ต้นทุนสงครามบีบงบรัสเซีย: เงินสดขาดมือ ขาดดุลพุ่ง และงบพลเรือนถูกตัด 35%

รัสเซียกำลังเผชิญวิกฤตงบประมาณที่มีสองชั้นซ้อนกันอยู่ นั่นคือ ขาดดุลสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว และ เงินสดในมือไม่เพียงพอสำหรับการชำระรายจ่ายตามกำหนด ต้นทุนจากสงครามทำให้รายจ่ายเพิ่มเร็วกว่ารายได้และความสามารถในการกู้ยืม ขณะที่รัฐบาลยังคงกันเงินไว้สำหรับภารกิจทางทหารและรายการที่มีความสำคัญทางการเมือง

สถานการณ์ดังกล่าวสวนทางกับคำยืนยันต่อสาธารณะของ อันตอน ซิลูอานอฟ รัฐมนตรีคลังรัสเซีย ซึ่งระบุว่ารายจ่ายตามแผนมีแหล่งเงินรองรับครบถ้วน 25

จุดเริ่มต้นของมาตรการรัดเข็มขัด

Bloomberg รายงานว่า วิกฤตสภาพคล่องในเดือนเมษายนทำให้ซิลูอานอฟเตือน มิคาอิล มิชูสติน นายกรัฐมนตรีรัสเซียว่า รัฐบาลอาจมีเงินสดไม่พอสำหรับการชำระเงินที่จำเป็นทั้งหมดตามกำหนดเวลา โดยมีรายงานว่ายอดคงเหลือในบัญชี Treasury แบบรวมศูนย์ของรัฐบาลติดลบราว 5.5 ล้านล้านรูเบิล 2

ตัวเลขนี้เป็นตัวชี้วัดสถานะเงินสดของบัญชีคลัง ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกับยอดขาดดุลงบประมาณสะสมโดยตรง แต่สะท้อนแรงกดดันด้านการจัดหาเงินอย่างรุนแรง กล่าวง่าย ๆ คือ รัฐไม่ได้เพียงใช้จ่ายเกินรายรับมากขึ้นเท่านั้น แต่ยังเริ่มมีปัญหาเงินสดพร้อมใช้สำหรับจ่ายบิลที่ถึงกำหนด

ตัดงบส่วนใหญ่ที่ไม่ใช่ภารกิจเร่งด่วน 35%

รายงานที่อ้างแหล่งข่าวผู้มีความรู้เกี่ยวกับมาตรการระบุว่า ตั้งแต่เดือนเมษายน รัสเซียลดการจัดสรรงบประมาณในหมวดที่ไม่ใช่ลำดับความสำคัญส่วนใหญ่ลงประมาณ 35% หน่วยงานต่าง ๆ ได้รับคำสั่งให้เลื่อนรายจ่ายที่ไม่จำเป็น และเตรียมรับความเป็นไปได้ในการลดบุคลากรลง 15% 142

หมวดที่ได้รับการยกเว้นตามรายงาน ได้แก่

• งบกลาโหม
• เงินโอนและสวัสดิการทางสังคม
• เงินเดือนบุคลากรภาครัฐ
• เงินอุดหนุนให้ภูมิภาคต่าง ๆ
• การชำระหนี้ของรัฐ 142

โครงสร้างการตัดลดนี้ชี้ให้เห็นลำดับความสำคัญของรัฐบาลรัสเซียอย่างชัดเจน งบที่เกี่ยวข้องกับสงคราม ความมั่นคง การจ่ายเงินให้ประชาชน และการรักษาความน่าเชื่อถือด้านหนี้ยังคงได้รับการปกป้อง ขณะที่รายจ่ายพลเรือนที่เลื่อนออกไปได้ถูกบีบให้หดตัวก่อน

ขาดดุลสะสมทะลุเป้าหมายทั้งปีตั้งแต่กลางปี

ข้อมูลเบื้องต้นของกระทรวงการคลังรัสเซียระบุว่า ช่วงเดือนมกราคมถึงกรกฎาคม รัฐบาลมีขาดดุล 6.455 ล้านล้านรูเบิล หรือ 2.8% ของจีดีพี สูงกว่าเป้าหมายขาดดุลทั้งปีตามกฎหมายงบประมาณที่ 3.786 ล้านล้านรูเบิล หรือ 1.6% ของจีดีพี 510

นั่นหมายความว่า เมื่อสิ้นเดือนกรกฎาคม รัสเซียมีขาดดุลสะสมประมาณ 1.7 เท่าของเป้าหมายทั้งปีเดิม ทั้งที่ยังเหลือเวลาอีกหลายเดือนก่อนสิ้นปีงบประมาณ

มีรายงานอีกชุดระบุว่า ณ วันที่ 24 สิงหาคม ขาดดุลเพิ่มเป็น 8.654 ล้านล้านรูเบิล 14 อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้มาจากการรายงานข่าวทุติยภูมิที่นำเสนอเรื่องมาตรการรัดเข็มขัด ไม่ใช่ตัวเลขจากรายงานรายเดือนที่กระทรวงการคลังเผยแพร่เป็นประจำ ดังนั้น หากตัวเลขดังกล่าวถูกต้อง จะเท่ากับราว 2.3 เท่าของเป้าหมายขาดดุลทั้งปีเดิม โดยยังเหลือเวลาอีก 4 เดือน

อย่าสับสนระหว่าง “ขาดดุล” กับ “เงินสดติดลบ”

ตัวเลขขาดดุลเดือนเมษายนที่มีการอ้างถึงราว 5.8–5.9 ล้านล้านรูเบิล และยอดบัญชี Treasury ที่ติดลบ 5.5 ล้านล้านรูเบิล ไม่ควรถูกนำมาบวกกัน เพราะเป็นตัวเลขคนละประเภท

• ขาดดุลงบประมาณ คือช่องว่างสะสมระหว่างรายรับกับรายจ่ายในช่วงเวลาหนึ่ง
• ยอดบัญชี Treasury คือสถานะเงินสดหรือสภาพคล่องที่รัฐบาลสามารถนำมาใช้จ่ายได้ในขณะนั้น

เมื่อพิจารณาร่วมกัน ตัวเลขทั้งสองสะท้อนว่ารัสเซียกำลังเจอทั้งช่องว่างทางงบประมาณที่ใหญ่ผิดปกติและเงินสดพร้อมใช้ที่ไม่เพียงพอต่อกำหนดการชำระเงินที่รัฐบาลต้องการปกป้อง

ความเสี่ยงปลายปีและต้นทุนที่ถูกผลักไปยังภาคพลเรือน

การประเมินว่าขาดดุลทั้งปีอาจอยู่ที่ 3.2–3.8% ของจีดีพี จะทำให้ตัวเลขสูงกว่าแผนเดิมที่ 1.6% ของจีดีพีประมาณสองเท่าหรือมากกว่า นอกจากนี้ หากมีรายจ่ายด้านการทหารและความมั่นคงเพิ่มอีก 2–4 ล้านล้านรูเบิล ขาดดุลในระดับดังกล่าวก็จะมีความเป็นไปได้มากขึ้น แต่ช่วงตัวเลขนี้เป็นเพียงการประมาณการ ไม่ใช่การจัดสรรงบประมาณที่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการ

ในทางการเมือง ทางเลือกของเครมลินคือการบีบรายจ่ายพลเรือนที่ยืดหยุ่นได้ แทนที่จะลดงบกลาโหม สวัสดิการหลัก เงินเดือนภาครัฐ หรือการชำระหนี้ ซึ่งมีรายงานว่ารวมกันอยู่ที่ประมาณ 4 ล้านล้านรูเบิลต่อปี

แนวทางนี้อาจช่วยลดความเสี่ยงทางการเมืองและการทหารในระยะสั้นสำหรับประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน แต่ต้นทุนจะถูกส่งต่อไปยังบริการสาธารณะ โครงการลงทุน และประสิทธิภาพของหน่วยงานรัฐ หากการตัดลดและการเลื่อนใช้จ่ายดำเนินต่อเนื่อง ประชาชนอาจเห็นผลกระทบผ่านโครงการที่ล่าช้า การลงทุนภาครัฐที่ลดลง และแรงกดดันต่อการจ้างงานในระบบราชการ

ช่องทางระบายแรงต่อต้านผ่านการเลือกตั้งมีจำกัด

แรงกดดันจากงบประมาณยังเกิดขึ้นในช่วงก่อนการเลือกตั้งสมาชิกสภารัสเซียในเดือนกันยายน แต่ช่องทางอย่างเป็นทางการสำหรับการแสดงความไม่พอใจต่อนโยบายสงครามมีจำกัด ศาลสูงสุดรัสเซียมีคำสั่งตัดพรรคยาโบลโก ซึ่งถูกอธิบายว่าเป็นพรรคที่จดทะเบียนเพียงพรรคเดียวและคัดค้านสงครามอย่างเปิดเผย ออกจากบัตรเลือกตั้ง 36

ดังนั้น วิกฤตงบรัสเซียปี 2026 จึงไม่ใช่เพียงเรื่องตัวเลขขาดดุลที่พุ่งขึ้นเท่านั้น แต่เป็นสัญญาณว่ารัฐบาลต้องจัดลำดับการจ่ายเงินอย่างเข้มงวดขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อรักษางบสงครามและรายจ่ายที่มีความอ่อนไหวทางการเมือง โดยแลกกับการลดทอนพื้นที่ทางการคลังของภาคพลเรือน