รัสเซียรับมือวิกฤตน้ำมันอย่างไร เมื่อโดรนยูเครนโจมตีโรงกลั่นต่อเนื่อง

จากผู้ส่งออก สู่การแย่งรักษาน้ำมันไว้ใช้ในประเทศ

รัสเซียกำลังรับมือวิกฤตเชื้อเพลิงด้วยมาตรการฉุกเฉินด้านอุปทานภายในประเทศ หลังการโจมตีด้วยโดรนของยูเครนสร้างความเสียหายต่อโรงกลั่นและคลังน้ำมันหลายแห่ง รัฐบาลจึงเลือกเก็บน้ำมันไว้ใช้ในประเทศ ลดการส่งออก หันไปนำเข้าน้ำมันสำเร็จรูป และมองหากำลังการกลั่นจากต่างประเทศ

สถานการณ์ยิ่งตึงตัวหลังโรงกลั่น Perm หยุดดำเนินงาน בעקבותการโจมตีเมื่อวันที่ 21 สิงหาคม โดยโรงกลั่นแห่งนี้เป็นโรงกลั่นขนาดใหญ่อันดับ 7 ของรัสเซียตามปริมาณการแปรรูปน้ำมันดิบ การหยุดเดินเครื่องจึงซ้ำเติมผลกระทบจากการโจมตีก่อนหน้านี้ 2

ใช้โรงกลั่นคาซัคสถานเป็นกำลังเสริม

มาตรการที่เห็นชัดที่สุดคือการนำโรงกลั่น Kondensat ในคาซัคสถานมาใช้แปรรูปน้ำมันดิบรัสเซีย รัฐมนตรีพลังงานคาซัคสถานระบุว่า น้ำมันดิบจากรัสเซียจะถูกส่งไปกลั่นที่โรงงานแห่งนี้ จากนั้นน้ำมันเบนซินและดีเซลที่ผลิตได้ 70% จะถูกส่งกลับไปรัสเซีย ขณะที่คาซัคสถานเก็บไว้ 30% สำหรับตลาดภายในประเทศ 1011

โครงสร้างนี้มีลักษณะคล้ายการจ้างกลั่นฉุกเฉิน หรือ “tolling” กล่าวคือ รัสเซียยังเป็นผู้จัดหาวัตถุดิบ แต่ใช้กำลังการกลั่นของประเทศอื่นเพื่อชดเชยกำลังการผลิตที่สูญเสียไป ส่วนคาซัคสถานได้รับผลิตภัณฑ์น้ำมันบางส่วนไว้ประกันอุปทานของตนเอง ไม่ได้ส่งออกทั้งหมดกลับรัสเซีย

ห้ามส่งออก พร้อมกับนำเข้า

มอสโกขยายข้อจำกัดการส่งออกน้ำมันเบนซินและดีเซลไปจนถึงวันที่ 31 มกราคม 2027 โดยให้เหตุผลว่าต้องรักษาเสถียรภาพของตลาดเชื้อเพลิงภายในประเทศ 1

ก่อนหน้านั้น รัสเซียประกาศว่าจะเริ่มนำเข้าน้ำมันเบนซินทางเรือ ซึ่งเป็นเรื่องผิดปกติสำหรับหนึ่งในประเทศผู้ส่งออกน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปรายใหญ่ของโลก หลังการโจมตีโรงกลั่นทำให้เกิดภาวะขาดแคลนและราคาพุ่งสูงขึ้น 7

มีรายงานว่ารัสเซียพยายามจัดซื้อน้ำมันจากคาซัคสถานและอินเดียด้วย โดยกลยุทธ์ทั้งหมดสะท้อนทิศทางเดียวกัน คือเร่งเติมน้ำมันเข้าสู่ตลาดภายในประเทศ ขณะเดียวกันก็ปิดกั้นการไหลออกไปยังตลาดต่างประเทศ อย่างไรก็ตาม ปริมาณที่อ้างว่ารัสเซียนำเข้าน้ำมันเบนซินทางเรือมากกว่า 1 ล้านบาร์เรลนับตั้งแต่ปลายเดือนกรกฎาคม ยังไม่สามารถยืนยันได้อย่างเป็นอิสระจากแหล่งข่าวที่ตรวจสอบในที่นี้

การซ่อมโรงกลั่นอย่างเดียวอาจไม่พอ

นอกจากการซ่อมแซมโรงงาน รัฐบาลรัสเซียยังต้องบริหารจัดการน้ำมันที่มีอยู่อย่างจำกัด ทั้งการควบคุมการส่งออก เปลี่ยนเส้นทางการกระจายสินค้า ใช้น้ำมันนำเข้า และพยายามกดแรงกดดันด้านราคาและการขาดแคลน

มีการกล่าวอ้างว่ากำลังการกลั่นมากกว่า 30% ได้รับผลกระทบ และประชาชนราว 50 ล้านคนในพื้นที่ส่วนใหญ่ของรัสเซียได้รับผลกระทบ รวมถึงมีอย่างน้อย 10 ภูมิภาคใช้มาตรการจำกัดการขาย เช่น จำกัดปริมาณ 20–30 ลิตรต่อรถ หรือใช้ระบบสลับวันตามเลขทะเบียน แต่ตัวเลขและรายละเอียดเหล่านี้ยังไม่สามารถยืนยันได้จากรายงานที่น่าเชื่อถือที่สุด จึงควรอ่านด้วยความระมัดระวัง

วิกฤตลามไปถึงเอเชียกลาง

ผลกระทบไม่ได้หยุดอยู่ที่ชายแดนรัสเซีย คีร์กีซสถานซึ่งพึ่งพาการนำเข้าผลิตภัณฑ์น้ำมันจากรัสเซียเป็นหลักกำลังเผชิญความเสี่ยงด้านอุปทาน หลังความสามารถของรัสเซียในการส่งมอบน้ำมันให้ประเทศคู่ค้าลดลง 3

รัฐบาลในกรุงบิชเคกขอความช่วยเหลือด้านเชื้อเพลิงจากคาซัคสถาน เบลารุส อาเซอร์ไบจาน อุซเบกิสถาน และเติร์กเมนิสถาน ก่อนประกาศห้ามส่งออกน้ำมันเบนซิน ดีเซล และน้ำมันประเภทอื่นอย่างไม่มีกำหนด เพื่อรักษาสต็อกไว้ใช้ในประเทศ 45

ในเดือนสิงหาคม คีร์กีซสถานยังเริ่มเจรจาโดยตรงกับ Sinopec บริษัทพลังงานรายใหญ่ของจีน สะท้อนความพยายามลดการพึ่งพารัสเซียและกระจายแหล่งนำเข้า แม้การเปลี่ยนแหล่งจัดหาอาจทำได้ยากสำหรับประเทศที่พึ่งพาน้ำมันรัสเซียมาเป็นเวลานาน 9

ทางเลือกระหว่างเสถียรภาพในประเทศกับอิทธิพลระดับภูมิภาค

วิกฤตครั้งนี้ทำให้มอสโกต้องเลือกระหว่างการรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจและการเมืองภายในประเทศ กับการคงปริมาณน้ำมันที่ช่วยหล่อเลี้ยงความสัมพันธ์และอิทธิพลในประเทศเพื่อนบ้าน

ข้อตกลงกับ Kondensat ช่วยบรรเทาการขาดแคลนของรัสเซียได้บางส่วน แต่การที่คาซัคสถานเก็บผลิตภัณฑ์ไว้ 30% และการที่คีร์กีซสถานเร่งหาซัพพลายเออร์นอกเหนือจากรัสเซีย แสดงให้เห็นว่าประเทศเพื่อนบ้านกำลังให้ความสำคัญกับความมั่นคงด้านพลังงานของตนเองมากขึ้น ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นแหล่งสำรองน้ำมันให้รัสเซียโดยอัตโนมัติ 101149