หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์จีนเจอบททดสอบครั้งใหญ่: จะทำกำไรได้จริงหรือไม่

อุตสาหกรรมหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ของจีนพิสูจน์มาแล้วว่าเครื่องจักรสามารถเต้น ต่อสู้ และวิ่งได้ แต่คำถามที่ยากกว่าคือ หุ่นยนต์เหล่านี้จะทำงานที่มีประโยชน์ได้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าอย่างปลอดภัยและมีต้นทุนต่ำพอหรือไม่ จนสร้างมูลค่าได้มากกว่าค่าแรง ค่าดูแล และโครงสร้างพื้นฐานที่ต้องใช้

นี่คือบททดสอบทางธุรกิจที่อุตสาหกรรมกำลังเผชิญ ไม่ใช่การดูว่าหุ่นยนต์ทำท่าทางสุดตื่นตาได้สำเร็จหนึ่งครั้งหรือไม่ แต่เป็นการพิสูจน์ว่ามันทำงานในสถานที่จริงซึ่งเต็มไปด้วยความไม่แน่นอนได้ โดยมีมนุษย์เข้าแทรกแซงให้น้อยที่สุด และสร้างผลตอบแทนจากการลงทุนที่จับต้องได้ 1

อุตสาหกรรมกำลังเปลี่ยนจากเวทีโชว์สู่การทำงานจริง

งาน World Robot Conference 2026 ที่กรุงปักกิ่งสะท้อนการเปลี่ยนผ่านดังกล่าว มีบริษัทเข้าร่วมมากกว่า 300 แห่ง พร้อมจัดแสดงผลงานกว่า 2,000 รายการ ทั้งหุ่นยนต์คัดแยกพัสดุ บรรจุโทรศัพท์มือถือ และช่วยงานในบ้าน

การสาธิตเหล่านี้ต้องการตอบคำถามที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น เช่น หุ่นยนต์จะหยิบจับสิ่งของที่ไม่คุ้นเคยได้หรือไม่ จะรักษาประสิทธิภาพได้ตลอดกะการทำงานหรือไม่ จะตรวจพบและแก้ไขข้อผิดพลาดได้เองหรือไม่ และจะทำงานต่อได้หรือเปล่าเมื่อสภาพแวดล้อมเปลี่ยน โดยไม่ต้องมีผู้ควบคุมคอยเข้ามาช่วยทุกครั้ง

การแข่งขัน World Humanoid Robot Games ก็ขยับไปในทิศทางเดียวกัน นอกจากรายการด้านความสามารถทางกายภาพแล้ว ผู้เข้าแข่งขันยังต้องรับมือกับโจทย์ในคลังสินค้าและการบรรจุหีบห่อ งานประกอบและป้อนวัสดุ งานค้าปลีกและบริการสำนักงาน การชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า รวมถึงการใช้สายเคเบิลและเครื่องมือ 1

โจทย์เหล่านี้ทดสอบการทำงานต่อเนื่อง ความคล่องแคล่ว การรับรู้สภาพแวดล้อม และความเป็นอิสระในการตัดสินใจ ซึ่งแตกต่างจากการแสดงสั้น ๆ ที่ถูกเขียนสคริปต์ไว้ล่วงหน้าอย่างมาก

IPO ของ Unitree สะท้อนแรงเชียร์ แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าตลาดพร้อม

ความสนใจจากนักลงทุนเดินหน้าเร็วกว่าการนำหุ่นยนต์ไปใช้งานจริง Unitree ระดมทุนได้ 6.1 พันล้านหยวน หรือราว 904 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากการเสนอขายหุ้นครั้งแรกในตลาดหลักทรัพย์เซี่ยงไฮ้ และกลายเป็นผู้ผลิตหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์รายแรกที่จดทะเบียนในจีนแผ่นดินใหญ่ 3

วันแรกของการซื้อขาย หุ้น Unitree ปิดที่ 845 หยวน เพิ่มขึ้น 460% จากราคา IPO ที่ 150.8 หยวน ส่งผลให้มูลค่าบริษัทอยู่ที่ประมาณ 5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ 2

การตอบรับจากตลาดแสดงให้เห็นว่านักลงทุนเชื่อมั่นในอนาคตด้านหุ่นยนต์ของจีน และช่วยให้ Unitree มีเงินทุนสำหรับขยายธุรกิจ แต่เพียงเท่านี้ยังไม่ใช่หลักฐานว่าลูกค้ากำลังซื้อหุ่นยนต์ไปใช้ในสายการผลิตที่ทำกำไรได้

แม้ Unitree จะมีกำไร แต่รายงานระบุว่าหุ่นยนต์ของบริษัทมีจำนวนไม่มากที่ถูกนำไปใช้เชิงพาณิชย์ และยอดขายจำนวนไม่น้อยเป็นการซื้อครั้งเดียวโดยสถาบันวิจัย 2 4

ความแตกต่างนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะ IPO ที่ประสบความสำเร็จสามารถจัดหาเงินทุนเพื่อพัฒนาการผลิต ซอฟต์แวร์ และระบบนำไปใช้งานได้ แต่กรณีธุรกิจในระยะยาวยังต้องอาศัยรายได้จากลูกค้าที่เกิดขึ้นต่อเนื่อง และตัวเลขประสิทธิภาพการทำงานที่วัดผลได้

ช่องว่างด้านต้นทุนยังห่างอยู่มาก

การประเมินว่าหุ่นยนต์จะคุ้มกว่าการจ้างคนหรือไม่ ไม่ควรดูแค่ราคาซื้อ แต่ต้องรวมค่าบำรุงรักษา การติดตั้ง ระบบชาร์จ อุปกรณ์ความปลอดภัย และค่าแรงของผู้ดูแลเข้าไปด้วย

Guotai Securities ประเมินว่า หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์สำหรับภาคอุตสาหกรรม รวมค่าบำรุงรักษาแล้ว จะต้องมีราคาประมาณ 160,000 หยวน จึงจะคืนทุนได้ภายในสองปี เมื่อเทียบกับแรงงานที่มีรายได้ปีละ 80,000 หยวน ขณะที่ราคาหุ่นยนต์ประเภทใกล้เคียงกันในตลาดจริงอยู่ที่ราว 300,000–500,000 หยวน 12

ช่องว่างนี้ไม่ได้หมายความว่าการใช้งานทุกกรณีจะไม่คุ้มทุน หุ่นยนต์อาจมีคุณค่าอย่างมากในงานอันตราย งานซ้ำ ๆ หรืองานที่หาคนทำได้ยาก แต่การแทนที่แรงงานในวงกว้างจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อราคาลดลง ผลิตภาพสูงขึ้น ชั่วโมงการทำงานยาวนานขึ้น หรือเกิดขึ้นพร้อมกันหลายด้าน

ความน่าเชื่อถือและ “แรงงานมนุษย์ที่มองไม่เห็น” อาจเป็นตัวตัดสิน

ประสิทธิภาพของฮาร์ดแวร์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของโจทย์ หุ่นยนต์ที่ใช้ในธุรกิจต้องทำงานอย่างปลอดภัยในสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงได้ ฟื้นตัวจากข้อผิดพลาด และไม่ต้องพึ่งผู้เชี่ยวชาญหรือผู้ควบคุมระยะไกลทุกครั้งที่เกิดปัญหา

ปัจจุบันหุ่นยนต์บางรุ่นยังมีปัญหากับงานพื้นฐานนอกสภาพแวดล้อมที่ควบคุมไว้ เช่น การรินน้ำใส่แก้วหรือการเสียบสายเคเบิล ขณะที่หนังสือชี้ชวนของ Unitree เองก็ยอมรับว่า ผลิตภัณฑ์ประเภทหุ่นยนต์สี่ขาและฮิวแมนนอยด์ยังมีการใช้งานเชิงพาณิชย์จำกัด โดยยอดขายส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการวิจัยทางวิทยาศาสตร์และการศึกษา 4

ลูกค้ายังต้องจัดเตรียมระบบแวดล้อมที่เหมาะสม ไม่ว่าจะเป็นการปรับพื้นที่ทำงาน การออกแบบขั้นตอนการทำงานใหม่ จุดชาร์จ กระบวนการด้านความปลอดภัย การบำรุงรักษา และเครือข่ายบริการ หากหุ่นยนต์ต้องมีมนุษย์ยืนคุมอยู่ใกล้ ๆ ตลอดเวลาส่วนใหญ่ของการทำงาน ต้นทุนแรงงานที่แท้จริงก็อาจสูงกว่าราคาที่เห็นบนป้ายมาก

หุ่นยนต์บางส่วนอาจถูกนำไปใช้เพื่อเก็บข้อมูล มากกว่าสร้างผลิตภาพ

การติดตั้งหุ่นยนต์ในโรงงานและงานบริการระยะแรกจึงอาจมีเป้าหมายสองประการพร้อมกัน คือทำงานที่เป็นประโยชน์ และเก็บข้อมูลจากโลกจริงเพื่อพัฒนาระบบการมองเห็น ความคล่องแคล่ว และการควบคุม

กลยุทธ์นี้อาจสมเหตุสมผลทางธุรกิจ หากข้อมูลดังกล่าวช่วยให้บริษัทสร้างผลิตภัณฑ์ที่ดีขึ้นในอนาคต แต่ไม่ควรนำไปตีความว่าเป็นหลักฐานว่าหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ได้กลายเป็นตลาดแรงงานที่เลี้ยงตัวเองได้แล้ว การติดตั้งที่ยังต้องอาศัยมนุษย์คอยช่วยเหลืออยู่เบื้องหลัง อาจเป็นค่าใช้จ่ายด้านการวิจัยและพัฒนา มากกว่าจะเป็นความสำเร็จด้านผลิตภาพ

หลักฐานที่มีน้ำหนักที่สุดต่อจากนี้จะเป็นตัวเลขที่ทำซ้ำได้ เช่น ชั่วโมงการทำงาน อัตราการแทรกแซงของมนุษย์ เวลาหยุดทำงาน ประสิทธิภาพด้านความปลอดภัย ค่าบำรุงรักษา และมูลค่าของงานที่ทำเสร็จ

จีนมีข้อได้เปรียบด้านขนาด แต่การเข้าถึงตลาดโลกไม่แน่นอน

จีนมีข้อได้เปรียบหลายด้าน ทั้งฐานการผลิตขนาดใหญ่ ห่วงโซ่อุปทานชิ้นส่วนที่หนาแน่น การสนับสนุนเชิงนโยบาย และตลาดภายในประเทศขนาดใหญ่สำหรับการทดสอบและปรับปรุงเทคโนโลยี มีการประเมินว่าจีนครองสัดส่วนประมาณ 85% ของตลาดหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ทั่วโลก

ความได้เปรียบนี้อาจก่อให้เกิดวงจรการเรียนรู้ที่มีค่า ยิ่งนำหุ่นยนต์ไปใช้งานมาก ก็ยิ่งได้ข้อมูลจากการปฏิบัติงานมากขึ้น ซึ่งอาจช่วยปรับปรุงผลิตภัณฑ์และลดต้นทุนลงได้ แต่ส่วนแบ่งตลาดไม่ใช่สิ่งเดียวกับความเป็นผู้นำทางธุรกิจที่ยั่งยืน บริษัทที่จะได้เปรียบอย่างแท้จริงคือบริษัทที่เปลี่ยนขนาดการผลิตให้กลายเป็นระบบที่เชื่อถือได้ และทำให้ลูกค้าใช้งานได้อย่างมีกำไร

ปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์ยังเป็นข้อจำกัดเพิ่มเติม คณะกรรมการกลางกำกับดูแลกิจการสื่อสารของสหรัฐฯ หรือ FCC ได้จำกัดการนำเข้าหุ่นยนต์ขั้นสูงที่ผลิตในต่างประเทศรุ่นใหม่ รวมถึงหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์และหุ่นยนต์สี่ขา โดยอ้างความเสี่ยงด้านความมั่นคงไซเบอร์และความมั่นคงแห่งชาติ

ผลกระทบในทันทีอาจยังไม่มากนัก เพราะการใช้งานหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ในสหรัฐฯ ยังอยู่ในระดับต่ำ แต่ในระยะยาว มาตรการดังกล่าวอาจจำกัดการเข้าถึงตลาดอนาคตขนาดใหญ่ของผู้ผลิตจีน และเร่งให้เกิดระบบเทคโนโลยี ห่วงโซ่อุปทาน และมาตรฐานที่แยกออกจากกันระหว่างแต่ละประเทศ

ตัวชี้วัดสำคัญจากนี้ไม่ใช่ท่าตีลังกา

ภาคหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ของจีนแสดงให้เห็นแล้วถึงความเร็วในการพัฒนา ความสามารถด้านการผลิต และแรงดึงดูดต่อนักลงทุน แต่หมุดหมายถัดไปกลับไม่หวือหวาเท่าการแสดงบนเวที นั่นคือการมีหุ่นยนต์ที่ทำงานซึ่งสร้างมูลค่าได้เป็นเวลานาน ด้วยต้นทุนที่คาดการณ์ได้ และแทบไม่ต้องมีมนุษย์คอยแทรกแซง

ผู้ชนะอาจไม่ใช่บริษัทที่จัดการสาธิตได้น่าประทับใจที่สุด แต่เป็นบริษัทที่สามารถแสดงหลักฐานว่าเครื่องจักรมีเวลาทำงานพร้อมใช้สูง ต้องการการควบคุมดูแลต่ำ และสร้างผลตอบแทนจากการลงทุนได้จริงภายใต้สภาพแวดล้อมการทำงานที่ไม่เป็นระเบียบของโลกจริง