IMF ชี้เศรษฐกิจโลกยังรับมือช็อกพลังงานจากสงครามอิหร่านได้ แต่ความเสี่ยงกำลังเพิ่มขึ้น

คริสตาลินา จอร์จีวา กรรมการผู้จัดการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ประเมินว่า เศรษฐกิจโลกกำลังรับมือแรงกระแทกด้านพลังงานจากสงครามอิหร่านและความปั่นป่วนรอบช่องแคบฮอร์มุซได้ดีกว่าที่ IMF เคยคาดไว้ แต่คำประเมินนี้ยังห่างไกลจากคำว่า “ปลอดภัย” เพราะราคาน้ำมัน เงินเฟ้อ ต้นทุนกู้ยืม หนี้สาธารณะ และภาวะการคลังที่เปราะบาง ล้วนมีโอกาสกดดันการเติบโตต่อไป 17

IMF ปรับประมาณการการเติบโตของเศรษฐกิจโลกในปี 2026 ไว้ที่ 3.0% แม้ตัวเลขยังเป็นการขยายตัว แต่ความเสี่ยงรอบประมาณการกลับเอนเอียงไปทางด้านลบ 47

ทำไมเศรษฐกิจโลกจึงรับแรงกระแทกได้น้อยกว่าที่กลัว

ปัจจัยหลายด้านช่วยดูดซับผลกระทบจากการหยุดชะงักของอุปทานพลังงานไว้บางส่วน ได้แก่

• การนำน้ำมันและก๊าซจากคลังสำรองออกมาใช้
• การเพิ่มกำลังผลิตจากประเทศนอกภูมิภาคอ่าว
• การขยายกำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียน
• ความต้องการใช้พลังงานที่ลดลงมากกว่าคาด
• การหันกลับไปใช้ถ่านหินในบางเศรษฐกิจ 4

จอร์จีวาอธิบายสถานการณ์นี้ว่าเป็น “แรงดึงรั้งคนละทิศ” ระหว่างแรงกระแทกด้านลบจากอุปทานพลังงานในอ่าว กับแรงส่งด้านการเติบโตจากการลงทุนในปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ผลกระทบไม่ได้เท่ากันทุกประเทศ แต่ขึ้นอยู่กับการพึ่งพาพลังงานจากอ่าว ความมั่นคงทางเศรษฐกิจมหภาค และบทบาทของประเทศนั้นในห่วงโซ่อุปทานที่เกี่ยวข้องกับ AI 17

ความแข็งแกร่งที่ยังเปราะบาง

เกราะป้องกันตลาดพลังงานมีขีดจำกัด เมื่อคลังสำรองน้ำมันและก๊าซลดลง การหยุดชะงักรอบใหม่อาจทำให้ราคาพลังงานพุ่งแรงกว่าเดิม โดยเฉพาะหากความต้องการใช้พลังงานเพิ่มขึ้นในช่วงฤดูหนาว 56

หากราคาน้ำมันกลับมาปรับตัวสูงขึ้นอีกครั้ง เงินเฟ้ออาจเร่งตัวและทำให้ธนาคารกลางชะลอการลดอัตราดอกเบี้ยที่อยู่ในระดับเข้มงวดต่อไป อัตราดอกเบี้ยที่สูงขึ้นยังเพิ่มภาระการชำระหนี้ของรัฐบาลและผู้กู้ภาคเอกชน ซึ่งอาจบั่นทอนการใช้จ่ายของครัวเรือน การลงทุนของธุรกิจ และกิจกรรมทางเศรษฐกิจโดยรวม 6

ความกังวลของ IMF ไม่ได้จำกัดอยู่ที่ตลาดพลังงาน จอร์จีวายังชี้ไปที่ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลที่เพิ่มขึ้นและกระบวนการชะลอตัวของเงินเฟ้อที่หยุดชะงัก ซึ่งสะท้อนภาวะการคลังที่แย่ลงและความเปราะบางที่เพิ่มขึ้นในบางประเทศ 17

เมื่อผลตอบแทนพันธบัตรสูงขึ้น รัฐบาลจะมีต้นทุนแพงขึ้นในการออกหนี้ใหม่หรือรีไฟแนนซ์หนี้เดิม และมีพื้นที่ทางการคลังน้อยลงสำหรับใช้รับมือวิกฤตครั้งต่อไป 17

ตัวเลขเติบโต 3.0% ไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงผ่านพ้นแล้ว

ประมาณการการเติบโตทั่วโลกที่ 3.0% ในปี 2026 เป็นภาพฐานที่ยังถือว่าทนทานพอสมควร ไม่ใช่หลักประกันว่าผลกระทบจากสงครามและพลังงานได้จบลงแล้ว ตัวเลขดังกล่าวยังเผชิญความเสี่ยงจากการหยุดชะงักด้านพลังงานเพิ่มเติม เงินเฟ้อที่ควบคุมได้ยาก หนี้ในระดับสูง และความตึงเครียดทางการค้า 47

ก่อนหน้านี้ จอร์จีวาเคยกล่าวว่ายังไม่มีสัญญาณชัดเจนว่าเศรษฐกิจโลกกำลังชะลอตัวจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง แต่ก็เตือนว่าความเสี่ยงยังอยู่ในระดับสูง ความแตกต่างนี้มีความสำคัญ เพราะกิจกรรมทางเศรษฐกิจในปัจจุบันอาจยังประคองตัวได้ แม้เงื่อนไขแวดล้อมของการคาดการณ์จะเสื่อมถอยลง 16

AI ช่วยพยุงอุปสงค์ แต่ผลประโยชน์ไม่ได้กระจายเท่าเทียม

การลงทุนใน AI เป็นอีกเหตุผลที่ทำให้เศรษฐกิจโลกแข็งแกร่งกว่าคาด การลงทุนซึ่งเริ่มกระจุกตัวในสหรัฐฯ แต่กำลังขยายไปยังประเทศอื่น สามารถช่วยหนุนกำไรบริษัทและการใช้จ่ายของผู้บริโภค รวมถึงกระตุ้นการก่อสร้างศูนย์ข้อมูลและการผลิตฮาร์ดแวร์ที่เกี่ยวข้องกับ AI 313

อย่างไรก็ตาม จอร์จีวาเน้นย้ำว่า ผลกระทบทางเศรษฐกิจในระยะยาวของ AI ยังมี “สิ่งที่ไม่รู้แน่ชัดอยู่อีกมาก” รวมถึงความเสี่ยงต่อเสถียรภาพทางการเงิน

ผลประโยชน์จากการเปลี่ยนผ่านครั้งนี้อาจกระจายอย่างไม่เท่าเทียม ประเทศกำลังพัฒนามีความเสี่ยงสูงที่สุดที่จะถูกทิ้งไว้ข้างหลัง หากขาดโครงสร้างพื้นฐาน AI เงินทุน ทักษะ และการเชื่อมโยงกับห่วงโซ่อุปทานที่จำเป็น

ดังนั้น AI จึงเป็นทั้งแรงส่งการเติบโตในระยะสั้นและโจทย์นโยบายระยะยาว การลงทุนช่วยเพิ่มอุปสงค์ได้ในวันนี้ แต่ไม่อาจลบล้างผลกระทบจากช็อกพลังงาน หรือรับประกันว่าผลิตภาพที่เพิ่มขึ้นจะกระจายไปทั่วโลก

สิ่งที่ผู้กำหนดนโยบายควรทำ

ภาครัฐและนโยบายการคลัง

รัฐบาลควรฟื้นความน่าเชื่อถือทางการคลังและสร้างพื้นที่ทางการคลังกลับคืนมา โดยวางหนี้สาธารณะให้อยู่บนเส้นทางที่ยั่งยืน หลีกเลี่ยงการอุดหนุนแบบหว่านแห และมุ่งช่วยเหลือครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบจากต้นทุนพลังงานสูงอย่างแท้จริง การลงทุนที่ช่วยเพิ่มศักยภาพการผลิตควรได้รับการปกป้องเท่าที่ทำได้ แต่ผลตอบแทนพันธบัตรที่สูงขึ้นทำให้การชะลอการปรับฐานทางการคลังมีต้นทุนมากกว่าเดิม 17

ธนาคารกลาง

ธนาคารกลางต้องหาจุดสมดุลที่ละเอียดอ่อน ไม่ควรสรุปว่าราคาพลังงานที่เพิ่มขึ้นเป็นเพียงแรงกระแทกชั่วคราวและเกิดขึ้นครั้งเดียว หากราคาที่สูงขึ้นเริ่มส่งผลต่อคาดการณ์เงินเฟ้อ ค่าแรง หรือราคาสินค้าในวงกว้าง

จอร์จีวาเรียกร้องให้ผู้กำหนดนโยบายพร้อมขึ้นดอกเบี้ย หากผลกระทบรอบสองทำให้เงินเฟ้อฝังตัว แต่ก็ไม่ควรใช้นโยบายการเงินที่เข้มงวดเกินจำเป็น หากอุปสงค์และกิจกรรมทางเศรษฐกิจอ่อนแรงลงอย่างมาก

นโยบายพลังงานและ AI

การรับมือยังต้องอาศัยการปรับโครงสร้าง ไม่ใช่เพียงนโยบายการเงินและการคลัง รัฐบาลควรเสริมความยืดหยุ่นของระบบพลังงานและกระจายเส้นทางจัดหาเพื่อลดการพึ่งพาจุดเสี่ยง ขณะเดียวกันต้องขยายการเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐาน ทักษะ และเงินทุนที่ช่วยให้ประเทศต่าง ๆ มีส่วนร่วมกับการเติบโตที่ขับเคลื่อนด้วย AI

ประเด็นสำคัญจากคำเตือนของ IMF

เศรษฐกิจโลกผ่านบททดสอบสำคัญมาได้ในระดับหนึ่ง แต่ความเสี่ยงพื้นฐานยังไม่ได้หายไป การระบายคลังสำรอง อุปทานทางเลือก ความต้องการพลังงานที่ลดลง และการลงทุนใน AI ช่วยลดแรงกระแทกเบื้องต้นจากความปั่นป่วนในช่องแคบฮอร์มุซได้

แต่แรงพยุงเหล่านี้อาจอ่อนกำลังลง ขณะที่ราคาน้ำมัน เงินเฟ้อ ต้นทุนชำระหนี้ และผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลปรับตัวสูงขึ้น สำหรับตอนนี้ IMF ยังมองเห็นความยืดหยุ่นของเศรษฐกิจโลก คำถามใหญ่กว่าคือความยืดหยุ่นนั้นจะรับมือกับช็อกพลังงานครั้งใหม่ได้หรือไม่ และผลประโยชน์จากเครื่องยนต์การเติบโตตัวถัดไปอย่าง AI จะไปถึงประเทศที่มีทรัพยากรน้อยที่สุดในการไล่ตามได้มากเพียงใด