ทำไม DOJ สหรัฐฯ สอบสวน a16z นานเกือบปี กรณีผู้บริหารนั่งบอร์ดบริษัทคู่แข่ง

กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ หรือ DOJ กำลังทดสอบขอบเขตของ มาตรา 8 แห่ง Clayton Act ซึ่งเป็นกฎหมายต่อต้านการผูกขาดของสหรัฐฯ ในกรณีที่ไม่ใช่คนคนเดียว แต่เป็นพาร์ตเนอร์สองคนจากบริษัทเงินลงทุนร่วมทุน (VC) เดียวกันที่นั่งอยู่ในบอร์ดของบริษัทซึ่งภายหลังเริ่มแข่งขันกัน

การสอบสวน Andreessen Horowitz หรือ a16z ยังไม่มีข้อสรุป และไม่ได้หมายความว่า a16z ทำผิดเพียงเพราะลงทุนในบริษัทสองแห่ง แต่ DOJ กำลังพิจารณาว่าที่นั่งบอร์ดของ Ben Horowitz ที่ Databricks และ Martin Casado ที่ Fivetran อาจรวมกันเป็น “กรรมการไขว้” ที่ผิดกฎหมายหรือไม่ 1

DOJ กำลังตรวจสอบอะไร

ตามรายงาน Ben Horowitz ผู้ร่วมก่อตั้ง a16z นั่งอยู่ในบอร์ดของ Databricks ขณะที่ Martin Casado พาร์ตเนอร์ของบริษัทนั่งเป็นกรรมการของ Fivetran 1 มาตรา 8 โดยทั่วไปห้ามบุคคลหรือบริษัทเดียวกันทำหน้าที่เป็นกรรมการหรือเจ้าหน้าที่ของบริษัทคู่แข่งสองแห่งพร้อมกัน ภายใต้ข้อยกเว้นทางกฎหมายที่มีอยู่อย่างจำกัด

DOJ ถือว่าการมีกรรมการลักษณะนี้เป็นความผิดแบบ per se หรือความผิดที่กฎหมายมองว่ามีปัญหาในตัวเอง ดังนั้น หน่วยงานไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ก่อนว่าบริษัทมีการฮั้วราคา แลกเปลี่ยนข้อมูล หรือสร้างความเสียหายต่อตลาดจริงแล้ว 1 7 9

ประเด็นที่ทำให้คดีนี้น่าสนใจคือ DOJ อาจกำลังพิจารณาทฤษฎีที่ว่า พาร์ตเนอร์ทั้งสองทำหน้าที่เสมือนตัวแทนหรือผู้แทนของ a16z บนบอร์ดต่างบริษัท แม้จะไม่มีบุคคลคนเดียวถือที่นั่งทั้งสองแห่งก็ตาม นี่เป็นการตีความเรื่อง “การมอบหมายอำนาจ” ที่กว้างกว่ากรณีกรรมการคนเดียวควบตำแหน่งในบริษัทคู่แข่งโดยตรง 1 12

Databricks กับ Fivetran แข่งขันกันตรงไหน

ธุรกิจหลักของ Fivetran คือ การนำเข้าข้อมูลแบบมีการจัดการ หรือ managed data ingestion โดยใช้ตัวเชื่อมต่อดึงข้อมูลจากแอปพลิเคชันองค์กรและฐานข้อมูลต่าง ๆ ไปยังแพลตฟอร์มข้อมูลของลูกค้า

ส่วน Databricks ซึ่งเดิมเป็นที่รู้จักจากแพลตฟอร์มจัดเก็บ วิเคราะห์ และประมวลผลข้อมูล ได้ขยายบริการ Lakeflow เข้ามาสู่ชั้นงาน data pipeline และการเชื่อมต่อข้อมูล โดย Lakeflow Connect รองรับการนำเข้าข้อมูลจากแหล่งข้อมูลระดับองค์กรมากกว่า 100 แห่ง 6

เมื่อ Databricks มีเครื่องมือที่ทำหน้าที่เชื่อมต่อและนำเข้าข้อมูลจากระบบองค์กรโดยตรง ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวจึงเข้าไปทับซ้อนกับพื้นที่ธุรกิจที่ Fivetran ดำเนินงานอยู่ นี่คือเหตุผลสำคัญที่ทำให้บริษัททั้งสองซึ่งอาจไม่ได้เป็นคู่แข่งโดยตรงในวันที่ a16z เข้าลงทุน ถูกมองว่าเป็นคู่แข่งกันในปัจจุบัน 6 13

ทำไมผู้ลงทุน VC จึงประหลาดใจ

สำหรับบริษัท VC การลงทุนในหลายบริษัทที่ทำงานอยู่ในอุตสาหกรรมใกล้เคียงกันเป็นเรื่องปกติ บริษัทสตาร์ตอัปยังสามารถขยายผลิตภัณฑ์เข้าสู่ตลาดใหม่ได้หลังจากได้รับเงินลงทุนไปแล้ว ดังนั้น บริษัทที่เคยอยู่คนละตลาดอาจกลายเป็นคู่แข่งกันในเวลาต่อมา

สิ่งที่ทำให้ผู้ลงทุนประหลาดใจคือ การที่กฎหมายเก่าแก่เรื่องกรรมการไขว้อาจถูกนำมาใช้กับ บริษัท VC เอง ผ่านพาร์ตเนอร์คนละคนที่ถือที่นั่งบอร์ดคนละแห่ง ไม่ใช่กรณีคลาสสิกที่กรรมการคนเดียวกันนั่งอยู่ในบอร์ดของคู่แข่งทั้งสองบริษัท รายงานระบุว่าการสอบสวนนี้ดำเนินมาเกือบหนึ่งปีแล้ว 1 12

ที่นั่งบอร์ดต่างจากการถือหุ้นอย่างไร

การถือหุ้นส่วนน้อยในบริษัทคู่แข่งไม่ได้ทำให้ผู้ลงทุนมีอำนาจกำกับดูแลหรือเข้าถึงแผนการแข่งขันของทั้งสองบริษัทโดยอัตโนมัติ แต่กรรมการมีหน้าที่และสิทธิ์ที่แตกต่างออกไป

กรรมการมักได้รับข้อมูลที่ไม่เปิดเผยต่อสาธารณะ เช่น

• แผนพัฒนาผลิตภัณฑ์
• โครงสร้างราคา
• รายชื่อลูกค้าเป้าหมายและโอกาสทางธุรกิจ
• แผนระดมทุน
• การหารือด้านกลยุทธ์

นอกจากนี้ กรรมการยังมีหน้าที่ตามกฎหมายและหน้าที่ในฐานะผู้ไว้วางใจต่อบริษัทที่ตนดำรงตำแหน่งอยู่ จึงมีความเสี่ยงด้านผลประโยชน์ทับซ้อนและการไหลเวียนของข้อมูลอ่อนไหวมากกว่าการเป็นผู้ถือหุ้นทั่วไป มาตรา 8 จึงมุ่งเป้าไปที่การดำรงตำแหน่งกรรมการหรือเจ้าหน้าที่พร้อมกัน ไม่ใช่การถือหุ้นส่วนน้อยตามปกติ 7 9

ทางออกที่อาจเป็นไปได้

ทางออกที่ชัดเจนที่สุดคือ ให้ Horowitz หรือ Casado ลาออกจากหนึ่งในบอร์ด หรือให้ a16z สละสิทธิ์เสนอชื่อหรือแต่งตั้งกรรมการที่เกี่ยวข้อง DOJ เคยคลี่คลายข้อกังวลตามมาตรา 8 ด้วยแนวทางให้กรรมการลาออกและให้บริษัทสละสิทธิ์ในการแต่งตั้งกรรมการมาแล้ว 8 10

อีกแนวทางหนึ่งคือการสร้างกำแพงข้อมูล หรือ “Chinese wall” อย่างจริงจัง เช่น แยกทีมลงทุน ห้ามแชร์เอกสารและการหารือจากบอร์ด บันทึกการถอนตัวจากวาระที่มีผลประโยชน์ทับซ้อน และจำกัดสิทธิ์การเข้าถึงข้อมูล

อย่างไรก็ตาม กำแพงข้อมูลอาจไม่เพียงพอ หาก DOJ สรุปว่าพาร์ตเนอร์ทั้งสองยังทำหน้าที่เป็นตัวแทนของ a16z บนบอร์ดบริษัทคู่แข่ง เพราะประเด็นตามมาตรา 8 คือการมีโครงสร้างกรรมการไขว้ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เพียงว่ามีหลักฐานว่าข้อมูลถูกส่งข้ามกำแพงแล้วหรือไม่ 7 9

คดีนี้อาจเปลี่ยนวงการ VC อย่างไร

หาก DOJ ดำเนินคดีหรือบรรลุข้อตกลงบนทฤษฎีนี้ ผลที่ตามมาอาจขยายไปไกลกว่าสองบริษัทดังกล่าว บริษัท VC อาจต้องติดตามการแข่งขันของบริษัทในพอร์ตโฟลิโออย่างต่อเนื่อง ปรับสิทธิ์แต่งตั้งกรรมการให้แคบลง ใช้กรรมการอิสระแทนพาร์ตเนอร์ของกองทุน และเตรียมสละที่นั่งเมื่อบริษัทที่เคยลงทุนเริ่มเข้าสู่ตลาดเดียวกัน

ผลกระทบอีกด้านคือมูลค่าทางธุรกิจของ “ที่นั่งบอร์ด” อาจเปลี่ยนไป ผู้ก่อตั้งมักมองว่าการมีพาร์ตเนอร์ของ VC อยู่ในบอร์ดเป็นแหล่งคำแนะนำและความช่วยเหลือด้านการดำเนินงานในระยะยาว แต่หากนักลงทุนต้องถอนตัวทันทีเมื่อบริษัทอื่นในพอร์ตกลายเป็นคู่แข่ง ความมั่นคงของบทบาทดังกล่าวก็อาจลดลง

ทั้งนี้ นี่เป็นผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต ไม่ใช่ข้อสรุปของการสอบสวนที่ยังอยู่ระหว่างดำเนินการ 1 7