คำขู่ของรัสเซียต่ออังกฤษเรื่อง Storm Shadow สะท้อนความเสี่ยงรัสเซีย–นาโตอย่างไร

รัสเซียตอบโต้แผนถ่ายทอดเทคโนโลยีลับของขีปนาวุธ Storm Shadow/SCALP ให้ยูเครน ด้วยคำขู่ต่อสหราชอาณาจักรและถ้อยแถลงโจมตีทั้งลอนดอนกับปารีส ดมิทรี เปสคอฟ โฆษกเครมลิน เรียกการตัดสินใจดังกล่าวว่าเป็นการ “เติมเชื้อไฟ” ขณะที่มาเรีย ซาคาโรวา โฆษกกระทรวงการต่างประเทศรัสเซียกล่าวว่าอังกฤษและฝรั่งเศสกำลัง “เล่นกับไฟ” 36

ประเด็นที่จุดชนวนความขัดแย้งคือการที่อังกฤษอนุญาตให้เปิดเผยข้อมูลทางเทคนิคที่เป็นความลับเกี่ยวกับชิ้นส่วนซึ่งผลิตในอังกฤษของขีปนาวุธ Storm Shadow/SCALP ให้ยูเครน ข้อมูลดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อช่วยให้เคียฟพัฒนาการผลิตขีปนาวุธร่อนพิสัยไกลภายในประเทศ 316

รัสเซียขู่อะไรบ้าง

คำเตือนที่ชัดเจนที่สุดพุ่งเป้าไปที่สถานที่และยุทโธปกรณ์ทางทหารของอังกฤษ เจ้าหน้าที่รัสเซียระบุว่าเป้าหมายทางทหารของอังกฤษทั้งในและนอกยูเครนอาจถูกโจมตี หากกองกำลังยูเครนใช้อาวุธของอังกฤษโจมตีเป้าหมายในดินแดนรัสเซีย 16

มอสโกยังกล่าวหาอังกฤษและฝรั่งเศสว่าพยายามหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบต่อการโจมตีระยะไกลเข้าไปในรัสเซีย ด้วยการย้ายขั้นตอนการประกอบขีปนาวุธไปให้ยูเครน กระทรวงการต่างประเทศรัสเซียกล่าวหาว่าลอนดอนกำลัง “ขยับเข้าใกล้” การเป็นผู้สมรู้ร่วมรับผิดทางกฎหมายต่อสิ่งที่รัสเซียเรียกว่าเป็นการโจมตีพลเรือน และเตือนถึง “ผลลัพธ์อันเลวร้าย” หากอังกฤษไม่เปลี่ยนแนวทาง 159

อย่างไรก็ตาม คำพูดเหล่านี้เป็นคำขู่และข้อกล่าวหาทางกฎหมายจากเจ้าหน้าที่รัสเซีย ไม่ใช่ข้อสรุปที่ตรวจสอบยืนยันโดยอิสระ รายงานที่มีอยู่บันทึกถ้อยแถลงและนโยบายตอบโต้ที่มอสโกประกาศ แต่ยังไม่ยืนยันว่ารัสเซียตัดสินใจแล้วว่าจะโจมตีดินแดนอังกฤษหรือฝรั่งเศส

เหตุใดจึงกังวลเรื่องรัสเซียปะทะนาโต

ถ้อยแถลงดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่รัฐบาลชาติตะวันตกกำลังประเมินว่ารัสเซียอาจทดสอบความแน่วแน่ขององค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ หรือ “นาโต” โดยการประเมินข่าวกรองของสหรัฐฯ ที่ CBS รายงานระบุว่า การดำเนินการในอนาคตอาจรวมถึงปฏิบัติการสงครามลูกผสม การโจมตีทางไซเบอร์ และมาตรการอื่นที่สามารถปฏิเสธความรับผิดชอบได้ ซึ่งยังไม่ถึงระดับการทำสงครามแบบเปิดเผย เป้าหมายอาจเป็นการทดสอบความเป็นเอกภาพของพันธมิตรและความพร้อมในการตอบโต้

เจ้าหน้าที่ชาติตะวันตกที่ BBC อ้างถึงประเมินว่า ประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูตินดูจะต้องการหลีกเลี่ยงการปะทะทางทหารโดยตรงกับนาโต แม้ถ้อยคำของมอสโกต่ออังกฤษและประเทศที่สนับสนุนยูเครนจะรุนแรงขึ้น พวกเขามองว่าคำขู่ต่อกองกำลังตะวันตกหรือโรงงานผลิตอาวุธเป็นส่วนหนึ่งของการกดดัน มากกว่าจะเป็นหลักฐานว่ารัสเซียมีแผนเปิดสงครามกับนาโตในทันที

ความแตกต่างนี้มีความสำคัญ การหลีกเลี่ยงสงครามรัสเซีย–นาโตแบบเปิดหน้าไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงจะอยู่ในระดับต่ำ การประเมินของยุโรปและสหรัฐฯ กล่าวถึงการรณรงค์ใน “พื้นที่สีเทา” ซึ่งอาจรวมถึงการก่อวินาศกรรม การโจมตีทางไซเบอร์ การแทรกแซงทางการเมือง การละเมิดน่านฟ้า และกิจกรรมของโดรน

ดังนั้น อันตรายที่เป็นไปได้มากกว่าคือการกดดันซ้ำ ๆ ใต้เส้นแบ่งของการโจมตีด้วยอาวุธที่ชัดเจน จนการระบุผู้ก่อเหตุและการตัดสินใจว่าจะตอบโต้ระดับใดกลายเป็นเรื่องถกเถียง

การเยือนมอสโกของผู้อำนวยการ CIA เกี่ยวข้องอย่างไร

จอห์น แรตคลิฟฟ์ ผู้อำนวยการสำนักข่าวกรองกลางสหรัฐฯ หรือ CIA เดินทางเยือนมอสโกแบบไม่ประกาศล่วงหน้าเมื่อวันที่ ๒๕ สิงหาคม ซึ่งเป็นการเดินทางไปรัสเซียครั้งแรกที่เปิดเผยต่อสาธารณะนับตั้งแต่เขารับตำแหน่งผู้อำนวยการ CIA โดยในช่วงแรกยังไม่มีความชัดเจนว่าการหารือมีวัตถุประสงค์และเนื้อหาอย่างไร 1718

รายงานภายหลังระบุว่า แรตคลิฟฟ์เตือนเจ้าหน้าที่รัสเซียไม่ให้โจมตีประเทศสมาชิกนาโต รวมถึงกลุ่มประเทศบอลติก และใช้การพบปะครั้งนี้หารือเรื่องการสนับสนุนอิหร่านของรัสเซียด้วย เนื่องจากรายละเอียดมาจากเจ้าหน้าที่หรือแหล่งข่าวที่รับทราบการหารือ ขณะที่ CIA ไม่ได้เปิดเผยเนื้อหาอย่างเป็นทางการ รายงานเหล่านี้จึงควรเข้าใจว่าเป็นข้อมูลที่มีการอ้างแหล่งข่าว ไม่ใช่บันทึกการประชุมฉบับสมบูรณ์

ถึงกระนั้น จังหวะเวลาของการเยือนก็สะท้อนความกังวลในภาพใหญ่ นั่นคือรัฐบาลตะวันตกกำลังพยายามยับยั้งไม่ให้รัสเซียดำเนินการใด ๆ ต่อสมาชิกนาโต ขณะเดียวกันก็ต้องบริหารความขัดแย้งที่ขยายตัวจากการโจมตีระยะไกล การส่งมอบอาวุธ และปฏิบัติการสงครามลูกผสม

วิกฤตเชื้อเพลิงเพิ่มแรงกดดันภายในรัสเซีย

รัสเซียยังเผชิญแรงกดดันทางเศรษฐกิจและโลจิสติกส์จากสงคราม Reuters รายงานว่า ในเดือนสิงหาคม รถยนต์จำนวนมากต่อคิวยาวที่สถานีบริการน้ำมันในกรุงมอสโก หลังการโจมตีโรงกลั่นน้ำมันของรัสเซียโดยยูเครนและการลดกำลังการผลิตน้ำมันเบนซินเพิ่มเติม

Reuters ยังรายงานด้วยว่า การขาดแคลนเชื้อเพลิงกลับมาเกิดขึ้นในหลายภูมิภาคของรัสเซีย โดยทางการในอย่างน้อย ๑๐ ภูมิภาคเพิ่มมาตรการควบคุมการจำหน่าย ขณะที่รายงานอื่นระบุว่าบางพื้นที่ต้องจำกัดปริมาณการซื้อหรือออกมาตรการปันส่วน หลังโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานถูกโจมตี

ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าแรงกดดันด้านเชื้อเพลิงเป็นสาเหตุให้มอสโกออกคำขู่ แต่ชี้ให้เห็นว่าการรณรงค์โจมตีระยะไกลของยูเครนกำลังสร้างปัญหาที่มองเห็นได้ภายในรัสเซีย และเพิ่มแรงกดดันภายในประเทศให้กับความขัดแย้งที่กำลังต่อสู้ผ่านการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานและเป้าหมายทางทหาร

ตัวเลขการสูญเสียกำลังพลบอกอะไรได้บ้าง

เจ้าหน้าที่ชาติตะวันตกที่เดอะการ์เดียนอ้างถึงประเมินว่า รัสเซียสูญเสียกำลังพลมากกว่าจำนวนที่สามารถรับสมัครทดแทนได้ราว ๖,๐๐๐ นายต่อเดือน ตัวเลขนี้หมายถึงการสูญเสียจากสนามรบเทียบกับการรับสมัคร และถูกนำเสนอในฐานะการประเมิน ไม่ใช่จำนวนที่ตรวจสอบยืนยันได้อย่างแม่นยำ

จึงไม่ควรมองตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อเท็จจริงที่ยุติแล้ว การประเมินความสูญเสียในช่วงสงครามทำได้ยากและตรวจสอบจากภายนอกได้จำกัด อีกทั้งแหล่งข่าวที่ให้มาใช้คำนิยามและวิธีคำนวณแตกต่างกัน ประเด็นในภาพรวมคือ ความต้องการกำลังพลของรัสเซียกำลังถูกพูดถึงในฐานะข้อจำกัดเชิงยุทธศาสตร์ แม้มอสโกยังคงรับสมัครทหารได้ในอัตราสูงก็ตาม

ภาพใหญ่ของความตึงเครียด

คำเตือนเรื่อง Storm Shadow ของรัสเซียประกอบด้วยสารหลักสามประการ ได้แก่ การขู่ว่าจะตอบโต้เป้าหมายทางทหารของอังกฤษ การกล่าวหาว่าอังกฤษและฝรั่งเศสกำลังเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับการโจมตีรัสเซียมากขึ้น และการเรียกร้องให้ลอนดอนเปลี่ยนแนวทาง 15

การประเมินของชาติตะวันตกชี้ว่า ความเสี่ยงระยะใกล้ที่เป็นไปได้มากที่สุดอาจไม่ใช่การโจมตีนาโตแบบเปิดเผยโดยทันที แต่เป็นการใช้มาตรการบีบบังคับที่คลุมเครือหรือปฏิเสธความรับผิดชอบได้ การเยือนมอสโกของแรตคลิฟฟ์สะท้อนความพยายามย้ำเส้นแบ่งที่รัสเซียไม่ควรก้าวข้าม ขณะที่การถ่ายโอนเทคโนโลยีขีปนาวุธ การโจมตีโรงกลั่น และแรงกดดันด้านกำลังพล ทำให้การควบคุมเส้นแบ่งดังกล่าวยากขึ้น

ผลลัพธ์คือความขัดแย้งที่ถ้อยคำข่มขู่มีความชัดเจน แต่การกระทำที่อาจส่งผลร้ายแรงที่สุดอาจยังคงเกิดขึ้นใต้เส้นแบ่งของสงครามที่ประกาศอย่างเป็นทางการ