อิหร่าน–โอมานตกลงอะไรเพื่อฟื้นการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ

ข้อตกลงที่ประกาศจริงคืออะไร

ประเด็นสำคัญคือ อิหร่านและโอมาน ยังไม่ได้ประกาศว่าช่องแคบฮอร์มุซเปิดใช้งานแล้ว ทั้งสองประเทศเพียงหารือและผลักดันกรอบชั่วคราวแบบเป็นขั้นตอน ซึ่งประกอบด้วยการจัดตั้ง “ทางเดินเรือร่วมชั่วคราว” การดำเนินโครงการกวาดทุ่นระเบิดร่วมกัน และการเดินหน้าเจรจาทางเทคนิคเพื่อหาข้อตกลงถาวรต่อไป

กระทรวงการต่างประเทศโอมานระบุว่า กรอบดังกล่าวควรเป็นพื้นฐานที่ปฏิบัติได้จริงและนำไปใช้ได้ พร้อมย้ำถึงอธิปไตยและสิทธิอธิปไตยของรัฐชายฝั่ง รวมถึงการเคารพกฎหมายระหว่างประเทศ นอกจากนี้ ยังมีแนวคิดให้หารือกับประเทศอื่น ๆ ที่มีชายฝั่งติดอ่าวเปอร์เซียและช่องแคบแห่งนี้ด้วย 9

เส้นทางชั่วคราวจะแบ่งกันดูแลอย่างไร

รายละเอียดจากรายงานเกี่ยวกับร่างแผนระบุว่า เรือพาณิชย์ที่แล่น เข้าสู่อ่าวเปอร์เซีย จะใช้ช่องทางฝั่งน่านน้ำอิหร่าน ทำให้อิหร่านมีบทบาทกำกับดูแลการเดินเรือขาเข้า ขณะที่เรือที่แล่น ออกจากอ่าว จะใช้ช่องทางฝั่งน่านน้ำโอมาน โดยโอมานจะมีบทบาทจัดการเส้นทางขากลับ 7119

รายงานบางฉบับยังระบุว่า การจัดการชั่วคราวอาจครอบคลุมเฉพาะเรือพาณิชย์ และไม่อนุญาตให้เรือทหารผ่านเส้นทางดังกล่าว 10 อย่างไรก็ตาม รายละเอียดเรื่องการแบ่งช่องทาง การบริหารจราจร และค่าธรรมเนียมเป็นข้อมูลจากแผนที่อยู่ระหว่างการรายงาน ไม่ใช่ทั้งหมดที่ปรากฏในแถลงการณ์ร่วมต่อสาธารณะ

สำหรับระยะยาว ทั้งสองฝ่ายจะหารือเรื่องทางเดินเรือที่ถาวรและยั่งยืน ระบบจัดการการจราจรทางทะเล การแบ่งปันข้อมูล ตลอดจนบริการด้านความปลอดภัยและการเดินเรือ โดยมีการประเมินกรอบเวลาเบื้องต้นราว 30–60 วัน 7119

ทำไมต้องกวาดทุ่นระเบิด

สงครามที่ดำเนินมาเกือบหกเดือนทำให้ช่องแคบฮอร์มุซกลายเป็นเส้นทางที่มีความเสี่ยงสูง ทั้งจากทุ่นระเบิดและรายงานการโจมตีเรือพาณิชย์ แถลงการณ์ร่วมจึงระบุถึงโครงการกวาดทุ่นระเบิดร่วมกัน เพื่อสร้างเงื่อนไขด้านความปลอดภัยก่อนการเดินเรือจะกลับมาเป็นปกติ 942

ก่อนเกิดสงคราม ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลวราวหนึ่งในห้าของการค้าโลก การหยุดชะงักจึงกระทบทั้งการสัญจรของเรือและการส่งออกน้ำมันจากภูมิภาคอ่าวอย่างรุนแรง 942

จุดติดขัด: อิหร่านบอกว่ายังไม่เปิด ส่วนสหรัฐฯ ยังไม่รับรอง

แม้โอมานจะคาดหวังว่าจะสามารถประกาศทางเดินเรือชั่วคราวและมาตรการความปลอดภัยในทางปฏิบัติได้ในเร็ว ๆ นี้ แต่อิหร่านยืนยันว่าช่องแคบยังคงปิดและอยู่ภายใต้การควบคุมของตน การเปิดใช้งานจริงจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อสหรัฐฯ ยอมรับเงื่อนไขของเตหะราน 357

กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิหร่านก็ระบุในทำนองเดียวกันว่า การเจรจาระหว่างอิหร่านกับโอมานเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ปัจจัยที่จะตัดสินว่าช่องแคบจะเปิดเมื่อใด 357 ประเด็นนี้ทำให้ท่าทีของสหรัฐฯ ยังเป็นตัวแปรสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพราะวอชิงตันเคยคัดค้านการให้อิหร่านควบคุมการเดินเรือระหว่างประเทศในช่องทางดังกล่าว 17

ปากีสถานพยายามรื้อฟื้นบันทึกความเข้าใจเดือนมิถุนายน

นอกเหนือจากการหารือระหว่างเตหะรานกับมัสกัตแล้ว อิหร่านยังใช้ จอมพลอาซิม มูนีร์ ผู้บัญชาการกองทัพปากีสถาน เป็นช่องทางส่งเงื่อนไขเกี่ยวกับช่องแคบฮอร์มุซไปยังสหรัฐฯ ตามรายงานของสื่ออิหร่าน 41

เงื่อนไขที่มีการรายงานคือการเรียกร้องให้สหรัฐฯ กลับไปใช้บันทึกความเข้าใจอิสลามาบัดที่ลงนามในเดือนมิถุนายน ซึ่งหมดอายุไปแล้ว และปฏิบัติตามมาตรา 5 โดยมาตรานี้กำหนดให้การเดินเรือพาณิชย์เริ่มต้นทันที เปิดทางผ่านโดยไม่เก็บค่าผ่านทางเป็นเวลา 60 วัน และให้อิหร่านใช้ความพยายามอย่างเต็มที่เพื่อรับรองการเดินเรือที่ปลอดภัย 41

เตหะรานตีความว่าข้อกำหนดดังกล่าวเชื่อมโยงกับภาระผูกพันตอบแทนของสหรัฐฯ ขณะที่สหรัฐฯ และประเทศอ่าวบางประเทศมองถ้อยคำดังกล่าวต่างออกไป โดยเห็นว่าอิหร่านมีหน้าที่เพียงอำนวยความสะดวกให้เรือผ่านอย่างปลอดภัย ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับอำนาจควบคุมเส้นทางทั้งหมด

ดังนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นในวันอังคารจึงเป็นการสร้างกลไกทางทะเลในระดับปฏิบัติการระหว่างอิหร่านกับโอมาน มากกว่าจะเป็นการเปิดช่องแคบฮอร์มุซโดยสมบูรณ์ การเปิดเส้นทางจริงยังผูกอยู่กับการเจรจาทางการเมืองและความมั่นคงระหว่างอิหร่านกับสหรัฐฯ ซึ่งยังไม่มีข้อยุติ