จีนครองเกมผลิตหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ แล้วจะเปลี่ยนจำนวนมหาศาลให้เป็นแรงงานอัจฉริยะได้หรือไม่?

จีนกำลังเป็นผู้นำระยะแรกของอุตสาหกรรมหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ในด้าน “การสร้างและส่งมอบตัวหุ่นยนต์” ไม่ใช่ในด้านการสร้างแรงงานจักรกลที่ทำงานได้รอบด้านอย่างมนุษย์

ภาพที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่ความขัดแย้งเสียทีเดียว จีนมีห่วงโซ่อุปทานที่ประสานงานได้ดี ชิ้นส่วนราคาถูก ความสามารถในการทดลองและปรับแบบอย่างรวดเร็ว รวมถึงกำลังการผลิตขนาดใหญ่ รัฐบาลยังช่วยลดความเสี่ยงผ่านเงินอุดหนุน การจัดซื้อภาครัฐ และนโยบายอุตสาหกรรมที่สนับสนุนหุ่นยนต์โดยตรง 9 แต่ความสามารถของ “สมอง” หุ่นยนต์ ทั้งการมองเห็น การจับสิ่งของ ความทนทาน การแก้ข้อผิดพลาด และการรับมือกับสถานการณ์ใหม่ ยังตามหลังภาพลักษณ์จากการสาธิตอยู่มาก

ตัวเลขการจัดส่งสูง ไม่ได้แปลว่าหุ่นยนต์ทำงานแทนคนแล้ว

ข้อมูลอุตสาหกรรมระบุว่า ผู้ผลิตจีนครองสัดส่วนมากกว่า 97% ของหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ที่จัดส่งทั่วโลกประมาณ 19,100 เครื่องในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 ขณะที่บางการประเมินใช้ตัวเลขใกล้เคียง 95% จากหุ่นยนต์ทั่วโลกราว 20,000 เครื่อง อย่างไรก็ตาม คำว่า “จัดส่ง” อาจหมายถึงการส่งให้ศูนย์ข้อมูล มหาวิทยาลัย ห้องทดลอง งานสาธิต หรือโครงการนำร่องของภาครัฐ ไม่ได้หมายความว่าทุกเครื่องกำลังทำงานสร้างรายได้แทนแรงงานมนุษย์ 7

นักวิเคราะห์รายหนึ่งประเมินว่า หุ่นยนต์ที่จีนผลิตในปี 2026 อาจถึง 50%–70% ถูกนำไปใช้ใน “โรงงานข้อมูล” เพื่อเก็บข้อมูลการฝึก AI มากกว่าจะทำงานผลิตที่ลูกค้าจ่ายเงินซื้อโดยตรง 4 ตัวเลขดังกล่าวทำให้เป้าหมายการผลิตมากกว่า 100,000 เครื่องในปีนี้ดูเป็นไปได้ในเชิงอุตสาหกรรม แต่ยังไม่ตอบคำถามว่ามีเครื่องจำนวนเท่าใดที่ทำงานได้จริงและคุ้มทุน

ศูนย์ฝึกหุ่นยนต์คือสะพานสู่ AI ที่มีร่างกาย

จีนกำลังใช้ศูนย์ฝึกและสถานที่ทดลองเพื่อแก้ปัญหา “ไก่กับไข่” ของอุตสาหกรรม นั่นคือ หากไม่มีหุ่นยนต์ใช้งานจริง ก็ไม่มีข้อมูลเพียงพอสำหรับฝึก AI แต่หาก AI ยังไม่ฉลาดพอ ก็ไม่มีเหตุผลให้ลูกค้าซื้อหุ่นยนต์จำนวนมาก

ตัวอย่างสำคัญคือ โครงการจัดซื้อของรัฐบาลเขตปกครองตนเองกว่างซี มูลค่า 18 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ซึ่งจัดหาเครื่องฮิวแมนนอยด์ของ UBTech และฮาร์ดแวร์ที่เกี่ยวข้องให้ศูนย์ฝึก เพื่อสร้างข้อมูลสำหรับ embodied AI หรือระบบที่สามารถรับรู้ ตัดสินใจ และลงมือทำในโลกกายภาพ 2

โครงการลักษณะนี้อาจช่วยสร้างชุดข้อมูลที่มีคุณค่า และทำให้ผู้พัฒนาปรับฮาร์ดแวร์กับซอฟต์แวร์ไปพร้อมกัน แต่โมเดลธุรกิจยังวนเป็นวงกลมอยู่ ตราบใดที่หุ่นยนต์ที่ผ่านการฝึกยังสร้างมูลค่าให้ลูกค้าได้ไม่มากพอที่จะจ่ายค่าตัวเครื่อง ผู้ควบคุม พื้นที่ปฏิบัติงาน การติดป้ายกำกับข้อมูล การบำรุงรักษา และการเปลี่ยนฮาร์ดแวร์ที่เกิดขึ้นบ่อย

“ช่วงเวลาแบบ ChatGPT” อาจยังอยู่ไกล

หวัง ซิงซิง ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Unitree กล่าวว่า embodied intelligence กำลังเข้าใกล้ “ช่วงเวลาแบบ ChatGPT” ซึ่งหมายถึงจุดเปลี่ยนที่ AI มีความสามารถก้าวกระโดดจนใช้งานได้อย่างกว้างขวาง 3 แต่คำกล่าวนี้ก็สะท้อนปัญหาหลักของวงการเช่นกัน เพราะคอขวดไม่ได้อยู่ที่การทำให้หุ่นยนต์เดินหรือแสดงท่าทางได้ แต่อยู่ที่การทำให้มัน “เข้าใจโลกและทำงานได้”

โมเดลภาษาขนาดใหญ่มีคลังข้อมูลดิจิทัลจำนวนมหาศาลที่รวบรวมได้ง่าย และมีวิธีประเมินผลที่ขยายขนาดได้ ขณะที่การฝึกหุ่นยนต์ต้องอาศัยข้อมูลจากการปฏิสัมพันธ์กับโลกจริง ซึ่งมีต้นทุนสูง ใช้เวลานาน และต้องคำนึงถึงความปลอดภัย การเพิ่มจำนวนหุ่นยนต์ช่วยเพิ่มข้อมูลได้ แต่จำนวนเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันว่าข้อมูลจะมีความหลากหลาย คุณภาพสูง หรือถ่ายโอนความรู้ไปใช้งานใหม่ได้

ผู้ก่อตั้ง Unitree เคยประเมินว่าการบรรลุความก้าวหน้าระดับดังกล่าวอาจต้องใช้เวลานานถึง 10 ปี ขณะที่ผู้บริหารรายอื่นมองว่าอาจเกิดขึ้นราวปี 2028 ความแตกต่างของการคาดการณ์เหล่านี้ชี้ว่า “จุดเปลี่ยน” ยังเป็นการเดิมพัน ไม่ใช่เส้นตายทางเทคโนโลยี

ตลาดหุ้นกำลังซื้ออนาคต ไม่ใช่ผลประกอบการจากการใช้งานวันนี้

หุ้น Unitree พุ่งขึ้นมากกว่าห้าเท่าในการเข้าซื้อขายวันแรกที่ตลาดหุ้นเซี่ยงไฮ้ แม้ Reuters รายงานว่าหุ่นยนต์ของบริษัทมีจำนวนไม่มากที่ถูกใช้งานในสภาพแวดล้อมเชิงพาณิชย์ 6 Unitree เองมีผลกำไร แต่ข้อเท็จจริงนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าอุตสาหกรรมทั้งหมดทำกำไร หรือว่าตลาดหุ่นยนต์อเนกประสงค์ได้เกิดขึ้นแล้ว

ราคาหุ้นที่พุ่งแรงสะท้อน “มูลค่าทางเลือก” ของความสำเร็จในอนาคต นักลงทุนกำลังประเมินว่าบริษัทใดอาจได้ประโยชน์หาก AI สำหรับหุ่นยนต์พัฒนาแบบก้าวกระโดด ไม่ได้หมายความว่าต้นทุนการติดตั้งและการใช้งานในปัจจุบันมีความคุ้มค่าแล้ว

ช่องว่างระหว่างมูลค่าที่ตลาดคาดหวังกับความสามารถจริงยังสร้างความเสี่ยงฟองสบู่ ผู้ผลิตจำนวนมากอาจแข่งขันกันด้วยราคาและนำเสนอหุ่นยนต์ที่คล้ายกัน หากคำสั่งซื้อไม่เปลี่ยนจากโครงการนำร่องที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐไปเป็นความต้องการประจำจากภาคเอกชน การควบรวมกิจการและการคัดออกของผู้เล่นจำนวนมากก็มีแนวโน้มเกิดขึ้น

รัฐบาลจีนกำลังสร้างทั้งอุปสงค์และพื้นที่ทดลอง

ยุทธศาสตร์ของปักกิ่งไม่ได้รอให้ตลาดเอกชนเกิดขึ้นเอง จีนจัดสรรเงินมากกว่า 20,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ให้บริษัทหุ่นยนต์ในช่วงปีก่อนหน้า และประกาศกองทุนมูลค่า 1 ล้านล้านหยวน หรือประมาณ 137,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เพื่อสนับสนุนสตาร์ตอัปในสาขาต่าง ๆ รวมถึง AI และหุ่นยนต์ 12

การประมูลของหน่วยงานรัฐ ศูนย์ฝึกในระดับท้องถิ่น และสถานที่ทดสอบที่เชื่อมโยงกับรัฐ ช่วยให้บริษัทมีสถานที่นำหุ่นยนต์ไปใช้งานและเก็บข้อมูลได้เร็วขึ้น วิธีนี้ช่วยลดอุปสรรคเริ่มต้นของอุตสาหกรรม แต่ก็ทำให้ประเมินได้ยากขึ้นว่า กรณีใช้งานใดจะยังคุ้มค่า หากตัดเงินอุดหนุนและการจัดซื้อของรัฐบาลออกไป

ข้อจำกัดของสหรัฐฯ กระทบการส่งออก แต่ไม่ทำลายตลาดจีนทันที

เมื่อเดือนกรกฎาคม คณะกรรมการกลางกำกับดูแลกิจการสื่อสารของสหรัฐฯ หรือ FCC ห้ามการนำเข้าหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์และหุ่นยนต์สี่ขารุ่นใหม่จากจีน โดยอ้างความเสี่ยงด้านความมั่นคงแห่งชาติและความต้องการดึงการผลิตอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์กลับสู่สหรัฐฯ 11

ผลกระทบระยะสั้นอาจยังจำกัด เพราะในสหรัฐฯ มีหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ที่ใช้งานเชิงพาณิชย์จริงอยู่ไม่มาก 5 แต่ระยะยาว การถูกกันออกจากตลาดขนาดใหญ่ย่อมลดโอกาสในการเพิ่มยอดขาย รับข้อมูลป้อนกลับจากลูกค้า และมีอิทธิพลต่อมาตรฐานสากล จีนจึงอาจต้องพึ่งตลาดภายในประเทศและประเทศอื่นมากขึ้น

หลักฐานที่ต้องจับตาไม่ใช่ภาพสาธิต แต่คือประสิทธิภาพหน้างาน

การตัดสินว่าจีนจะเปลี่ยนความได้เปรียบด้านการผลิตให้เป็นผู้นำด้านหุ่นยนต์อเนกประสงค์ได้หรือไม่ ต้องดูตัวชี้วัดที่ตรวจสอบได้ เช่น

• อัตราการทำงานต่อเนื่องและเวลาหยุดซ่อม
• ความปลอดภัยและอัตราความสำเร็จของงานในสภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นระเบียบ
• เวลาและต้นทุนในการฝึกให้หุ่นยนต์ทำงานใหม่
• จำนวนแรงงานที่ประหยัดได้ต่อชั่วโมงการทำงานของหุ่นยนต์
• ต้นทุนการดูแลรักษาและการเปลี่ยนชิ้นส่วน
• ความสามารถในการทำกำไรโดยไม่พึ่งการจัดซื้อของรัฐบาล

จีนมีโอกาสสูงที่จะเป็นหนึ่งในประเทศแรก ๆ ที่ใช้ประโยชน์จากความก้าวหน้าครั้งใหญ่ของ embodied AI เพราะมีทั้งฐานการผลิต ห่วงโซ่อุปทาน เงินทุน และสถานที่ทดลองจำนวนมาก แต่ตัวเลขการจัดส่งและการลงทุนในปัจจุบันสะท้อนโครงการสร้างขีดความสามารถระดับชาติที่ทรงพลัง มากกว่าจะเป็นหลักฐานว่าจีนหรือประเทศใดแก้โจทย์หุ่นยนต์อเนกประสงค์ได้สำเร็จแล้ว