ทำไมสงครามอิหร่านและช่องแคบฮอร์มุซอาจทำให้ค่าครองชีพสูงไปถึงปี 2027

สงครามอิหร่านส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกไกลกว่าตลาดน้ำมัน การปิดใช้งานและการเปิดช่องแคบฮอร์มุซแบบไม่แน่นอนทำให้การเดินเรือของเรือบรรทุกน้ำมัน การส่งออกจากอ่าวอาหรับ การขนส่งเชื้อเพลิงกลั่น และการส่งออกปุ๋ยสะดุดลงพร้อมกัน

ผลที่เกิดขึ้นคือแรงกระแทกเงินเฟ้อจากต้นทุน หรือ cost-push inflation ราคาสินค้าเพิ่มขึ้นเพราะวัตถุดิบจำเป็นและความสามารถในการขนส่งหาได้ยากขึ้น แม้การเติบโตทางเศรษฐกิจจะชะลอลงก็ตาม เส้นทางที่มีแนวโน้มมากที่สุดจึงไม่ใช่ภาวะถดถอยทั่วโลกในทันที แต่เป็นช่วงเวลาที่ยาวนานของเงินเฟ้อไม่เท่าเทียม กำลังซื้อครัวเรือนลดลง และการฟื้นตัวที่ล่าช้า

ประเด็นชี้ขาดถึงปี 2027 ไม่ได้อยู่แค่ว่าเรือสามารถแล่นผ่านช่องแคบได้หรือไม่ในทางเทคนิค แต่อยู่ที่บริษัทประกัน เจ้าของเรือ ผู้ผลิต และผู้ซื้อเชื่อหรือไม่ว่าการเดินทางผ่านเส้นทางดังกล่าวจะปลอดภัยและดำเนินต่อไปได้อย่างสม่ำเสมอ

เหตุใดช่องแคบฮอร์มุซจึงสำคัญต่อเศรษฐกิจโลก

ก่อนเกิดความขัดแย้ง น้ำมันที่คิดเป็นประมาณหนึ่งในห้าของการบริโภคทั่วโลก รวมถึงก๊าซธรรมชาติเหลวหรือ LNG สัดส่วนสำคัญของโลก เคลื่อนผ่านช่องแคบแห่งนี้ การโจมตีและคำข่มขู่ต่อเรือทำให้การประกันภัยหายไปจากตลาดหรือมีราคาแพงจนไม่คุ้มค่า ส่งผลให้เรือจำนวนมากจอดรอ แม้เส้นทางน้ำจะไม่ได้ถูกปิดกั้นทางกายภาพทั้งหมดก็ตาม Brookings ระบุว่าผลลัพธ์เทียบได้กับการปิดช่องแคบโดยพฤตินัย ขณะที่รายงานในเวลาต่อมาชี้ว่าการขนส่งฟื้นกลับมาเพียงบางส่วนหลังมีข้อตกลงชั่วคราว 211

วิกฤตครั้งนี้จึงทำให้เกิดปัญหาสองด้านพร้อมกัน คืออุปทานหายไปและระบบโลจิสติกส์ติดขัด ผู้ผลิตในอ่าวอาหรับไม่สามารถส่งออกได้อย่างแน่นอน เรือบรรทุกน้ำมันต้องรอคิวหรือเปลี่ยนไปใช้เส้นทางที่ไกลกว่า ส่วนผู้ซื้อก็ต้องแย่งซื้อสินค้าจากภูมิภาคอื่น ผลกระทบจึงรุนแรงกว่าการเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันดิบอ้างอิงเพียงอย่างเดียว

น้ำมันสำรองฉุกเฉินช่วยพยุงตลาด แต่แก้คอขวดไม่ได้

ในเดือนมีนาคม สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ หรือ IEA อนุมัติการปล่อยน้ำมันจากคลังสำรองเชิงยุทธศาสตร์สูงเป็นประวัติการณ์ 400 ล้านบาร์เรล โดยสหรัฐฯ เป็นผู้สนับสนุนส่วนใหญ่ มาตรการนี้มีเป้าหมายเพื่อลดแรงกระแทกจากราคาน้ำมันและภาวะขาดแคลนอุปทาน 511

คลังสำรองสามารถเพิ่มน้ำมันเข้าสู่ตลาดได้จริง แต่ไม่สามารถทำให้เส้นทางเดินเรือที่มีความเสี่ยงกลับมาปลอดภัย ไม่สามารถซ่อมกำลังการผลิตที่เสียหาย เปิดโรงกลั่นที่หยุดดำเนินงาน เพิ่มจำนวนเรือบรรทุกน้ำมัน เติมคลังสินค้าภาคธุรกิจ หรือซ่อมโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานได้ในทันที

นั่นอธิบายว่าทำไมการปล่อยน้ำมันสำรองอาจช่วยสงบตลาดในระยะสั้น แต่ไม่สามารถยุติปัญหาที่ต้นเหตุได้

ทำไมดีเซล เบนซิน และเชื้อเพลิงทำความร้อนอาจยังแพง แม้น้ำมันดิบลดลง

แรงกระแทกเริ่มต้นที่น้ำมันดิบ แต่แพร่ต่อไปยังผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป ดีเซลมีความสำคัญต่อรถบรรทุก การเดินเรือ การก่อสร้าง และการเกษตร ขณะที่เบนซินกระทบค่าเดินทางของครัวเรือน ส่วนเชื้อเพลิงทำความร้อนจะยิ่งมีความสำคัญเมื่อเข้าสู่ฤดูหนาว ผู้ผลิตปิโตรเคมีก็ต้องรับต้นทุนวัตถุดิบและการขนส่งที่สูงขึ้นด้วย

ข้อจำกัดสำคัญอยู่ที่กำลังการกลั่น สำนักข่าว Reuters รายงานว่าสงครามทำให้ระบบกลั่นน้ำมันทั่วโลกเข้าใกล้ขีดจำกัด โดยราคาดีเซลในยุโรปเพิ่มขึ้นมากกว่า 70% และราคาน้ำมันเบนซินในสหรัฐฯ เพิ่มขึ้นราว 60% จากช่วงเริ่มสงคราม ตามการประเมินในเดือนสิงหาคม

จึงอาจต้องใช้เวลาอีกระยะกว่าผู้บริโภคจะได้รับประโยชน์จากราคาน้ำมันดิบที่ลดลง โรงกลั่นต้องเร่งทดแทนผลผลิตที่หายไป คลังน้ำมันต้องถูกเติมกลับ และเครือข่ายขนส่งต้องกลับสู่ภาวะปกติ

สำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานสหรัฐฯ หรือ EIA ประเมินว่าราคาน้ำมันดิบเบรนท์เฉลี่ยอาจอยู่ที่ประมาณ 85 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลในไตรมาส 3 ของปี 2026 และจะเริ่มลดลงเมื่อการเดินเรือผ่านฮอร์มุซและการผลิตน้ำมันที่หยุดชะงักฟื้นตัว 1819

แรงกระแทกด้านอาหารจะตามมาช้ากว่าราคาพลังงาน

พลังงานและปุ๋ยเป็นปัจจัยการผลิตหลักของภาคเกษตร ราคาน้ำมันที่สูงขึ้นทำให้ต้นทุนการเพาะปลูก ระบบชลประทาน การเก็บเกี่ยว และการขนส่งเพิ่มขึ้น ขณะที่ปุ๋ยที่ขาดแคลนหรือมีราคาแพงอาจทำให้เกษตรกรลดการใช้ปุ๋ยหรือเปลี่ยนชนิดพืชที่ปลูก การตัดสินใจเหล่านี้จะส่งผลต่อผลผลิตในอีกหลายเดือนถัดมา ทำให้เงินเฟ้ออาหารเป็นผลกระทบที่เกิดขึ้นช้ากว่าวิกฤตพลังงาน

ตะวันออกกลางเป็นแหล่งส่งออกปุ๋ยสำคัญ และสงครามทำให้การขนส่งยูเรีย แอมโมเนีย และผลิตภัณฑ์อื่น ๆ สะดุด Reuters รายงานว่าโดยปกติแล้วปุ๋ยยูเรียที่มีการซื้อขายทั่วโลกประมาณ 30% เดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่การขาดแคลนปุ๋ยเริ่มส่งผลต่อการตัดสินใจเพาะปลูกของเกษตรกรแล้ว

สภาพอากาศและความขัดแย้งอื่นยิ่งเพิ่มความเสี่ยง องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ หรือ FAO เตือนว่าสงครามอิหร่านและยูเครน ราคาน้ำมันที่สูงขึ้น การสูญเสียปุ๋ย และปรากฏการณ์เอลนีโญกำลังผลักต้นทุนการผลิตให้สูงขึ้นพร้อมกับลดโอกาสได้ผลผลิต Reuters ยังรายงานว่าการส่งออกธัญพืชของยูเครนลดลง 75% เมื่อเทียบรายปีในช่วงสองสัปดาห์แรกของเดือนสิงหาคม หลังเกิดปัญหาใหม่ในทะเลดำ

ผลกระทบจะไม่เท่ากันทั่วโลก ผู้บริโภคในเอเชีย แอฟริกา และประเทศผู้นำเข้าอาหารอื่น ๆ ที่มีรายได้น้อยหรือมีสัดส่วนค่าอาหารต่อรายได้สูง จะเผชิญแรงกดดันมากกว่า อย่างไรก็ตาม ปริมาณอาหารสำรองของโลกที่อยู่ในระดับสูงและการเพิ่มผลิตภาพทางการเกษตรยังช่วยสร้างความยืดหยุ่น ดังนั้นหลักฐานที่มีอยู่ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปตัวเลขเดียวสำหรับการลดลงของผลผลิตพืชหรือจำนวนผู้ยากจนทั่วโลก

เงินเฟ้อ การเติบโต และพลังงานในฤดูหนาว

สงครามทำให้ผู้กำหนดนโยบายต้องเผชิญโจทย์ที่ยาก ธนาคารกลางอาจต้องรับมือกับการเติบโตที่อ่อนแอลง แต่การขาดแคลนพลังงานและอาหารกลับดันเงินเฟ้อให้สูงขึ้น รัฐบาลสามารถอุดหนุนเชื้อเพลิงหรืออาหารได้ แต่ภาระส่วนหนึ่งจะย้ายไปอยู่ที่งบประมาณแผ่นดิน หากแรงกระแทกยืดเยื้อ ครัวเรือนอาจลดการใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น เพราะรายได้ถูกใช้ไปกับพลังงาน การเดินทาง และอาหารมากขึ้น

ดังนั้น แนวโน้มพลังงานในฤดูหนาวจึงขึ้นอยู่กับโลจิสติกส์มากกว่าราคาน้ำมันดิบเพียงอย่างเดียว การเปิดช่องแคบในเชิงนโยบายไม่ได้ทำให้คิวเรือหายไปทันที ไม่ได้ทำให้ตลาดประกันภัยกลับมาเป็นปกติ ไม่ได้เติมคลังน้ำมัน หรือทำให้โรงกลั่นกลับมาเดินเครื่องได้ในชั่วข้ามคืน และไม่สามารถย้อนกลับการตัดสินใจเพาะปลูกที่เกิดขึ้นในช่วงปุ๋ยหรือดีเซลขาดแคลนและมีราคาแพงได้

แบบจำลองเบื้องต้นของธนาคารกลางสหรัฐฯ สาขาดัลลัสสะท้อนขนาดของความเสี่ยงได้ชัดเจน หากการปิดช่องแคบทำให้น้ำมันเกือบ 20% ของอุปทานโลกหายไปจากตลาดในไตรมาส 2 ปี 2026 ค่าเฉลี่ยราคาน้ำมัน WTI อาจเพิ่มขึ้นเป็น 98 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล และการเติบโตของ GDP จริงทั่วโลกแบบปรับเป็นรายปีอาจลดลง 2.9 จุดเปอร์เซ็นต์ในไตรมาสดังกล่าว แบบจำลองเดียวกันแสดงว่าการเปิดช่องแคบอีกครั้งอาจทำให้ราคาลดลงอย่างรวดเร็วและการเติบโตฟื้นตัว แต่ตัวเลขนี้ขึ้นอยู่กับระยะเวลาและความเร็วของการฟื้นตัว 14

แนวโน้มน้ำมันปี 2027 ขึ้นอยู่กับอะไร

EIA คาดว่าการผลิตและการค้าพลังงานในภูมิภาคส่วนใหญ่จะกลับมาใกล้ระดับก่อนสงครามในช่วงต้นปี 2027 แต่ความขัดข้องที่เหลืออยู่ราว 600,000 บาร์เรลต่อวันอาจดำเนินต่อไปจนถึงสิ้นปีนั้น 1923

ภายใต้สมมติฐานว่าการฟื้นตัวดำเนินไปตามแผน EIA คาดว่าราคาน้ำมันเบรนท์จะเฉลี่ยประมาณ 87 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลในปี 2026 และ 69 ดอลลาร์ในปี 2027 ส่วนราคาน้ำมันเบนซินขายปลีกในสหรัฐฯ อาจเฉลี่ย 3.78 ดอลลาร์ต่อแกลลอนในปี 2026 และ 3.29 ดอลลาร์ในปี 2027 17

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้เป็นการคาดการณ์ตามเงื่อนไข ไม่ใช่คำรับประกัน หากเกิดการโจมตีเรืออีกครั้ง โครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำมัน ไฟฟ้า หรือน้ำในอ่าวอาหรับได้รับความเสียหาย หรือเกิดการปิดช่องแคบโดยพฤตินัยอีกครั้ง เส้นทางการฟื้นตัวดังกล่าวก็อาจใช้ไม่ได้ทันที ขณะเดียวกันมุมมองที่เป็นบวกมากขึ้นของ IEA ซึ่งคาดว่าตลาดน้ำมันจะมีอุปทานล้นเกินอย่างมากในปี 2027 ก็ยังต้องอาศัยการฟื้นตัวของฮอร์มุซอย่างต่อเนื่องและการเพิ่มขึ้นของอุปทานที่มากกว่าความต้องการ 41024

เหตุใดตลาดหุ้นโลกขึ้นได้ ขณะที่เศรษฐกิจอ่าวอาหรับเผชิญแรงกดดัน

การปรับตัวขึ้นของดัชนีหุ้นโลกไม่ได้หมายความว่าทุกภูมิภาคหรือทุกภาคธุรกิจได้รับประโยชน์จากสงคราม ดัชนีขนาดใหญ่ของโลกได้รับอิทธิพลจากบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่และความคาดหวังต่อการลงทุนด้านปัญญาประดิษฐ์อย่างมาก ขณะที่เศรษฐกิจอ่าวอาหรับมีความเชื่อมโยงโดยตรงกับการขนส่ง ปริมาณการส่งออกพลังงาน การท่องเที่ยว ความเชื่อมั่นในอสังหาริมทรัพย์ และความเสี่ยงต่อโครงสร้างพื้นฐาน

ความแตกต่างนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมตลาดอ่าวอาหรับจึงเคลื่อนไหวแรงตามข่าวหยุดยิงและการทูต มากกว่าจะเคลื่อนไหวตามดัชนีหุ้นโลกเพียงอย่างเดียว Reuters รายงานว่าตลาดหุ้นอ่าวอาหรับมีผลการดำเนินงานแตกต่างกันไป ขณะที่นักลงทุนประเมินผลกระทบจากการขนส่งผ่านฮอร์มุซที่สะดุด การเจรจาที่หยุดชะงัก และแนวโน้มราคาน้ำมันที่เปลี่ยนแปลง

หลักฐานชี้ว่าบริษัทในอ่าวอาหรับ โดยเฉพาะกลุ่มพลังงาน ธนาคาร และอสังหาริมทรัพย์ มีความเสี่ยงชัดเจน แต่ยังไม่สามารถยืนยันด้วยตัวชี้วัดเดียวได้ว่าเศรษฐกิจกาตาร์ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ หรืออสังหาริมทรัพย์ดูไบโดยรวมด้อยกว่าตลาดโลกเมื่อเทียบกับฐานก่อนสงคราม ผลกระทบในภูมิภาคมีทั้งด้านบวกและลบ ราคาน้ำมันที่สูงขึ้นอาจช่วยธุรกิจพลังงานบางส่วน แต่การส่งออกที่ติดขัด ต้นทุนทางการเงินที่เพิ่มขึ้น และความเชื่อมั่นที่ลดลงกลับทำร้ายภาคธุรกิจอื่น

เหตุใดการเปิดช่องแคบเต็มรูปแบบอาจยังไม่ทำให้เศรษฐกิจฟื้นทันที

การเปิดช่องแคบอย่างยั่งยืนจะเป็นก้าวสำคัญ แต่ผลกระทบต้องส่งผ่านระบบเศรษฐกิจเป็นลำดับ ดังนี้

1. เรือบรรทุกน้ำมันต้องกลับมาเดินทางตามตารางปกติ และบริษัทประกันต้องยอมรับความเสี่ยงอีกครั้ง
2. ผู้ผลิตต้องเริ่มการผลิตจากแหล่งที่หยุดไว้และซ่อมแซมโรงงานหรือโครงสร้างพื้นฐานที่เสียหาย
3. โรงกลั่นต้องกลับมาเพิ่มผลผลิตและเติมคลังเชื้อเพลิงสำเร็จรูป
4. ตารางเดินเรือ ค่าระวาง และสัญญาการค้าต้องกลับเข้าสู่ภาวะปกติ
5. เกษตรกรและผู้ผลิตอาหารต้องปรับตัวในรอบการเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวครั้งถัดไป

ลำดับดังกล่าวหมายความว่าตลาดเชื้อเพลิงอาจเริ่มดีขึ้นก่อนตลาดอาหาร แม้ราคาน้ำมันจะลดลง การขาดแคลนปุ๋ยและการลดพื้นที่เพาะปลูกก็ยังส่งผลต่ออุปทานธัญพืชไปจนถึงฤดูเก็บเกี่ยวปี 2027 ได้

ความเสี่ยงหลักคือภาวะเผชิญหน้าที่ยืดเยื้อ

ในช่วงปลายเดือนสิงหาคม รายงานข่าวระบุว่าสงครามกำลังแข็งตัวเป็นภาวะเผชิญหน้าที่ยืดเยื้อ และอาจลากยาวเข้าสู่ปี 2027 ประเด็นที่ยังไม่คลี่คลายไม่ได้มีเพียงการทูต แต่รวมถึงการควบคุมและความปลอดภัยรอบช่องแคบฮอร์มุซด้วย 3

สำหรับครัวเรือนและภาคธุรกิจ ความหมายในทางปฏิบัติคือความไม่แน่นอนจะยังคงอยู่ ผู้ค้าน้ำมันต้องประเมินโอกาสเกิดความขัดข้องระลอกใหม่ เจ้าของเรือต้องตัดสินใจว่าการเดินทางยังทำประกันได้หรือไม่ รัฐบาลต้องชั่งน้ำหนักระหว่างการอุดหนุนกับภาระการคลัง และธนาคารกลางต้องควบคุมเงินเฟ้อโดยไม่ทำให้เศรษฐกิจชะลอตัวเกินจำเป็น

ข้อสรุปที่ชัดเจนที่สุดคือ การเปิดช่องแคบสามารถนำความผ่อนคลายกลับมาได้ แต่การเปิดช่องแคบเพียงอย่างเดียวไม่เท่ากับการกลับสู่ภาวะปกติ เศรษฐกิจโลกจะฟื้นจากแรงกระแทกฮอร์มุซอย่างเต็มที่ก็ต่อเมื่อการไหลเวียนพลังงาน การเดินเรือ การกลั่นน้ำมัน การจัดหาปุ๋ย การผลิตอาหาร และความเชื่อมั่น เริ่มซ่อมแซมไปพร้อมกัน