จีนปฏิเสธแรงกดดันสหรัฐฯ ให้ประเทศต่าง ๆ เลือกข้างในศึก AI

จีนออกมาปฏิเสธแนวทางที่อาจทำให้ประเทศต่าง ๆ ต้องเลือกข้างในการแข่งขันด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) ระหว่างสหรัฐฯ กับจีน โดยหลิน เจี้ยน โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน กล่าวในการแถลงข่าวประจำเมื่อวันที่ 19 สิงหาคมว่า ควรเคารพ “อธิปไตยดิจิทัล” ของทุกประเทศ และรัฐบาลแต่ละแห่งควรมีสิทธิเลือกพันธมิตรด้าน AI ตามเงื่อนไขของประเทศและความต้องการในการพัฒนา 16

หลิน เจี้ยน ระบุอะไร

หลินคัดค้านแนวคิดการแบ่งฝ่ายหรือมองความร่วมมือด้าน AI แบบผลประโยชน์ของฝ่ายหนึ่งต้องแลกกับการเสียประโยชน์ของอีกฝ่าย จีนมองว่า AI ไม่ควรถูกใช้เป็นเหตุผลในการผลักประเทศต่าง ๆ เข้าไปอยู่ในกลุ่มภูมิรัฐศาสตร์ที่เป็นคู่แข่งกัน

สาระสำคัญของจุดยืนจีนมี 3 ประการ ได้แก่

• ต้องเคารพอธิปไตยดิจิทัลของแต่ละประเทศ
• รัฐบาลควรเป็นผู้ตัดสินใจเองว่าจะร่วมมือด้าน AI กับฝ่ายใด โดยพิจารณาจากสถานการณ์ของตน
• ไม่ควรบังคับประเทศต่าง ๆ ให้เลือกข้างหรือเข้าร่วมค่าย AI ที่เป็นคู่แข่งกัน 16

คำกล่าวดังกล่าวมีขึ้นหลังมีรายงานว่า วอชิงตันเตรียมแจ้งประเทศที่เข้าร่วมโครงการด้าน AI ที่สหรัฐฯ สนับสนุนว่า ประเทศเหล่านั้นอาจไม่สามารถเข้าร่วมกรอบความร่วมมืออีกชุดหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับจีนได้พร้อมกัน 26

นโยบายสหรัฐฯ ที่มีรายงานว่ากำลังจัดทำ

Reuters รายงานเมื่อวันที่ 14 สิงหาคมว่า สหรัฐฯ กำลังเตรียมจดหมายถึงผู้ลงนาม 35 ประเทศใน “AI Opportunity Statement” ซึ่งเป็นความร่วมมือที่ครอบคลุมโมเดล AI เซมิคอนดักเตอร์ และแร่สำคัญที่ใช้ในอุตสาหกรรมเทคโนโลยี 2

ตามรายงาน ร่างจดหมายเตือนว่าการเป็นสมาชิกในกรอบความร่วมมือ AI ที่จีนเสนออาจไม่สอดคล้องกับการเข้าร่วมกลุ่มที่นำโดยสหรัฐฯ หากนโยบายนี้ถูกนำมาใช้จริง ประเทศที่เกี่ยวข้องก็อาจต้องเลือกระหว่างสองโครงการ แทนที่จะเป็นสมาชิกของทั้งสองฝ่าย 2

อย่างไรก็ตาม จุดสำคัญคือข้อมูลที่มีอยู่พูดถึง “จดหมายที่กำลังเตรียมจัดทำ” และ “ร่างนโยบาย” ไม่ใช่หลักฐานว่าผู้รับทุกประเทศถูกตัดออกจากกลุ่มสหรัฐฯ อย่างเป็นทางการแล้ว ดังนั้น คำตอบของจีนจึงเป็นการตอบโต้ต่อความพยายามของสหรัฐฯ ที่มีรายงานว่าจะกำหนดเงื่อนไขการเข้าร่วมความร่วมมือด้าน AI ให้เป็นแบบเลือกฝ่าย 12

ทำไมประเทศที่สามจึงกลายเป็นตัวแปรสำคัญ

ความขัดแย้งนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงวอชิงตันกับปักกิ่ง เพราะหลายประเทศอาจต้องการเข้าถึงเทคโนโลยี เงินลงทุน ความเชี่ยวชาญ โครงสร้างพื้นฐาน หรือความร่วมมือด้านแร่สำคัญจากทั้งสองฝ่าย

Reuters ระบุว่า คาซัคสถานเป็นประเทศเดียวที่ทราบในเวลานั้นว่าเข้าร่วมทั้งกลุ่มของสหรัฐฯ และจีน การมีส่วนร่วมสองทางดังกล่าวสะท้อนสถานการณ์ที่คำเตือนของสหรัฐฯ น่าจะต้องการจัดการโดยตรง 2

สำหรับประเทศที่ต้องการรักษาความยืดหยุ่น นโยบายแบบ “เลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง” อาจทำให้ทางเลือกด้านเทคโนโลยีและการลงทุนแคบลง ขณะที่สหรัฐฯ และจีนอาจมองว่าการมีสมาชิกซ้อนทับกันทำให้ความเป็นเอกภาพของเครือข่ายความร่วมมือด้าน AI ของตนลดลง

แต่จากข้อมูลที่มีอยู่ ยังไม่อาจสรุปได้ว่าข้อจำกัดของสหรัฐฯ จะถูกบังคับใช้ในวงกว้างเพียงใด หรือประเทศต่าง ๆ จะตอบสนองต่อเงื่อนไขดังกล่าวอย่างไร

ความหมายที่กว้างกว่าการแข่งขันด้าน AI

คำกล่าวของหลิน เจี้ยน วางกรอบข้อพิพาทนี้ไว้ที่แนวคิด “อธิปไตยดิจิทัล” หรือสิทธิของรัฐบาลแต่ละประเทศในการกำหนดทิศทางเทคโนโลยีและเลือกพันธมิตรของตนเอง ส่วนแนวทางของสหรัฐฯ ตามที่มีรายงาน วางเงื่อนไขการเป็นสมาชิกในกลุ่มให้มีลักษณะเฉพาะเจาะจงมากขึ้น โดยเชื่อมโยงการเข้าร่วมกับการไม่เป็นสมาชิกของโครงการคู่แข่งที่มีลักษณะทับซ้อนกัน 12

ความแตกต่างนี้สะท้อนการแข่งขันที่ไม่ได้มีเพียงเรื่องโมเดล AI แต่ยังรวมถึงผู้ที่จะกำหนดกติกาความร่วมมือระหว่างประเทศด้านชิป แร่สำคัญ และพันธมิตรทางเทคโนโลยีด้วย อย่างไรก็ดี หลักฐานที่มีในขณะนี้ยืนยันเพียงจุดยืนสาธารณะของจีนและรายงานเกี่ยวกับร่างการสื่อสารของสหรัฐฯ ยังไม่ใช่หลักฐานว่าโลก AI ได้แยกออกเป็นสองกลุ่มปิดอย่างเป็นทางการแล้ว