AskBio เผยความคืบหน้าการทดลอง GenePHIT แต่ยังไม่มีผลยืนยันประสิทธิผล

AskBio ใช้เวทีการประชุม European Society of Cardiology Congress 2026 ที่นครมิวนิก ประเทศเยอรมนี เพื่อนำเสนอข้อมูลพื้นฐานของการทดลอง GenePHIT ระยะที่ 2 ซึ่งศึกษายีนบำบัด umiposgene parvec หรือ AB-1002 สำหรับผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลวชนิดบีบตัวลดลง

ประเด็นสำคัญครั้งนี้คือการทดลองมีขนาดใหญ่และดำเนินการตามแผน ไม่ใช่การประกาศผลว่าการรักษาได้ผลแล้ว โดย AskBio ระบุว่าผลลัพธ์ด้านประสิทธิผลและความปลอดภัยจากการเปรียบเทียบแบบสุ่มครั้งแรก คาดว่าจะมีในช่วงครึ่งแรกของปี 2027 15

GenePHIT มีผู้เข้าร่วม 173 คนจาก 12 ประเทศ

การทดลอง GenePHIT สุ่มผู้เข้าร่วมทั้งหมด 173 คนจาก 64 ศูนย์วิจัยใน 12 ประเทศ ทำให้เป็นหนึ่งในการทดลองยีนบำบัดสำหรับภาวะหัวใจล้มเหลวที่มีขนาดใหญ่เมื่อเทียบกับการศึกษาประเภทเดียวกันจนถึงปัจจุบัน 15

ผู้เข้าร่วมเป็นผู้ใหญ่ที่มีอาการคงที่ทางการแพทย์ แต่มี กล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมชนิดไม่เกิดจากหลอดเลือดหัวใจตีบ มีค่าการบีบตัวของหัวใจห้องล่างซ้าย หรือ LVEF อยู่ที่ 15–35% และยังมีอาการระดับ NYHA class III อย่างต่อเนื่อง แม้ได้รับการรักษาตามแนวทางมาตรฐานแล้ว 15

กล่าวอีกอย่างคือ การทดลองนี้มุ่งศึกษาเฉพาะผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจล้มเหลวรุนแรงและมีความสามารถในการสูบฉีดเลือดลดลง ไม่ใช่ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวทุกกลุ่ม

รูปแบบการทดลอง: สามกลุ่ม ให้ยาครั้งเดียวผ่านหลอดเลือดหัวใจ

GenePHIT เป็นการทดลองระยะที่ 2 แบบปรับการศึกษาได้ ดำเนินการหลายศูนย์ สุ่มตัวอย่าง ปกปิดสองฝ่าย และมีกลุ่มยาหลอก ผู้เข้าร่วมถูกแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ AB-1002 สองขนาด และยาหลอก 2

AB-1002 ให้เพียงครั้งเดียวด้วยการฉีดแบบ antegrade intracoronary infusion ซึ่งเป็นวิธีใช้สายสวนส่งยาเข้าไปทางหลอดเลือดหัวใจ เพื่อให้สารพันธุกรรมไปถึงเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจโดยตรง 2

การประเมินประสิทธิผลหลักจะเกิดขึ้นที่สัปดาห์ที่ 52 โดยใช้ผลลัพธ์แบบผสมที่เรียงลำดับความสำคัญ หรือที่เรียกว่า modified win ratio แทนการดูตัวชี้วัดเพียงค่าเดียว กรอบการประเมินนี้ให้ความสำคัญกับผลลัพธ์ทางคลินิกที่มีความหมาย ก่อนพิจารณาการเปลี่ยนแปลงของสมรรถภาพหัวใจและความสามารถในการออกแรง ขณะเดียวกันก็ประเมินความปลอดภัยและการทนต่อการรักษาไปพร้อมกัน 4

การออกแบบดังกล่าวจึงต้องการตอบสองคำถามหลัก คือ การให้ยาเพียงครั้งเดียวช่วยให้ผลลัพธ์ของผู้ป่วยดีขึ้นเมื่อเทียบกับยาหลอกหรือไม่ และการรักษานั้นปลอดภัยเพียงพอหรือไม่

AB-1002 ทำงานอย่างไร

AB-1002 เป็นยีนบำบัดที่ใช้ไวรัสอะดีโนแอสโซซิเอท หรือ AAV ซึ่งมีแนวโน้มเข้าสู่เซลล์หัวใจ โดยนำยีนที่สร้างโปรตีน constitutively active inhibitor-1 (I-1c) เข้าไปในเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ กลไกนี้มุ่งควบคุมเส้นทางที่เกี่ยวข้องกับการหมุนเวียนแคลเซียมภายในเซลล์หัวใจ 15

อธิบายอย่างง่ายคือ I-1c มีเป้าหมายยับยั้งเอนไซม์ protein phosphatase-1 ซึ่งอาจช่วยลดการยับยั้ง SERCA2a ที่เกิดจาก phospholamban โดย SERCA2a มีบทบาทในการลำเลียงแคลเซียมกลับเข้าไปเก็บใน sarcoplasmic reticulum ซึ่งเป็นแหล่งกักเก็บแคลเซียมภายในเซลล์กล้ามเนื้อ

หากการควบคุมแคลเซียมดีขึ้น ก็อาจช่วยสนับสนุนทั้งการหดตัวและการคลายตัวของกล้ามเนื้อหัวใจ อย่างไรก็ตาม เป้าหมายนี้เป็นสมมติฐานทางชีววิทยาที่ GenePHIT ต้องพิสูจน์ว่าเปลี่ยนเป็นประโยชน์ต่อผู้ป่วยจริงหรือไม่

แนวทางของ AB-1002 ไม่ใช่การสร้างเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจใหม่ แต่เป็นการปรับสัญญาณภายในเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจที่มีอยู่เดิม

ต่อยอดจากการทดลองระยะที่ 1

GenePHIT ต่อยอดจากการทดลองระยะที่ 1 ในมนุษย์ครั้งแรก ซึ่งรายงานข้อมูลติดตามผล 12 เดือนในวารสาร Nature Medicine เมื่อปี 2025 การศึกษาก่อนหน้านี้ให้ข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับความเป็นไปได้ในการส่ง AB-1002 ผ่านหลอดเลือดหัวใจ รวมถึงสัญญาณระยะแรกด้านความปลอดภัยและกิจกรรมของการรักษา 6

แต่การทดลองระยะที่ 1 มีผู้เข้าร่วมจำนวนน้อย ไม่มีกลุ่มสุ่มเปรียบเทียบ และไม่ได้ออกแบบมาเพื่อยืนยันประสิทธิผลทางคลินิก การทดลองระยะที่ 2 ซึ่งสุ่มผู้เข้าร่วมและมีกลุ่มยาหลอกจึงเป็นการทดสอบที่เข้มแข็งกว่า เพราะช่วยเปรียบเทียบผลลัพธ์ระหว่างผู้ที่ได้รับ AB-1002 กับผู้ที่ได้รับยาหลอก พร้อมลดอิทธิพลจากความคาดหวัง ความแตกต่างของโรค และปัจจัยกวนอื่น ๆ 6

สถานะ Fast Track และ Orphan Drug ไม่ใช่การอนุมัติยา

AskBio ระบุว่า AB-1002 ได้รับการกำหนดสถานะ FDA Fast Track และ Orphan Drug จากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐฯ รวมถึงสถานะหรือคุณสมบัติสำหรับโครงการ EMA PRIME ของหน่วยงานกำกับดูแลยาแห่งสหภาพยุโรป 5

สถานะเหล่านี้อาจช่วยสนับสนุนหรือเร่งกระบวนการพัฒนายาสำหรับโรครุนแรงหรือโรคที่ยังมีความต้องการทางการแพทย์ที่ไม่ได้รับการตอบสนอง แต่ไม่ได้ยืนยันว่า AB-1002 ปลอดภัยหรือมีประสิทธิผล และไม่ใช่ใบอนุญาตวางจำหน่ายยา 5

ขณะนี้ AB-1002 ยังเป็นการรักษาที่อยู่ระหว่างการวิจัย และต้องรอผลจาก GenePHIT ต่อไป

ความสำคัญของการทดลอง และสิ่งที่ยังสรุปไม่ได้

ภาวะหัวใจล้มเหลวส่งผลกระทบต่อผู้คนทั่วโลกประมาณ 64 ล้านคน แม้ยารักษาและอุปกรณ์ทางการแพทย์ในปัจจุบันจะช่วยปรับปรุงผลลัพธ์ของผู้ป่วยได้ แต่ผู้ป่วยบางส่วนยังมีอาการต่อเนื่องหรืออาการทรุดลง 12

หากพิสูจน์ได้ผล ยีนบำบัดที่ให้เพียงครั้งเดียวอาจกลายเป็นแนวทางเสริมการรักษาเรื้อรัง โดยมุ่งแก้กลไกของโรคในระดับเซลล์ แต่ความเป็นไปได้นี้ยังเป็นเพียงศักยภาพ ไม่ใช่ข้อสรุปจากข้อมูลที่นำเสนอใน ESC 2026

ข้อมูลครั้งนี้รายงานการรับสมัครผู้เข้าร่วมและลักษณะพื้นฐานของกลุ่มทดลอง ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่า AB-1002 ช่วยลดการเสียชีวิต บรรเทาอาการ เพิ่มค่า LVEF เพิ่มความสามารถในการออกกำลังกาย หรือยกระดับคุณภาพชีวิตได้ การเปรียบเทียบกับยาหลอกอย่างเป็นระบบ ซึ่งคาดว่าจะมีผลเบื้องต้นในครึ่งแรกของปี 2027 คือขั้นตอนสำคัญที่จะชี้ว่าแนวคิดนี้ให้ประโยชน์ทางคลินิกจริงหรือไม่ 125