ทำไมชาติพันธมิตร NATO ของทรัมป์ไม่ร่วมสงครามอิหร่าน

ความขัดแย้งระหว่างโดนัลด์ ทรัมป์กับอิตาลีและเยอรมนีไม่ได้เป็นเพียงข้อถกเถียงว่าใครสนับสนุนเสรีภาพในการเดินเรือหรือไม่ สำหรับทรัมป์ การที่ชาติยุโรปไม่เข้าร่วมสงครามสหรัฐฯ–อิสราเอลกับอิหร่าน และไม่ช่วยเปิดช่องแคบฮอร์มุซด้วยกำลัง เป็นหลักฐานว่าพันธมิตรเหล่านี้ไม่ทำหน้าที่ตามที่ควรในฐานะหุ้นส่วนของ NATO

ในการประชุมสุดยอด NATO ที่กรุงอังการา ทรัมป์กล่าวว่าพันธมิตรถูก “ทดสอบ” แล้ว พร้อมตั้งคำถามว่าเหตุใดสหรัฐฯ จึงควรแบกรับค่าใช้จ่ายจำนวนมหาศาลเพื่อพันธมิตรที่ไม่ยืนเคียงข้างวอชิงตันในยามวิกฤต 89

ทว่าฝ่ายยุโรปแยกเรื่อง “ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของพันธมิตร” ออกจากการเข้าร่วมสงครามที่พวกเขาไม่ได้เป็นผู้เริ่ม อิตาลี เยอรมนี ฝรั่งเศส และสหราชอาณาจักรไม่เห็นด้วยที่จะยกระดับภารกิจฮอร์มุซให้เป็นปฏิบัติการรบของ NATO พวกเขาสนับสนุนการเดินเรืออย่างปลอดภัยและความพยายามทางการทูต แต่ไม่ต้องการถูกดึงเข้าสู่การปิดล้อมท่าเรืออิหร่านที่นำโดยสหรัฐฯ ขณะที่การสู้รบยังดำเนินอยู่ 21

ทรัมป์พูดถึงอิตาลีและเยอรมนีอย่างไร

ทรัมป์กล่าวว่าอิตาลีและเยอรมนี “ทำให้เราผิดหวัง” หลังปฏิเสธสนับสนุนปฏิบัติการของสหรัฐฯ ต่ออิหร่าน เขานำเสนอเรื่องนี้ในฐานะบททดสอบว่า伙伴 NATO จะยืนเคียงข้างสหรัฐฯ หรือไม่ มากกว่าจะเป็นความเห็นต่างเฉพาะเรื่องภารกิจทางทะเล 89

เขายังเตือนว่า NATO อาจมี “อนาคตที่เลวร้ายมาก” หากพันธมิตรไม่ตอบรับข้อเรียกร้องให้ช่วยเหลือทางทหารในช่องแคบฮอร์มุซ แรงกดดันดังกล่าวมาพร้อมกับการขู่ว่าจะลดกำลังทหารสหรัฐฯ ในยุโรป และการวิจารณ์ซ้ำ ๆ ว่าพันธมิตรไม่ได้มีส่วนร่วมในความมั่นคงร่วมกันมากพอ 714

อิตาลีกลายเป็นจุดปะทะที่มีมิติส่วนตัวมากที่สุด นายกรัฐมนตรีจอร์เจีย เมโลนีปฏิเสธไม่ให้ใช้ฐานทัพอิตาลีเป็นฐานปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ ในสงครามอิหร่าน ทรัมป์กล่าวว่าการตัดสินใจดังกล่าวทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างทั้งคู่แย่ลง แม้จะยังเรียกเมโลนีว่าเป็น “คนดี” ก็ตาม 15

เมโลนียืนยันว่าอิตาลียึดแนวนโยบายที่ชัดเจนมาตั้งแต่ต้นความขัดแย้ง และกล่าวว่าเธอไม่เสียใจกับจุดยืนดังกล่าว ท่าทีนี้สะท้อนแนวคิดที่รัฐบาลยุโรปหลายประเทศมีร่วมกัน นั่นคือ การยังคงผูกพันกับพันธมิตรตะวันตก ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเปิดดินแดนหรือส่งกำลังเข้าร่วมสงครามกับอิหร่านที่ขยายตัวขึ้นเรื่อย ๆ 35

เยอรมนีและสหราชอาณาจักรตอบโต้อย่างไร

เจ้าหน้าที่เยอรมนีปฏิเสธไม่ให้ NATO เข้าไปมีบทบาทในตัวสงคราม รัฐมนตรีกลาโหมบอริส พิสโตริอุสกล่าวว่า “นี่ไม่ใช่สงครามของเรา เราไม่ได้เป็นผู้เริ่มต้น” ขณะที่รัฐบาลเยอรมนีเน้นการทูตและคัดค้านการเข้าร่วมทางทหารระหว่างที่ความขัดแย้งยังดำเนินอยู่

จุดยืนของสหราชอาณาจักรมีความกระตือรือร้นมากกว่า แต่ยังถูกจำกัดไว้อย่างระมัดระวัง นายกรัฐมนตรีคีร์ สตาร์เมอร์กล่าวว่าอังกฤษกำลังทำงานร่วมกับพันธมิตรเพื่อจัดทำแผนเปิดช่องแคบฮอร์มุซ แต่จะไม่ยอมถูกดึงเข้าสู่สงครามที่กว้างขึ้น การมีส่วนร่วมของอังกฤษถูกวางกรอบว่าเป็นภารกิจเพื่อสันติภาพและการป้องกันอย่างเคร่งครัด และจะขึ้นอยู่กับเงื่อนไขด้านความมั่นคงที่ไม่ทำให้ภารกิจกลายเป็นการรบที่ยกระดับความรุนแรง 22

ฝรั่งเศสมีท่าทีใกล้เคียงกัน ประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครงระบุว่าการมีส่วนร่วมทางทหารของฝรั่งเศสจะต้องเป็นไปเพื่อการป้องกันอย่างเคร่งครัด ขณะเดียวกัน ปารีสทำงานร่วมกับลอนดอนในโครงการทางทะเลแยกต่างหาก แทนการผลักดันให้ NATO เปิดใช้กลไกของพันธมิตรทั้งองค์กร 417

นี่ไม่ได้หมายความว่าชาติยุโรปจะไม่ช่วยวอชิงตันเลย หรือมองข้ามความมั่นคงทางทะเล แต่หมายความว่าพวกเขาไม่ยอมถือว่าปฏิบัติการทางทหารต่ออิหร่าน ซึ่งเป็นทางเลือกเชิงนโยบายของสหรัฐฯ เป็นภาระผูกพันโดยอัตโนมัติภายใต้ NATO

NATO ช่วยประสานการหารือ แต่ไม่ได้เป็นผู้บัญชาการภารกิจ

บทบาทของ NATO ในระยะหลังถูกจำกัดไว้อย่างตั้งใจ กองบัญชาการสูงสุดฝ่ายพันธมิตรในยุโรป หรือ Supreme Headquarters Allied Powers Europe จัดการประชุมทางวิดีโอระดับผู้บัญชาการเหล่าทัพของชาติพันธมิตรที่สนใจ เพื่อหารือถึงการสนับสนุนเสรีภาพในการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ โดย NATO ย้ำว่าการประชุมนี้ไม่ได้ก่อให้เกิดภารกิจของ NATO 19

ในทางปฏิบัติ NATO ทำหน้าที่เป็นเวทีและผู้ประสานงาน แต่ละประเทศอาจพิจารณาการสนับสนุนของตนเอง ทว่าไม่ได้ดำเนินการภายใต้การบัญชาการของ NATO และไม่ได้ถูกนำเสนอว่าเป็นการแทรกแซงร่วมกันของพันธมิตร รายงานของ Reuters ระบุว่าโครงสร้างดังกล่าวช่วยใช้จุดแข็งด้านการประสานงานของ NATO โดยไม่ทำให้ภารกิจทางน้ำกลายเป็นปฏิบัติการของพันธมิตรอย่างเป็นทางการ

รูปแบบนี้เปิดทางให้รัฐบาลต่าง ๆ หารือเรื่องเรือคุ้มกัน โลจิสติกส์ และความมั่นคงทางทะเลได้ โดยยังรักษาข้อคัดค้านทางการเมืองและกฎหมายต่อการเข้าร่วมสงครามอิหร่านไว้

แนวร่วมทางทะเลแยกต่างหากของฝรั่งเศสและอังกฤษ

ฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักรกำลังผลักดันแนวร่วมของประเทศที่สมัครใจเข้าร่วม เพื่อคุ้มครองเรือสินค้า ภารกิจที่เสนอมีเป้าหมายด้านการป้องกัน โดยอาจรวมถึงการจัดเรือคุ้มกันและมาตรการอื่น ๆ เพื่อสร้างความมั่นใจให้เจ้าของเรือ และฟื้นฟูเสรีภาพในการเดินเรือหลังการสู้รบยุติลงหรือเมื่อสถานการณ์มีเสถียรภาพ 2022

ความพยายามทางการทูตนี้มีประเทศเข้าร่วมในวงกว้าง ฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักรเชิญ 51 ประเทศเข้าร่วมการประชุมสุดยอดในเดือนเมษายน ซึ่งมุ่งหารือเสรีภาพในการเดินเรือ กฎหมายระหว่างประเทศ เสถียรภาพทางเศรษฐกิจ และความมั่นคงด้านพลังงาน 17

โครงการดังกล่าวแตกต่างจากแผนปิดล้อมท่าเรืออิหร่านที่ทรัมป์เสนออย่างชัดเจน ชาติพันธมิตร NATO ระบุว่าจะไม่สนับสนุนการปิดล้อม และต้องการเริ่มภารกิจเมื่อการสู้รบยุติลงแล้ว 21

เหตุใดช่องแคบฮอร์มุซจึงสำคัญ

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นคอขวดทางทะเลที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการส่งออกพลังงานและการขนส่งระหว่างประเทศ Reuters รายงานว่า โดยปกติน้ำมันทั่วโลกราวหนึ่งในห้าถูกลำเลียงผ่านเส้นทางนี้ การหยุดชะงักเป็นเวลานานจึงอาจกระทบราคาพลังงาน ต้นทุนขนส่ง ค่าประกันภัย และตลาดขนส่งสินค้า 21

วิกฤตยังซับซ้อนขึ้นจากคำกล่าวต่อสาธารณะที่ขัดแย้งกันเรื่องสถานะของเส้นทาง ทรัมป์ระบุว่าช่องแคบเปิดใช้งานแล้ว ขณะที่เตหะรานกล่าวว่าการปิดล้อมทางเรือยังมีผลอยู่

ความไม่แน่นอนนี้มีผลแม้เรือจะไม่ได้ถูกโจมตีโดยตรง เพราะเจ้าของเรือ บริษัทประกันภัย และผู้ค้าพลังงานต้องการความมั่นใจว่าเรือจะผ่านได้อย่างปลอดภัยและคาดการณ์ได้ การประกาศว่าเส้นทาง “เปิด” จึงไม่เท่ากับการมีเส้นทางการค้าที่มั่นคงในทางปฏิบัติ

ทำไมทางออกระยะยาวจึงต้องได้รับความยินยอมจากอิหร่าน

การจัดเรือคุ้มกันอาจช่วยปกป้องเรือบางส่วนได้ แต่ไม่สามารถสร้างระเบียบการเดินเรือที่ยั่งยืนได้ด้วยตัวเอง อิหร่านควบคุมพื้นที่ฝั่งหนึ่งของช่องแคบ และยังมีศักยภาพที่จะข่มขู่หรือขัดขวางการเดินเรือ นักการทูตจึงประเมินว่า การจัดการทางทะเลที่ยั่งยืนจำเป็นต้องได้รับความยินยอมจากเตหะราน

นี่คือเหตุผลที่แผนของยุโรปให้ความสำคัญกับการทูตและเงื่อนไขหลังความขัดแย้ง การเปิดเส้นทางด้วยกำลังโดยไม่มีข้อตกลงกับอิหร่านอาจกลายเป็นแนวรบใหม่ของสงคราม แทนที่จะเป็นกลไกฟื้นฟูการเดินเรือตามปกติ Reuters รายงานว่า การที่อิหร่านปฏิเสธข้อเสนอทำให้โอกาสคลี่คลายทางตันมีน้อย

ปัญหานี้จึงเป็นเรื่องการเมืองพอ ๆ กับเรื่องการทหาร ประเทศที่ถูกขอให้ส่งเรือคุ้มกันต้องการให้ความขัดแย้งยุติลง ขณะที่อิหร่านปฏิเสธข้อตกลงที่มองว่าเชื่อมโยงกับความพยายามของสหรัฐฯ ในสงครามครั้งนี้

ข้อพิพาทนี้สะท้อนยุทธศาสตร์ NATO ของทรัมป์อย่างไร

การเผชิญหน้าที่ฮอร์มุซสะท้อนวิธีที่ทรัมป์ใช้กดดันพันธมิตรในวงกว้าง เขามองว่าการปฏิเสธเข้าร่วมปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ เป็นหลักฐานว่าพันธมิตรมีความภักดีไม่เพียงพอ และใช้ความเป็นไปได้ในการลดการสนับสนุนหรือปรับกำลังทหารสหรัฐฯ เป็นเครื่องต่อรอง 714

ในทางกลับกัน รัฐบาลยุโรปพยายามรักษาความร่วมมือโดยไม่ยอมรับสมมติฐานว่า NATO ต้องเข้าร่วมทุกปฏิบัติการของสหรัฐฯ จุดยืนของพวกเขาไม่ใช่การบอกว่าความมั่นคงทางทะเลไม่สำคัญ แต่คือกรอบการป้องกันร่วมของ NATO ไม่ควรถูกนำมาใช้โดยอัตโนมัติกับสงครามที่เกิดขึ้นนอกภารกิจปกติของพันธมิตร

ขณะนี้ การประนีประนอมยังเป็นเพียงเรื่องขั้นตอนมากกว่ายุทธศาสตร์ NATO สามารถช่วยเปิดเวทีหารือ ขณะที่ฝรั่งเศส สหราชอาณาจักร และประเทศที่สมัครใจเข้าร่วมเดินหน้าจัดตั้งแนวร่วมป้องกันแยกต่างหาก แต่การฟื้นฟูการเดินเรือตามปกติจะขึ้นอยู่กับการหยุดยิง เงื่อนไขด้านความมั่นคงที่น่าเชื่อถือ และความพร้อมของอิหร่านที่จะยอมรับข้อตกลง มากกว่าการใช้ชื่อของพันธมิตรใดเป็นผู้ดำเนินภารกิจ