ทำไมสหรัฐฯ ยกเลิกแบน TikTok บนอุปกรณ์รัฐบาล และดีลเจ้าของใหม่เปลี่ยนเกมอย่างไร

จุดเริ่มต้นของการยกเลิกแบนในวันที่ 10 สิงหาคม

การตัดสินใจของทำเนียบขาวไม่ได้เกิดจากการยกเลิกกฎหมายโดยตรง แต่เกิดจากความเห็นทางกฎหมายของกระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2026 ก่อนที่สำนักงานบริหารและงบประมาณ หรือ OMB จะออกบันทึกเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม ให้ยกเลิกคำแนะนำการบังคับใช้เดิมในปี 2023 23

บันทึกที่ลงนามโดย Russell Vought ผู้อำนวยการ OMB ระบุชัดว่า “สามารถใช้ TikTok บนอุปกรณ์รัฐบาลได้” เพราะ OLC เห็นว่า TikTok เวอร์ชันที่ดำเนินงานโดย TikTok USDS Joint Venture LLC ไม่ใช่ “แอปที่อยู่ภายใต้ขอบเขต” (covered application) ตามกฎหมาย No TikTok on Government Devices Act ปี 2022 อีกต่อไป 2

กล่าวอีกอย่างคือ OMB ถอนแนวทางปฏิบัติเดิม แต่ไม่ได้ยกเลิกกฎหมายปี 2022 ตัวกฎหมายยังคงอยู่ เพียงแต่กระทรวงยุติธรรมตีความว่า TikTok เวอร์ชันใหม่ไม่เข้าเงื่อนไขที่กฎหมายฉบับนั้นห้ามใช้

เหตุผลที่ OLC ใช้ตัดสินว่า TikTok ไม่ใช่แอปต้องห้าม

กฎหมายปี 2022 ห้ามนำ TikTok หรือแอปและบริการที่เป็นผู้สืบทอดไปใช้กับเทคโนโลยีของรัฐบาลกลาง หากแอปนั้นพัฒนา หรือให้บริการโดย ByteDance หรือบริษัทที่ ByteDance มีอำนาจควบคุม 3

OLC จึงพิจารณาโครงสร้างใหม่ของ TikTok USDS เป็นหลัก และสรุปว่า:

• TikTok USDS ดำเนินงานอย่างเป็นอิสระจาก ByteDance
• ผู้ลงทุนอเมริกันถือหุ้นในกิจการร่วมทุนเป็นสัดส่วนข้างมาก
• ระบบแนะนำเนื้อหาและโครงการด้านความปลอดภัยไซเบอร์ได้รับการปรับปรุงจากรูปแบบเดิม เพื่อจัดการความเสี่ยงด้านความมั่นคงที่เคยเป็นเหตุผลของการจำกัดการใช้งาน 3

มาตรฐานของ “การถอนการควบคุมอย่างมีคุณสมบัติ” (qualified divestiture) ยังต้องยุติการควบคุมโดยฝ่ายที่ถูกมองว่าเป็นคู่แข่งหรือปรปักษ์ต่างชาติ และต้องป้องกันความสัมพันธ์เชิงปฏิบัติการที่ต่อเนื่องกับกิจการเดิมในส่วนที่เกี่ยวกับการดำเนินงานในสหรัฐฯ เช่น การร่วมมือเรื่องอัลกอริทึมแนะนำเนื้อหา หรือข้อตกลงแบ่งปันข้อมูล 3

ด้วยเหตุนี้ การคุ้มครองข้อมูลผู้ใช้ในสหรัฐฯ การกำกับดูแลและรักษาความปลอดภัยของอัลกอริทึม การดำเนินงานด้านการกลั่นกรองเนื้อหา ตลอดจนการตรวจรับรองซอฟต์แวร์และความปลอดภัยไซเบอร์ จึงต้องอยู่ภายใต้โครงสร้างกิจการในสหรัฐฯ ที่ได้รับการคุ้มครอง ไม่ใช่การควบคุมของ ByteDance 318

โครงสร้างเจ้าของใหม่ของ TikTok ในสหรัฐฯ

เมื่อวันที่ 22 มกราคม 2026 มีการจัดตั้ง TikTok USDS Joint Venture LLC เพื่อดำเนินงาน TikTok ในสหรัฐฯ โดย Oracle, Silver Lake และ MGX ถือหุ้นฝ่ายละ 15% รวมเป็น 45% ของกิจการ 101119

ByteDance ถือหุ้น 19.9% ขณะที่หุ้นอีก 30.1% อยู่กับผู้ลงทุนเดิมที่เหลือ และส่วนที่เหลือเป็นของนักลงทุนรายอื่น ดังนั้นจึงควรแยกให้ชัดเจนว่า 30.1% ไม่ใช่สัดส่วนเพิ่มเติมที่ ByteDance หรือบริษัทในเครือถือครอง เพราะหากนับทั้ง 30.1% และ 19.9% เป็นหุ้นของฝ่าย ByteDance จะขัดกับเงื่อนไขหลักของดีลที่กำหนดให้ ByteDance และบริษัทในเครือถือหุ้นต่ำกว่า 20% 311

บทบาทของกิจการร่วมทุนไม่ได้มีเพียงการเปลี่ยนผู้ถือหุ้น แต่ยังรวมถึงการทำให้ข้อมูลผู้ใช้ในสหรัฐฯ แอปพลิเคชัน และระบบอัลกอริทึมอยู่ภายใต้มาตรการคุ้มครองความมั่นคงแห่งชาติ โดยบริษัทระบุว่าระบบใหม่นี้จะครอบคลุมการคุ้มครองข้อมูล ความปลอดภัยของอัลกอริทึม การกลั่นกรองเนื้อหา และการรับรองซอฟต์แวร์ 1819

หน่วยงานรัฐบาลและเจ้าหน้าที่มีอิสระแค่ไหน

คำวินิจฉัยของ OLC เปิดทางให้เจ้าหน้าที่ฝ่ายบริหารดาวน์โหลด TikTok ลงในอุปกรณ์ราชการได้ โดยขึ้นอยู่กับดุลพินิจของหน่วยงาน และต้องเป็นไปตามนโยบายการทำงานที่เกี่ยวข้อง 3

นั่นหมายความว่า:

• การยกเลิกคำแนะนำของ OMB เป็นการ “อนุญาตให้ใช้” ไม่ใช่คำสั่งให้ทุกหน่วยงานต้องอนุญาต
• แต่ละหน่วยงานยังสามารถกำหนดข้อจำกัดด้านความปลอดภัยไซเบอร์หรือการใช้งานอุปกรณ์ราชการที่เข้มงวดกว่าได้
• เจ้าหน้าที่รัฐบาลกลางจึงไม่สามารถสรุปได้โดยอัตโนมัติว่าตนเองมีสิทธิ์ติดตั้งแอปบนโทรศัพท์หรือคอมพิวเตอร์ของหน่วยงาน เพราะต้องตรวจสอบนโยบายภายในของหน่วยงานนั้นก่อน 3

ทำไมดีลนี้ช่วยหลีกเลี่ยงการแบน TikTok ทั่วประเทศ

กฎหมาย Protecting Americans from Foreign Adversary Controlled Applications Act ปี 2024 ซึ่งผ่านสภาคองเกรสในสมัยประธานาธิบดี Joe Biden ห้ามบริษัทในสหรัฐฯ แจกจ่าย ดูแลรักษา หรืออัปเดต TikTok ที่ดำเนินงานโดย ByteDance เว้นแต่จะมีการถอนการควบคุมอย่างมีคุณสมบัติ 3

กฎหมายดังกล่าวเกิดจากความกังวลด้านความมั่นคงแห่งชาติว่า กฎหมายของจีนอาจบังคับให้ ByteDance ให้ความช่วยเหลือแก่หน่วยข่าวกรองจีน ซึ่งอาจเปิดทางให้เข้าถึงข้อมูลของผู้ใช้ชาวอเมริกัน หรือใช้ระบบอัลกอริทึมเพื่อชี้นำเนื้อหาและพฤติกรรมการรับข้อมูลของผู้ใช้ 3

อย่างไรก็ตาม กฎหมายเปิดข้อยกเว้นไว้ หากประธานาธิบดีสหรัฐฯ เห็นว่าธุรกรรมดังกล่าวยุติการควบคุมโดยฝ่ายปรปักษ์ต่างชาติ และป้องกันความสัมพันธ์เชิงปฏิบัติการต้องห้ามระหว่างกิจการใหม่กับบริษัทเดิม ประธานาธิบดี Donald Trump ระบุในคำสั่งเมื่อเดือนกันยายน 2025 ว่าโครงสร้างกิจการร่วมทุนที่เสนออาจผ่านเงื่อนไขนี้ และการปิดดีลในเดือนมกราคม 2026 ทำให้ TikTok ไม่ถูกถอดออกจากแอปสโตร์สหรัฐฯ และไม่ต้องเผชิญข้อจำกัดการให้บริการทั่วประเทศตามกฎหมาย 35

Trump เลื่อนการบังคับใช้หลายครั้งอย่างไร

หลังกลับเข้ารับตำแหน่งในเดือนมกราคม 2025 Trump สั่งชะลอการบังคับใช้กฎหมายครั้งแรก 75 วัน จากนั้นมีการขยายเวลาเพิ่มเติมในเดือนเมษายนและเดือนกันยายน ระหว่างที่ฝ่ายต่าง ๆ เจรจาโครงสร้างการขายและการดำเนินงานของ TikTok ในสหรัฐฯ 48

จุดยืนของ Trump ต่อ TikTok ยังเปลี่ยนไปจากความพยายามแบนในสมัยแรกที่เขาดำรงตำแหน่ง เขากล่าวว่าแพลตฟอร์มนี้ช่วยให้เขาเข้าถึงผู้มีสิทธิเลือกตั้งอายุน้อยในการเลือกตั้งปี 2024 และยังกล่าวว่าดีลดังกล่าวได้รับความเห็นชอบจากประธานาธิบดี Xi Jinping ของจีน 1316

การสนับสนุนจากจีนมีความสำคัญในทางปฏิบัติ เพราะการควบคุมการส่งออกเทคโนโลยีของจีน โดยเฉพาะเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับอัลกอริทึมแนะนำเนื้อหา ทำให้รัฐบาลจีนมีอำนาจต่อรองต่อการขายหรือโอนกิจการ TikTok ในสหรัฐฯ

สองกฎหมาย สองประเด็นที่ไม่ควรสับสน

การตัดสินใจเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2026 เป็นเรื่อง การใช้ TikTok บนอุปกรณ์ของรัฐบาลกลาง ตามกฎหมายปี 2022 ส่วนการปรับโครงสร้างกิจการเป็นเรื่อง กฎหมายปี 2024 ที่อาจนำไปสู่การห้ามแจกจ่าย TikTok ทั่วประเทศ

ทั้งสองประเด็นเชื่อมโยงกันด้วยข้อสรุปเดียวกันของกระทรวงยุติธรรมและทำเนียบขาวว่า กิจการร่วมทุนในสหรัฐฯ ซึ่งมีผู้ลงทุนอเมริกันถือหุ้นข้างมาก เป็นผู้ควบคุมการให้บริการ TikTok ในสหรัฐฯ ไม่ใช่ ByteDance 23