มือถือเกาหลีเหนือที่เปลี่ยนความสะดวกในชีวิตประจำวันให้กลายเป็นเครื่องมือเฝ้าระวัง

โทรศัพท์ Haeyang 701 ดูเผิน ๆ แทบไม่ต่างจากสมาร์ตโฟน Android ทั่วไป แต่การทำงานภายในกลับสะท้อนระบบดิจิทัลคนละแบบโดยสิ้นเชิง จากการตรวจสอบของ The Wall Street Journal พบว่าเครื่องนี้มีทั้งฟังก์ชันสำหรับผู้บริโภคทั่วไป การเชื่อมต่อที่ถูกปิดกั้น ระบบควบคุมภาษาอัตโนมัติ และการบันทึกสิ่งที่ผู้ใช้เปิดดู 21112

กรณีนี้ช่วยอธิบายโมเดลดิจิทัลของเกาหลีเหนือได้อย่างชัดเจน: สมาร์ตโฟนยังใช้สื่อสาร ชำระเงิน หรือเข้าถึงบริการในชีวิตประจำวันได้ แต่ขณะเดียวกันก็ทำให้รัฐควบคุมการเข้าถึงข้อมูลและตรวจสอบกิจกรรมของผู้ใช้ได้ง่ายขึ้น

สมาร์ตโฟนที่ไม่มีอินเทอร์เน็ตแบบเปิด

แม้ตัวเครื่องจะมีเมนูเกี่ยวกับ Wi‑Fi แต่การเปิดใช้งานไม่ได้ทำให้เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตโลกได้ โทรศัพท์ถูกจำกัดให้อยู่บน Kwangmyong ซึ่งเป็นอินทราเน็ตภายในประเทศของเกาหลีเหนือ หรือเครือข่ายปิดที่ให้บริการและเนื้อหาซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐเท่านั้น 5811

นี่ทำให้เห็นความแตกต่างระหว่าง “มีสมาร์ตโฟน” กับ “มีเสรีภาพในการเข้าถึงโลกออนไลน์” ผู้ใช้สามารถเข้าถึงบริการภายในประเทศที่ได้รับอนุญาต แต่ไม่สามารถท่องเว็บอย่างอิสระ ใช้บริการออนไลน์ระหว่างประเทศ หรือรับข้อมูลจากภายนอกได้ตามปกติ

ข้อจำกัดดังกล่าวไม่ได้เกิดจากผู้ให้บริการโทรคมนาคมเพียงอย่างเดียว แต่ถูกกำหนดทั้งในระดับอุปกรณ์และเครือข่าย ตัวเครื่องจึงยังมีประโยชน์สำหรับการใช้งานภายในประเทศ ขณะเดียวกันก็ถูกตัดขาดจากข้อมูลภายนอก

ระบบเฝ้าระวังถูกฝังไว้ในประสบการณ์ใช้งาน

การทดสอบและรายงานที่เกี่ยวข้องระบุว่าโทรศัพท์สามารถติดตามสิ่งที่ผู้ใช้พิมพ์และเปิดดูได้ นอกจากนี้ยังมีระบบจับภาพหน้าจออัตโนมัติและบันทึกภาพลงในโฟลเดอร์ที่รายงานเรียกว่า “ประวัติการดู” หรือ “ประวัติหน้าจอ” ผู้ใช้ไม่สามารถปิดฟังก์ชันนี้หรือลบไฟล์ที่บันทึกไว้ได้ ทำให้เกิดร่องรอยการใช้งานซึ่งอาจถูกตรวจสอบเมื่อตัวเครื่องถูกนำไปตรวจ 589

จุดสำคัญคือ การใช้งานทั่วไปอาจกลายเป็นหลักฐานได้ ผู้ใช้ไม่จำเป็นต้องติดตั้งแอปน่าสงสัยหรือจงใจส่งข้อมูลให้เจ้าหน้าที่ เพียงใช้ซอฟต์แวร์มาตรฐานของโทรศัพท์ เครื่องก็สามารถเก็บร่องรอยของสิ่งที่ปรากฏบนหน้าจอไว้แล้ว

หลักฐานที่มีอยู่สนับสนุนข้อสรุปว่า ระบบติดตามของ Haeyang 701 ถูกฝังอยู่ในซอฟต์แวร์พื้นฐานของเครื่อง ไม่ใช่แอปเสริมที่ผู้ใช้เลือกติดตั้งหรือลบได้ อย่างไรก็ตาม ยังไม่ควรสรุปจากเครื่องเดียวว่าโทรศัพท์เกาหลีเหนือทุกเครื่องใช้ซอฟต์แวร์เหมือนกันทั้งหมด งานวิจัยในภาพรวมระบุเพียงว่า สมาร์ตโฟนที่จำหน่ายในประเทศยังอยู่ภายใต้มาตรการเฝ้าระวังและควบคุม 6

การเซ็นเซอร์เริ่มตั้งแต่แป้นพิมพ์

โทรศัพท์ยังบังคับใช้กฎด้านภาษาและอุดมการณ์ทางการเมืองขณะผู้ใช้พิมพ์ข้อความ ในการทดสอบที่มีรายงาน เมื่อพิมพ์คำว่า “สาธารณรัฐเกาหลี” ระบบจะแทนที่ด้วยข้อความระบุว่าเป็นคำต้องห้าม ขณะที่คำว่า “แฟนหนุ่ม” ถูกแก้เป็นรูปแบบเต็มที่ได้รับการยอมรับ และชื่อคิม จอง อึนจะถูกแสดงด้วยตัวหนาโดยอัตโนมัติ 89

นี่ไม่ใช่เพียงตัวกรองเนื้อหาทั่วไป แต่เป็นการนำกฎทางอุดมการณ์มาใส่ไว้ในเครื่องมือพื้นฐานที่ผู้คนใช้เขียนข้อความและบันทึกโน้ต โทรศัพท์ไม่ได้จำกัดเฉพาะสิ่งที่ผู้ใช้อ่าน แต่ยังเปลี่ยนภาษาที่ผู้ใช้ผลิตและส่งสัญญาณว่าคำแบบใดถือว่ายอมรับได้

ฟังก์ชันผู้บริโภคไม่ได้หมายถึงเสรีภาพด้านข้อมูล

Haeyang 701 รองรับบริการที่พบได้ในชีวิตประจำวันของผู้ใช้สมาร์ตโฟน เช่น การชำระเงินด้วย QR การโอนเงิน การเรียกแท็กซี่ เกม และแอปพลิเคชันสำนักงาน 714 ฟังก์ชันเหล่านี้ช่วยอธิบายว่า เหตุใดรัฐบาลจึงสามารถส่งเสริมเทคโนโลยีมือถือได้โดยไม่จำเป็นต้องเปิดช่องทางสื่อสารที่ไร้การควบคุมสู่โลกภายนอก

สมาร์ตโฟนสามารถสนับสนุนการค้าในประเทศและอำนวยความสะดวกด้านการใช้ชีวิต ขณะเดียวกันก็รักษาผู้ใช้ให้อยู่ในระบบนิเวศดิจิทัลที่รัฐจัดการได้ รายงานเกี่ยวกับภาคการชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ของเกาหลีเหนือก็ระบุว่า กระเป๋าเงินดิจิทัลบนมือถือและบริการที่เกี่ยวข้องกำลังได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น

กล่าวอีกอย่างคือ ประโยชน์ทางเศรษฐกิจกับการควบคุมทางการเมืองไม่ได้เป็นสิ่งตรงข้ามกันในกรณีนี้ อุปกรณ์เดียวกันอาจช่วยให้ผู้ใช้จ่ายเงิน เดินทาง หรือสื่อสารภายในประเทศได้ แต่ทั้งหมดเกิดขึ้นบนโครงสร้างพื้นฐานที่จำกัดการเข้าถึง ภาษา และกิจกรรมของผู้ใช้ตามกรอบที่รัฐกำหนด

ตลาดเติบโต แต่ข้อจำกัดยังเหมือนเดิม

ผลการตรวจสอบเรื่องการเฝ้าระวังมีความสำคัญยิ่งขึ้น เพราะตลาดสมาร์ตโฟนเกาหลีเหนือกำลังมีความหลากหลายมากขึ้น Stimson Center ระบุในปี 2024 ว่า จำนวนสมาร์ตโฟนที่มีจำหน่ายเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่าในช่วงสองปี และมีบริษัทอย่างน้อย 10 แห่งแข่งขันกันดึงดูดผู้บริโภค

แบรนด์ที่เพิ่มขึ้นและช่วงราคาที่หลากหลายอาจทำให้ตลาดดูคล้ายตลาดผู้บริโภคทั่วไป แต่การแข่งขันทางการค้าไม่ได้แปลว่าเทคโนโลยีจะเปิดกว้าง รายงานของ Stimson ระบุว่า โทรศัพท์เหล่านี้ยังมีฟังก์ชันจำกัด อยู่ภายใต้มาตรการเฝ้าระวังและควบคุม และใช้ได้กับการสื่อสารพื้นฐานและเนื้อหาที่รัฐอนุมัติเป็นหลัก

จึงควรแยกให้ออกระหว่าง “ความหลากหลายของฮาร์ดแวร์” กับ “เสรีภาพทางดิจิทัล” ผู้บริโภคอาจมีรุ่นให้เลือกมากขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าจะท่องเว็บได้อย่างอิสระ ติดตั้งแอปที่ไม่ถูกจำกัด หรือสื่อสารกับต่างประเทศได้

การทดสอบครั้งล่าสุดต่อยอดจากรูปแบบที่ Journal เคยรายงาน

ผลการตรวจสอบยังสอดคล้องกับรายงานก่อนหน้านี้ของ The Wall Street Journal เกี่ยวกับภาคโทรศัพท์มือถือเกาหลีเหนือ ในปี 2017 หนังสือพิมพ์รายงานว่า สมาร์ตโฟนและการเข้าถึงอินทราเน็ตแบบจำกัดทำให้ชาวเกาหลีเหนือมีเครื่องมือสื่อสารรูปแบบใหม่ ขณะเดียวกันก็เพิ่มความสามารถของรัฐบาลในการติดตามประชาชน 1718

การตรวจสอบโทรศัพท์ที่ถูกลักลอบนำออกนอกประเทศครั้งนี้เพิ่มรายละเอียดที่เป็นรูปธรรมให้กับภาพรวมดังกล่าว โดยแสดงให้เห็นว่าการควบคุมถูกนำไปใช้ในซอฟต์แวร์ที่ผู้ใช้สัมผัสทุกวันอย่างไร: เครือข่ายปิดกั้นการเข้าถึงภายนอก แป้นพิมพ์บังคับใช้ภาษาที่ได้รับอนุญาต และระบบปฏิบัติการเก็บร่องรอยการใช้งาน

อย่างไรก็ตาม ข้อกล่าวอ้างเพิ่มเติมเกี่ยวกับหน่วยงานความมั่นคงเฉพาะแห่ง บทลงโทษจากการสื่อสารระหว่างประเทศ หรือรายงานจากสำนักข่าวอื่น ไม่ได้ยืนยันได้จากการทดสอบโทรศัพท์ของ Journal เพียงอย่างเดียว ข้อสรุปที่มีหลักฐานรองรับชัดเจนกว่าจึงควรอยู่ในขอบเขตที่แคบกว่าและตรงประเด็นกว่า: เกาหลีเหนือกำลังจับคู่การขยายตัวของบริการมือถือเข้ากับการควบคุมทางเทคนิคที่จำกัดข้อมูล กำหนดรูปแบบการสื่อสาร และทำให้การใช้งานแบบเป็นส่วนตัวยากขึ้น

ความหมายที่กว้างกว่าของโทรศัพท์เครื่องนี้

ความสำคัญของ Haeyang 701 ไม่ได้อยู่ที่ฟังก์ชันใดฟังก์ชันหนึ่ง แต่เกิดจากการทำงานร่วมกันของระบบควบคุมหลายชั้น:

• ควบคุมการเชื่อมต่อ: ปิดกั้นอินเทอร์เน็ตโลกและจำกัดการใช้งานไว้บน Kwangmyong 58
• บันทึกกิจกรรม: เก็บภาพหน้าจอและประวัติการดูไว้ในตัวเครื่อง 589
• บังคับใช้ภาษา: แทนที่คำที่ไม่พึงประสงค์ทางการเมืองหรือวัฒนธรรม หรือปรับรูปแบบการแสดงผลโดยอัตโนมัติ 89
• สร้างการพึ่งพาในชีวิตประจำวัน: บริการชำระเงิน การเดินทาง และบริการอื่น ๆ ทำให้ผู้ใช้ต้องพึ่งพาโครงสร้างพื้นฐานเดียวกันมากขึ้น 714
• ทำงานในระดับตลาด: ระบบนี้ขยายตัวไปพร้อมกับตลาดสมาร์ตโฟนที่มีตัวเลือกมากขึ้น ไม่ได้จำเป็นต้องทำให้เทคโนโลยีหายากหรือล้าหลัง

เมื่อมองรวมกัน สมาร์ตโฟนจึงเป็นทั้งเครื่องมือของความทันสมัยและเครื่องมือเฝ้าระวัง รูปลักษณ์ที่คุ้นเคยอาจทำให้ดูเหมือนอุปกรณ์ส่วนตัวที่ให้อิสระแก่ผู้ใช้ แต่โทรศัพท์ที่ Journal ตรวจสอบแสดงให้เห็นว่า อุปกรณ์หน้าตาทันสมัยสามารถถูกออกแบบให้ผู้ใช้อยู่ภายในระบบดิจิทัลระดับชาติที่ถูกตรวจสอบและควบคุมได้