IMF ชี้เศรษฐกิจโลกกำลังถูกดึงคนละทิศ: พลังงานตึงตัวปะทะการลงทุน AI

ก่อนการประชุมรัฐมนตรีคลังและผู้ว่าการธนาคารกลางกลุ่ม G20 ที่เมืองแอชวิลล์ รัฐนอร์ทแคโรไลนา คริสตาลินา จอร์จีวา กรรมการผู้จัดการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) กล่าวว่าเศรษฐกิจโลกยังแสดงความยืดหยุ่นได้ดีกว่าที่คาด แต่ยังไม่พ้นจากอันตราย การประชุมมีกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 31 สิงหาคมถึง 1 กันยายน 2026 1

จอร์จีวาอธิบายภาพรวมด้วยคำว่า “แรงดึงรั้ง” (tug of war) ด้านหนึ่ง การลงทุนที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI กำลังช่วยพยุงการเติบโต โดยเริ่มจากสหรัฐฯ และขยายไปยังโครงการศูนย์ข้อมูลกับอุปกรณ์ฮาร์ดแวร์ในต่างประเทศ ขณะที่อีกด้านหนึ่ง ช็อกพลังงานที่เชื่อมโยงกับสงครามอิหร่านและการปิดกั้นช่องแคบฮอร์มุซ กำลังเพิ่มความเสี่ยงต่อเงินเฟ้อ ภาวะการเงินที่ตึงตัว และกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่อ่อนแรงลง 3 7

ทำไมช็อกพลังงานจึงกระทบเศรษฐกิจน้อยกว่าที่กลัว

การหยุดชะงักของเส้นทางพลังงานไม่ได้ทำให้เศรษฐกิจโลกทรุดตัวลงทันที เพราะมีหลายปัจจัยช่วยรองรับผลกระทบ ได้แก่

• การระบายน้ำมันและก๊าซจากคลังสำรอง
• การเพิ่มขึ้นของอุปทานพลังงานจากนอกภูมิภาคอ่าว
• ความต้องการใช้พลังงานที่ลดลง
• กำลังการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนที่เพิ่มขึ้น
• การหันกลับไปใช้ถ่านหินในบางประเทศ 9 10

ปัจจัยเหล่านี้ช่วยชดเชยการสูญเสียกระแสพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้บางส่วน อย่างไรก็ตาม การรับมือได้ดีกว่าคาดในระยะแรกไม่ได้หมายความว่าปัญหาจะจบลง หากราคาน้ำมันปรับสูงขึ้นอีก เงินเฟ้ออาจกลับมาเร่งตัว ธนาคารกลางอาจต้องคงดอกเบี้ยในระดับเข้มงวดนานขึ้น ต้นทุนชำระหนี้ของรัฐบาลและบริษัทอาจเพิ่มขึ้น และเศรษฐกิจอาจชะลอตัว 3

AI กลายเป็นแรงหนุนที่ช่วยถ่วงดุล

จอร์จีวาระบุว่า การลงทุนใน AI ซึ่งเดิมกระจุกตัวอยู่ในสหรัฐฯ กำลังกลายเป็นแหล่งอุปสงค์ที่กว้างขึ้นสำหรับเศรษฐกิจโลก เมื่อประเทศต่าง ๆ เร่งสร้างศูนย์ข้อมูลและโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้อง การลงทุนดังกล่าวช่วยสนับสนุนผลประกอบการของบริษัทอเมริกันและการใช้จ่ายของผู้บริโภค อีกทั้งเปิดโอกาสให้เศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกับห่วงโซ่อุปทานเทคโนโลยีได้รับอานิสงส์ด้วย 3 7

นี่คือด้านบวกของ “แรงดึงรั้ง” ขณะที่ต้นทุนพลังงานที่สูงขึ้นกำลังบีบกำลังซื้อของครัวเรือน เพิ่มต้นทุนธุรกิจ และทำให้ธนาคารกลางนำเงินเฟ้อลงสู่เป้าหมายได้ยากขึ้น รายงานแนวโน้มเศรษฐกิจโลกฉบับอัปเดตเดือนกรกฎาคมของ IMF ระบุว่า กระบวนการชะลอเงินเฟ้อทั่วโลกหยุดชะงัก และคาดว่าเงินเฟ้อทั่วไปจะอยู่ที่ 4.7% ในปี 2026 เพิ่มจาก 4.1% ในปี 2025

IMF คาดเศรษฐกิจโลกโตเท่าไร

IMF คาดการณ์ในรายงานอัปเดตเดือนกรกฎาคมว่า เศรษฐกิจโลกจะขยายตัว 3.0% ในปี 2026 และ 3.4% ในปี 2027 โดยมองว่าแนวโน้มแตกต่างกันอย่างมากในแต่ละประเทศ ประเทศที่นำเข้าพลังงานและเศรษฐกิจที่เปราะบางต่อความขัดแย้งจะเผชิญแรงกดดันมากกว่า ขณะที่ประเทศที่อยู่ในห่วงโซ่เทคโนโลยี AI อาจได้รับประโยชน์จากอุปสงค์ที่แข็งแกร่งขึ้น

รายงานแนวโน้มเศรษฐกิจโลกฉบับเต็มครั้งถัดไปมีกำหนดเผยแพร่ในเดือนตุลาคม โดย IMF จัดทำรายงานฉบับเต็มปีละสองครั้งในเดือนเมษายนและตุลาคม ส่วนรายงานเดือนมกราคมและกรกฎาคมเป็นฉบับอัปเดตที่ปรับประมาณการของเศรษฐกิจเพียงบางส่วน

จอร์จีวาห่วงสถานะการคลังมากกว่าเรื่องพลังงาน

ช็อกพลังงานเป็นเพียงหนึ่งในความเสี่ยงที่ IMF จับตา จอร์จีวายังชี้ถึงสถานะการคลังที่ถดถอย ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลที่สูงขึ้น ระดับหนี้ที่มาก เงินเฟ้อที่ลดลงได้ชะงัก ความตึงเครียดทางการค้า และความไม่สมดุลภายนอกของเศรษฐกิจโลก 3

ความกังวลสำคัญคือ รัฐบาลอาจพยายามประคับประคองเศรษฐกิจในช่วงที่ต้นทุนการกู้ยืมเพิ่มขึ้น ทั้งที่ภาระหนี้อยู่ในระดับสูงอยู่แล้ว หากนักลงทุนเรียกร้องผลตอบแทนมากขึ้นเพื่อถือพันธบัตรรัฐบาล พื้นที่ทางการคลังอาจหดตัวอย่างรวดเร็ว รัฐบาลก็อาจต้องเลือกระหว่างการลดรายจ่าย การขึ้นภาษี การกู้ยืมเพิ่ม หรือการลดมาตรการช่วยเหลือเศรษฐกิจ

ข้อเสนอของจอร์จีวาคือ รัฐบาลควรสร้างความน่าเชื่อถือในระยะกลาง ด้วยการเสนอแผนลดขาดดุลและทำให้หนี้อยู่บนเส้นทางที่ยั่งยืนอย่างเป็นจริงเป็นจัง ไม่ใช่พึ่งพาสมมติฐานที่มองโลกในแง่ดีเกินไปหรือมาตรการชั่วคราว 3

ทำไมผลตอบแทนพันธบัตรและการซื้อคืนพันธบัตรสหรัฐฯ จึงสำคัญ

แรงกดดันปรากฏชัดในตลาดพันธบัตรรัฐบาลระยะยาว โดยรายงานเกี่ยวกับการบรรยายสรุปก่อนการประชุม G20 ชี้ว่า ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ อายุ 30 ปีปรับขึ้นอย่างมาก ท่ามกลางความกังวลเรื่องเงินเฟ้อ การออกหนี้ และความน่าเชื่อถือทางการคลัง ขณะเดียวกัน สก็อตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีคลังสหรัฐฯ ได้เพิ่มวงเงินการซื้อคืนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ ระยะยาวเป็นอย่างน้อย 4 พันล้านดอลลาร์ต่อรอบ จากเดิม 2 พันล้านดอลลาร์

การซื้อคืนมีเป้าหมายเพื่อช่วยเสริมสภาพคล่องในตลาดและกดดันให้ผลตอบแทนพันธบัตรระยะยาวลดลง แต่การขยายวงเงินยังสะท้อนว่าตลาดกำลังจับตาอุปทานหนี้รัฐบาลและความน่าเชื่อถือของนโยบายการคลังอย่างใกล้ชิด ผลตอบแทนระยะยาวที่สูงขึ้นสามารถทำให้ต้นทุนทางการเงินทั่วทั้งเศรษฐกิจเพิ่มขึ้น แม้อัตราดอกเบี้ยระยะสั้นจะเคลื่อนไหวไปในทิศทางที่ต่างกันก็ตาม

ธนาคารกลางต้องยึดเสถียรภาพราคาเป็นหลัก

จอร์จีวาเรียกร้องให้ธนาคารกลางยังคงให้ความสำคัญกับเสถียรภาพราคา การเพิ่มขึ้นของราคาพลังงานระลอกใหม่อาจทำให้ความคืบหน้าในการควบคุมเงินเฟ้อถอยหลัง และบีบให้ผู้กำหนดนโยบายการเงินต้องใช้นโยบายเข้มงวดต่อไปนานขึ้น ซึ่งจะทำให้การกู้ยืมของครัวเรือน ธุรกิจ และรัฐบาลที่มีหนี้สูงมีต้นทุนแพงขึ้น 3

สารของ IMF จึงเป็นการเตือนอย่างระมัดระวัง ไม่ใช่การประกาศภาวะตื่นตระหนก เศรษฐกิจโลกดูดซับแรงกระแทกในระยะแรกได้ดีกว่าคาด แต่ความยืดหยุ่นนี้ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขที่เปลี่ยนแปลงได้เสมอ ทั้งความขัดข้องครั้งใหม่ ราคาน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้น หรือความเชื่อมั่นต่อนโยบายการคลังที่ลดลง ล้วนสามารถเปิดเผยจุดเปราะบางที่การลงทุน AI ไม่อาจชดเชยได้ทั้งหมด

ปัญหาความไม่สมดุลของเศรษฐกิจโลก

จอร์จีวายังเชื่อมโยงแรงกดดันด้านการคลังเข้ากับการกระจายตัวของอุปสงค์ทั่วโลก ประเทศที่มีขาดดุลขนาดใหญ่บางประเทศอยู่ร่วมกับประเทศที่มีดุลเกินดุลภายนอกสูง ความไม่สมดุลดังกล่าวยากจะดำรงอยู่ต่อไปได้อย่างไม่มีกำหนด

ตรรกะเชิงนโยบายของเธอคือ ประเทศที่มีขาดดุลควรซ่อมแซมฐานะการคลังอย่างน่าเชื่อถือ ส่วนเศรษฐกิจที่มีดุลเกินดุลควรส่งเสริมการบริโภคภายในประเทศให้มากขึ้น แทนที่จะพึ่งพาการส่งออกมากเกินไป 3

สำหรับ G20 ประเด็นนี้จึงกว้างไกลกว่าราคาพลังงานหรือ AI เพียงอย่างเดียว ความท้าทายคือการจัดการช็อกจากการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน วัฏจักรการลงทุนที่ขับเคลื่อนด้วย AI หนี้ในระดับสูง และอุปสงค์โลกที่กระจายตัวไม่เท่าเทียมกันไปพร้อมกัน

คำเตือนหลักของจอร์จีวาคือ เศรษฐกิจโลกอาจยังฝ่าพายุมาได้ แต่ความน่าเชื่อถือทางการคลังและเสถียรภาพราคาจะเป็นตัวตัดสินว่า ความยืดหยุ่นนี้จะยืนระยะได้นานเพียงใด