหรัฐฯ กับญี่ปุ่นแสดงให้เห็นว่าทั้งสองประเทศพร้อมสกัดความผันผวนของเงินเยนเมื่อเห็นว่าความเสี่ยงเริ่มลุกลามไปยังตลาดพันธบัตรและระบบการเงินโลก แต่การแทรกแซงเป็นเพียงการซื้อเวลา ไม่ใช่คำตอบต่อส่วนต่างดอกเบี้ยที่ทำให้เงินเยนอ่อนค่า

บททดสอบสำคัญอยู่ที่การเดินหน้านโยบายของญี่ปุ่น หากไม่มีเส้นทางที่น่าเชื่อถือไปสู่อัตราดอกเบี้ยภายในประเทศที่สูงขึ้น รวมถึงความเชื่อมั่นต่อนโยบายการคลังและการเงิน การซื้อเงินเยนจำนวนมหาศาลก็อาจเป็นเพียง “ลูกระนาดราคาแพง” ที่ชะลอการร่วงชั่วคราว มากกว่าจะเป็นแนวรับถาวรของค่าเงินญี่ปุ่น