มาครง–MBS หารืออะไรในปารีส เมื่อฮอร์มุซกลายเป็นคอขวดพลังงานโลก

การพบกันที่กรุงปารีสระหว่างประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครงของฝรั่งเศส กับเจ้าชายโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน มกุฎราชกุมารและนายกรัฐมนตรีซาอุดีอาระเบีย คาดว่าจะเป็นทั้งเวทีการทูตเพื่อรับมือวิกฤต และเวทีผลักดันข้อตกลงทางเศรษฐกิจ โดยประเด็นสำคัญน่าจะครอบคลุมเสถียรภาพภูมิภาค ความมั่นคงด้านพลังงาน การคมนาคม และโลจิสติกส์ นอกจากนี้ ผู้นำทั้งสองยังคาดว่าจะร่วมเป็นสักขีพยานการลงนามข้อตกลงด้านสาธารณสุข การขนส่ง และพลังงาน 1246

ประเด็นเร่งด่วนที่สุดคือการหยุดชะงักของการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางดังกล่าวมีเรือสัญจรลดลงอย่างมากหลังเกิดการโจมตีและอิหร่านเสนอจำกัดการเดินทางของเรือบางประเภท ทำให้ผู้ผลิตในอ่าวเปอร์เซียและผู้ซื้อทั่วโลกต้องเร่งลดการพึ่งพาคอขวดทางทะเลเพียงจุดเดียว

เหตุใดวิกฤตฮอร์มุซจึงทำให้ต้องหาเส้นทางใหม่

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นทางออกสำคัญของการส่งออกพลังงานจากอ่าวเปอร์เซีย เมื่อการเดินเรือผ่านช่องแคบไม่ปลอดภัยหรือไม่แน่นอน การเปลี่ยนเส้นทางจึงไม่ใช่เพียงการเลือกท่าเรือแห่งใหม่ ผู้ผลิตยังต้องมีท่อส่ง ท่าเรือ เรือบรรทุก ระบบราง ประกันภัย และมาตรการรักษาความปลอดภัยที่เพียงพอสำหรับเส้นทางทดแทนด้วย

ด้วยเหตุนี้ เป้าหมายที่เป็นไปได้ในการหารือที่ปารีสจึงน่าจะเป็นการสร้าง “ความยืดหยุ่น” ให้ระบบพลังงาน มากกว่าการสร้างเส้นทางใหม่ที่จะเข้ามาแทนที่ฮอร์มุซได้ทั้งหมดในเวลาอันสั้น ซาอุดีอาระเบียเริ่มลำเลียงน้ำมันดิบผ่านท่อส่ง East–West Pipeline ไปยังเมืองยันบูบนชายฝั่งทะเลแดงแล้ว ซึ่งช่วยเลี่ยงช่องแคบฮอร์มุซได้ 14 อย่างไรก็ตาม ทางเลือกที่มีอยู่ยังไม่สามารถทดแทนปริมาณการขนส่งเดิมของช่องแคบได้ทันที

ทางเลือกที่มีรายงานว่าอยู่ระหว่างการพิจารณา

เจ้าหน้าที่สำนักงานประธานาธิบดีฝรั่งเศสระบุว่า การหารือจะครอบคลุมแนวทางกระจายเส้นทางพลังงานและโลจิสติกส์ ทั้งเส้นทางทางทะเล โครงการท่อส่ง และเส้นทางรถไฟระดับภูมิภาค 111

ข้อเสนอเหล่านี้แบ่งได้เป็น 3 กลุ่มหลัก

• ท่าเรือโอมาน: การเพิ่มการใช้ท่าเรือบนชายฝั่งทะเลอาหรับของโอมานอาจเปิดทางออกให้การค้าของประเทศในอ่าวเปอร์เซียโดยไม่ต้องผ่านอ่าวเปอร์เซียและช่องแคบฮอร์มุซทั้งหมด ขณะเดียวกัน โอมานก็มีบทบาทในการหารือเรื่องการจัดการเส้นทางเดินเรือผ่านช่องแคบแห่งนี้ 818
• ท่อส่งและท่าเทียบส่งออก: การเพิ่มกำลังการผลิตของท่อส่งในซาอุดีอาระเบียหรือท่อส่งข้ามพรมแดนอาจช่วยลำเลียงน้ำมันไปยังท่าเทียบเรือบริเวณทะเลแดง ทะเลเมดิเตอร์เรเนียน หรือจุดส่งออกอื่น ๆ เส้นทางที่มีอยู่ไปยังยันบูแสดงให้เห็นประโยชน์ของโครงสร้างพื้นฐานที่มุ่งไปทางตะวันตก แต่รายงานที่มีอยู่ยังไม่ยืนยันว่าการขยายโครงการใหม่ได้รับอนุมัติแล้ว 114
• ทางรถไฟและระเบียงโลจิสติกส์: เส้นทางรถไฟใหม่หรือการยกระดับเส้นทางเดิมอาจเชื่อมแหล่งผลิตในอ่าวเปอร์เซียและตะวันออกกลางเข้ากับท่าเรือและตลาดทางตะวันตก รวมถึงยุโรป โครงการลักษณะนี้ต้องอาศัยการประสานงานข้ามพรมแดน เงินทุนจำนวนมาก และหลักประกันด้านความปลอดภัย 111

ทั้งหมดนี้ยังเป็นเพียงทางเลือกที่อยู่ระหว่างการพิจารณา ไม่ใช่เครือข่ายเส้นทางทดแทนที่สรุปเรียบร้อยแล้ว รายงานที่มีอยู่ยังไม่ยืนยันรายชื่อโครงการที่ชัดเจน แหล่งเงินทุนขั้นสุดท้าย บริษัทฝรั่งเศสที่เข้าร่วม หรือกำหนดการก่อสร้าง 111

ฝรั่งเศสอาจมีบทบาทอย่างไร

ความสัมพันธ์ฝรั่งเศส–ซาอุดีอาระเบียกำลังถูกวางไว้ภายใต้กรอบยุทธศาสตร์ที่เป็นทางการมากขึ้น ผ่านการประชุมครั้งแรกของสภาความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์ฝรั่งเศส–ซาอุดีอาระเบีย 2714

นอกจากนี้ ยังมีการคาดหมายว่าคณะทำงานฝรั่งเศส–ซาอุดีอาระเบียจะช่วยพิจารณาโครงการเชื่อมโยงด้านพลังงานและโลจิสติกส์ระหว่างตะวันออกกลางกับยุโรป ในทางปฏิบัติ กลไกดังกล่าวอาจช่วยให้รัฐบาลและภาคธุรกิจคัดกรองแนวคิดจำนวนมาก เหลือเฉพาะโครงการที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์และมีโอกาสระดมทุนเชิงพาณิชย์ได้จริง

ดังนั้น บทบาทของฝรั่งเศสอาจไม่ได้จำกัดอยู่แค่การจัดหาอุปกรณ์ บริษัทฝรั่งเศสอาจเข้ามามีส่วนร่วมในงานวิศวกรรม ท่าเรือ รถไฟ พลังงาน และโลจิสติกส์ หากโครงการเหล่านี้เดินหน้าจากขั้นหารือไปสู่การปฏิบัติ แต่ข้อมูลที่มีอยู่สนับสนุนเพียงความเป็นไปได้ของการมีส่วนร่วมทางธุรกิจในอนาคต ยังไม่ใช่หลักฐานว่ามีการมอบสัญญาให้บริษัทใดแล้ว

เลี่ยงฮอร์มุซไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงหายไป

ข้อจำกัดใหญ่ที่สุดคือเส้นทางทางเลือกก็มีคอขวดของตัวเอง น้ำมันซาอุดีอาระเบียที่ลำเลียงไปทางตะวันตกผ่านยันบูยังต้องเผชิญความเสี่ยงบริเวณทะเลแดงและช่องแคบบับเอลมันเดบ ซึ่งเป็นประตูทางใต้ระหว่างทะเลแดงกับอ่าวเอเดน

กลุ่มฮูษีได้ขู่ว่าจะปิดกั้นเส้นทางเดินเรือของซาอุดีอาระเบีย และการโจมตีเรือพาณิชย์ก่อนหน้านี้ทำให้มีผู้เสียชีวิตแล้ว การส่งออกน้ำมันของซาอุดีอาระเบียผ่านทะเลแดงยังติดตามได้ยากขึ้น เนื่องจากเรือบรรทุกน้ำมันบางลำปิดสัญญาณระบุตัวตนเพราะกังวลว่าจะถูกโจมตี

นี่ทำให้เกิดโจทย์เชิงยุทธศาสตร์ที่ซับซ้อน การส่งน้ำมันไปทางตะวันตกช่วยลดการพึ่งพาฮอร์มุซโดยตรง แต่ก็อาจทำให้การเดินเรือไปกระจุกตัวอยู่ในเส้นทางพิพาทอีกแห่ง เส้นทางหนึ่งจะเป็นทางหนีทีไล่ที่แท้จริงได้ก็ต่อเมื่อมีความจุเพียงพอ และยังเปิดใช้งานได้ภายใต้แรงกดดันทางทหาร การเมือง และธุรกิจ

แรงกดดันจากอิหร่านกับฉากหลังทางการทูต

อิหร่านใช้เส้นทางเดินเรือ การค้า และโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานเป็นเครื่องมือกดดันในการเผชิญหน้ากับสหรัฐฯ และพันธมิตร เจ้าหน้าที่และนักวิเคราะห์จากประเทศอ่าวเปอร์เซียที่สำนักข่าว Reuters อ้างถึงระบุว่า เตหะรานกำลังใช้แรงกดดันต่อเส้นทางภูมิภาคเพื่อเพิ่มต้นทุนของความขัดแย้ง และผลักดันวอชิงตันให้ยอมรับข้อตกลงใหม่เกี่ยวกับฮอร์มุซ

อิหร่านยังเตือนประเทศในอ่าวเปอร์เซียว่า หากสหรัฐฯ เปิดปฏิบัติการอีกครั้ง อาจเกิดการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำมัน ไฟฟ้า และน้ำ แถลงการณ์อื่นของอิหร่านเตือนประเทศต่าง ๆ ไม่ให้เข้าร่วมมาตรการกดดันทางเศรษฐกิจของสหรัฐฯ ขณะที่เตหะรานปฏิเสธว่าการกดดันทางเศรษฐกิจที่วอชิงตันประกาศจะประสบความสำเร็จ

ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่อิหร่านกล่าวว่าการเจรจากับโอมานเกี่ยวกับเส้นทางเดินเรือผ่านฮอร์มุซใกล้ได้ข้อสรุป แต่เตือนว่าข้อตกลงดังกล่าวอาจไม่ได้รับประกันความปลอดภัยในการเดินเรือ

สัญญาณที่ขัดแย้งกันเหล่านี้ทำให้การพบกันที่ปารีสเป็นทั้งการหารือเรื่องการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และการเตรียมแผนรองรับกรณีการทูตล้มเหลว ฝรั่งเศสกับซาอุดีอาระเบียอาจวางแผนโครงสร้างพื้นฐานได้ แต่ความเป็นไปได้ของแต่ละระเบียงขนส่งยังขึ้นอยู่กับว่าความตึงเครียดในภูมิภาคจะลดลงมากพอให้เรือ ท่อส่ง และรถไฟข้ามพรมแดนเดินหน้าได้อย่างสม่ำเสมอหรือไม่

สิ่งที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากการเยือนปารีส

การเยือนครั้งนี้มีแนวโน้มจะนำไปสู่ทิศทางทางการเมือง ข้อตกลงทวิภาคี และกระบวนการประเมินโครงการยุทธศาสตร์ มากกว่าจะทำให้เกิดระเบียงพลังงานใหม่ในทันที นอกจากนี้ ผู้นำทั้งสองมีกำหนดเข้าร่วมพิธีปิดการแข่งขัน Esports World Cup ในกรุงปารีส ซึ่งสะท้อนมิติด้านวัฒนธรรมและธุรกิจของความสัมพันธ์ควบคู่ไปกับวาระที่หนักหน่วงกว่าอย่างพลังงานและความมั่นคงระดับภูมิภาค 346

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่าผู้ผลิตในอ่าวเปอร์เซียจะหาเส้นทางใด ๆ เพื่อเลี่ยงฮอร์มุซได้หรือไม่ เพราะบางส่วนมีการใช้งานอยู่แล้ว แต่คือเส้นทางเหล่านั้นจะขยายขนาด จัดหาเงินทุน และได้รับการคุ้มครองจนช่วยเพิ่มความมั่นคงของระบบได้อย่างมีนัยสำคัญหรือไม่

ในเวลานี้ หลักฐานที่มีอยู่ชี้ไปที่การ “กระจายความเสี่ยง” มากกว่าการ “แทนที่ฮอร์มุซ” ทั้งช่องแคบยังคงเป็นเส้นทางหลัก โอมานยังเป็นส่วนหนึ่งของภาพด้านการทูตและโลจิสติกส์ ท่อส่งของซาอุดีอาระเบียเป็นทางออกไปทางตะวันตกที่มีอยู่แล้ว และความไม่ปลอดภัยในทะเลแดงก็แสดงให้เห็นว่า การเปลี่ยนจากคอขวดหนึ่งไปยังอีกคอขวดหนึ่งอาจเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว