สงครามสหรัฐฯ–อิสราเอลกับอิหร่านครบ 6 เดือน เกิดอะไรขึ้นบ้าง

สงครามระหว่างสหรัฐฯ–อิสราเอลกับอิหร่านดำเนินมาครบ 6 เดือนแล้ว แต่ยังไม่มีข้อตกลงทางการเมืองที่มีเสถียรภาพ การโจมตีระลอกแรกสร้างความเสียหายอย่างหนักต่อโครงสร้างความมั่นคงและศักยภาพทางทหารของอิหร่าน ทว่าไม่สามารถทำให้รัฐบาลเตหะรานยอมจำนนได้ ขณะเดียวกัน กรอบหยุดยิงที่เกิดขึ้นในเดือนมิถุนายนก็ล่มลง และความขัดแย้งได้เปลี่ยนจากการโจมตีทางอากาศขนาดใหญ่ไปสู่การคว่ำบาตร แรงกดดันทางทะเล และความเสี่ยงที่จะยกระดับการสู้รบอีกครั้ง 13

จุดเริ่มต้นของสงคราม

กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ หรือ CENTCOM ระบุว่า ปฏิบัติการ Operation Epic Fury เริ่มขึ้นเวลา 01.15 น. ของวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026 โดยมีเป้าหมายรื้อทำลายโครงสร้างความมั่นคงของรัฐบาลอิหร่านและกำจัดภัยคุกคามที่สหรัฐฯ มองว่าใกล้จะเกิดขึ้น 1

อิสราเอลดำเนินปฏิบัติการคู่ขนานในชื่อ Operation Lion’s Roar โดยมุ่งโจมตีระบบขีปนาวุธ โครงสร้างพื้นฐานทางทหาร ระบบป้องกันภัยทางอากาศ และสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับโครงการนิวเคลียร์ในหลายพื้นที่ รวมถึงเตหะราน อิสฟาฮาน และกอม แหล่งข้อมูลต่าง ๆ รายงานรายละเอียดเกี่ยวกับขอบเขตความเสียหายแตกต่างกัน จึงควรแยกตัวเลขที่มาจากฝ่ายทหารหรือคู่ขัดแย้งออกจากข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบโดยอิสระ

ในช่วงเปิดฉาก อิหร่านตอบโต้ด้วยขีปนาวุธและโดรนต่ออิสราเอล ฐานทัพสหรัฐฯ และเป้าหมายที่เกี่ยวข้องในภูมิภาค ทำให้สงครามขยายวงออกไปนอกดินแดนอิหร่าน 38

ข้อตกลงอิสลามาบัด: ความพยายามหยุดสงครามที่ไปไม่ถึงสันติภาพถาวร

ช่วงกลางเดือนมิถุนายน สหรัฐฯ และอิหร่านได้ลงนามใน บันทึกความเข้าใจอิสลามาบัด ซึ่งมีปากีสถานเป็นคนกลาง โดยกรอบข้อตกลง 14 ข้อนี้มีเป้าหมายยุติปฏิบัติการทางทหาร เปิดช่องแคบฮอร์มุซให้การเดินเรือกลับมาเดินหน้า ยุติการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ และเริ่มการเจรจาทางเทคนิคเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน 34

กรอบดังกล่าวยังวางแนวทางไปสู่การผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรและการฟื้นฟูประเทศ โดยมีการกล่าวถึงแรงจูงใจด้านการบูรณะมูลค่าสูงถึง 300,000 ล้านดอลลาร์ หากสามารถบรรลุข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ได้

อย่างไรก็ตาม บันทึกความเข้าใจนี้ไม่ได้กลายเป็นข้อตกลงถาวร การสู้รบที่กลับมาเกิดขึ้นและข้อพิพาทเรื่องการปฏิบัติตามพันธกรณีทำให้กรอบดังกล่าวถูกลดความสำคัญลง อิหร่านกล่าวหาว่าสหรัฐฯ ละเมิดคำมั่น ขณะที่ฝ่ายสหรัฐฯ ยืนยันแนวทางกดดันเตหะรานต่อไป

สหรัฐฯ เปลี่ยนจากการโจมตีสู่การบีบทางเศรษฐกิจ

ข้อมูลล่าสุดชี้ว่า วอชิงตันกำลังให้น้ำหนักกับการคว่ำบาตร การควบคุมการขนส่งทางทะเล และแรงกดดันทางเศรษฐกิจ มากกว่าการเปิดฉากโจมตีครั้งใหม่ในทันที

มีรายงานว่า มาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ แจ้งรัฐมนตรีต่างประเทศของประเทศพันธมิตรว่า สหรัฐฯ ยังไม่คาดว่าจะเริ่มการโจมตีรอบใหม่ “ในช่วงเวลานี้” แต่ถ้อยคำดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าวอชิงตันตัดทางเลือกทางทหารออกไปอย่างถาวร โดยเฉพาะหากอิหร่านเป็นฝ่ายเริ่มการโจมตี 1215

กล่าวอีกอย่างคือ สหรัฐฯ กำลังเปลี่ยนจุดศูนย์กลางของยุทธศาสตร์จากการทิ้งระเบิดไปสู่การทำให้เศรษฐกิจอิหร่านตึงตัว และใช้ช่องแคบฮอร์มุซซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือพลังงานสำคัญเป็นเครื่องมือกดดัน ขณะเดียวกันก็พยายามทำให้การขนส่งน้ำมันผ่านพื้นที่ดังกล่าวกลับมาเป็นปกติ

อิหร่านขยับสู่ท่าที “รุกเต็มรูปแบบ”

เจ้าหน้าที่อิหร่านส่งสัญญาณว่า หากการเจรจาไม่คืบหน้า อิหร่านอาจเปลี่ยนไปใช้หลักนิยมทางทหารแบบ “รุกเต็มรูปแบบ” และพร้อมเผชิญหน้ากับความพยายามจำกัดการเดินเรือของอิหร่านในหรือใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ 38

เจ้าหน้าที่อิหร่านยังขู่ว่าอาจดำเนินการเพื่อทำลายการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ หากการทูตล้มเหลว ท่าทีดังกล่าวมีทั้งมิติของคำขู่ทางทหารและการส่งสัญญาณต่อรอง ไม่ใช่หลักฐานว่าอิหร่านสามารถฝ่าการปิดล้อมได้สำเร็จแล้ว 38

สถาบัน Institute for the Study of War ประเมินว่า รัฐบาลอิหร่านอาจเลือกขยายหรือยกระดับการโจมตี หากสหรัฐฯ และพันธมิตรไม่ยอมรับข้อเรียกร้องสำคัญของเตหะราน ซึ่งรวมถึงการยกเลิกการปิดล้อมและมาตรการคว่ำบาตร ตลอดจนการยอมรับบทบาทของอิหร่านเหนือช่องแคบฮอร์มุซ

ผลเชิงยุทธศาสตร์: ปฏิบัติการทางทหารยังไม่ทำให้อิหร่านยอมแพ้

ยังเร็วเกินไปที่จะสรุปอย่างเด็ดขาดว่า เบนจามิน เนทันยาฮู นายกรัฐมนตรีอิสราเอล “ตกอยู่ในสถานะที่แย่ลง” หลังสงคราม แต่หลักฐานที่มีอยู่สนับสนุนข้อสรุปที่แคบและระมัดระวังกว่านั้น นั่นคือ การใช้กำลังทหารเพื่อบีบบังคับยังไม่สามารถทำให้อิหร่านยอมจำนนได้ 38

อิหร่านยังคงรักษาความสามารถในการขู่ว่าจะยกระดับความขัดแย้ง และผูกท่าทีทางทหารเข้ากับข้อเรียกร้องให้มีการเจรจาในเงื่อนไขที่เป็นประโยชน์ต่อเตหะราน ดังนั้น แม้โครงสร้างทางทหารของอิหร่านจะได้รับความเสียหายอย่างหนัก แต่ผลทางการเมืองที่สหรัฐฯ และอิสราเอลต้องการยังไม่เกิดขึ้นอย่างชัดเจน

ประเด็นที่ควรระวังในการรายงาน

ข้อกล่าวหาหลายเรื่องที่ปรากฏในช่วงสงครามยังไม่มีหลักฐานคุณภาพสูงและการยืนยันจากหลายแหล่งที่เป็นอิสระเพียงพอ ได้แก่

• ข้อกล่าวหาว่าอิหร่านวางแผนโจมตีบาร์รอน ทรัมป์ บุตรชายของโดนัลด์ ทรัมป์
• การอ้างว่ากองทัพอิหร่านเรียกร้องให้ใช้อาวุธนิวเคลียร์เพื่อ “ตอบโต้” สิ่งที่เรียกว่าเป็นความบ้าคลั่งของอิสราเอล
• รายละเอียดทั้งหมดเกี่ยวกับข้อกล่าวหาของอิหร่านว่าสหรัฐฯ ละเมิดพันธกรณีตามบันทึกความเข้าใจอิสลามาบัด

ประเด็นเหล่านี้ควรถูกระบุว่าเป็นข้อกล่าวหาหรือคำกล่าวจากฝ่ายที่เกี่ยวข้อง จนกว่าจะมีหลักฐานปฐมภูมิหรือรายงานจากแหล่งข่าวที่น่าเชื่อถือหลายแห่งมารองรับ โดยเฉพาะกรณีวิดีโอที่สร้างด้วยปัญญาประดิษฐ์และถูกกล่าวหาว่าเกี่ยวข้องกับสื่อโทรทัศน์ของอิหร่าน ซึ่งมีรายงานว่าอยู่ในการติดตามของหน่วยอารักขาประธานาธิบดีสหรัฐฯ แต่ยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าเกิดแผนโจมตีจริง

สรุป

หกเดือนหลังการเปิดฉากโจมตี สงครามได้เปลี่ยนจากแคมเปญทางอากาศขนาดใหญ่ไปเป็นการเผชิญหน้าที่ยืดเยื้อระหว่างแรงกดดันทางเศรษฐกิจ การควบคุมเส้นทางเดินเรือ และการข่มขู่ตอบโต้ของอิหร่าน

ข้อตกลงอิสลามาบัดแสดงให้เห็นว่าการทูตยังเป็นทางออกที่เป็นไปได้ แต่ความล้มเหลวในการทำให้กรอบดังกล่าวมีผลถาวรทำให้ช่องแคบฮอร์มุซและโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านยังคงเป็นชนวนสำคัญ ความเสี่ยงในระยะต่อไปจึงไม่ได้อยู่แค่การโจมตีทางทหารครั้งใหม่ แต่อยู่ที่การคำนวณผิดพลาดระหว่างการคว่ำบาตร การปิดล้อม และการตอบโต้ของอิหร่านด้วย