MMX จะออกเดินทางไปสำรวจโฟบอสและดีมอส พร้อมนำตัวอย่างกลับโลก

ภารกิจ Martian Moons eXploration (MMX) ขององค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่น (JAXA) เป็นภารกิจที่วางแผนให้เป็นการนำตัวอย่างกลับจาก “บริเวณระบบดาวอังคาร” เป็นครั้งแรก โดยยานจะสำรวจโฟบอส (Phobos) และดีมอส (Deimos) ซึ่งเป็นดวงจันทร์สองดวงของดาวอังคาร ลงจอดบนโฟบอส เก็บวัสดุจากพื้นผิว แล้วส่งกลับมายังโลกเพื่อวิเคราะห์อย่างละเอียด นอกจากนี้ยังเป็นการทดสอบเทคโนโลยีที่อาจมีบทบาทต่อการสำรวจดาวอังคารในอนาคต 613

กำหนดการปล่อยและสถานที่

JAXA กำหนดให้ H3 เที่ยวบินที่ 10 (H3 F10) ซึ่งบรรทุกยาน MMX ออกเดินทางในวันที่ 20 ตุลาคม 2026 เวลา 04:41:03 น. ตามเวลามาตรฐานญี่ปุ่น (JST) จาก ศูนย์อวกาศทาเนกาชิมะ ในจังหวัดคาโกชิมะ ประเทศญี่ปุ่น โดยใช้ฐานปล่อย Yoshinobu Launch Complex 819

หากไม่สามารถปล่อยได้ตามกำหนด จะมีช่วงเวลาสำรองระหว่างวันที่ 21 ตุลาคมถึง 7 พฤศจิกายน 2026 ส่วนเวลาปล่อยที่แน่นอนจะพิจารณาแยกกันสำหรับแต่ละวันในช่วงดังกล่าว 819

ยาน MMX และความร่วมมือระหว่างประเทศ

MMX เป็นยานแบบผสมผสานที่ทำหน้าที่เป็นทั้ง ยานโคจร ยานลงจอด และยานเก็บตัวอย่างกลับโลก ภายในมียานหรืออุปกรณ์วิทยาศาสตร์ 11 ชิ้นสำหรับศึกษาดวงจันทร์ดาวอังคารและสภาพแวดล้อมโดยรอบ 2615

JAXA เป็นผู้รับผิดชอบหลักของภารกิจ โดยมีหน่วยงานต่างประเทศร่วมสนับสนุน ได้แก่

• NASA องค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติสหรัฐฯ
• CNES ศูนย์ศึกษาอวกาศแห่งชาติฝรั่งเศส
• DLR ศูนย์การบินและอวกาศเยอรมัน
• ESA องค์การอวกาศยุโรป 2615

ยานยังบรรทุก IDEFIX รถสำรวจขนาดเล็กที่พัฒนาร่วมกันโดย CNES และ DLR รถสำรวจนี้จะถูกส่งลงไปบนโฟบอสก่อนยานหลัก เพื่อศึกษาคุณสมบัติทางกายภาพของพื้นผิวและชั้นเรโกลิธ หรือชั้นวัสดุร่วนบนผิวดวงจันทร์ ข้อมูลดังกล่าวจะช่วยลดความเสี่ยงระหว่างการลงจอดและการเก็บตัวอย่างของยาน MMX 15

MMX ต้องการค้นหาคำตอบอะไร

เป้าหมายสำคัญของภารกิจคือการหาคำตอบว่า โฟบอสและดีมอสเกิดขึ้นมาได้อย่างไร รวมถึงศึกษาวิวัฒนาการของดวงจันทร์ทั้งสองดวง ดาวอังคาร และสภาพแวดล้อมของระบบดาวอังคาร 34

ปัจจุบันมีสมมติฐานหลักอยู่สองแนวทาง ได้แก่

1. ดวงจันทร์ทั้งสองดวงอาจเป็น ดาวเคราะห์น้อยดั้งเดิมที่ถูกแรงโน้มถ่วงของดาวอังคารดึงจับไว้
2. ดวงจันทร์อาจก่อตัวจาก เศษวัสดุที่กระเด็นออกมาหลังวัตถุขนาดใหญ่พุ่งชนดาวอังคาร แล้วรวมตัวกันเป็นดวงจันทร์ 245

องค์ประกอบของแร่ธาตุ ไอโซโทป และอายุของตัวอย่างจากโฟบอสอาจช่วยแยกแยะระหว่างสองสมมติฐานนี้ได้ ผลลัพธ์ยังอาจช่วยอธิบายวิวัฒนาการระยะแรกของดาวอังคารและดาวเคราะห์หินในระบบสุริยะ รวมถึงตรวจสอบว่าในตัวอย่างมีวัสดุจากดาวอังคารโบราณที่ถูกแรงกระแทกพุ่งออกมาหรือไม่ 245

เส้นทางและระยะเวลาปฏิบัติภารกิจ

หลังปล่อย ยาน MMX จะใช้เวลาประมาณ 1 ปี เดินทางไปยังบริเวณดาวอังคาร จากนั้นจะเข้าสู่วงโคจรรอบดาวอังคารและเข้าใกล้โฟบอสในปีงบประมาณ 2027 1613

ยานมีแผนปฏิบัติงานในระบบดาวอังคารประมาณ 3 ปี โดยจะใช้วงโคจรลักษณะกึ่งดาวเทียมรอบดวงจันทร์ เพื่อสำรวจจากระยะไกล เก็บข้อมูลรายละเอียดของโฟบอสและดีมอส ประเมินพื้นที่ที่เหมาะสมสำหรับลงจอด และวางแผนการเก็บตัวอย่าง ก่อนออกจากระบบดาวอังคารเพื่อเดินทางกลับโลก ภารกิจไป-กลับทั้งหมดคาดว่าจะใช้เวลาประมาณ 5 ปี 1613

แผนลงจอดและเก็บตัวอย่างจากโฟบอส

MMX ออกแบบให้ลงแตะพื้นผิวโฟบอสได้สูงสุด 2 ครั้งในพื้นที่แตกต่างกัน เพื่อเก็บตัวอย่างเรโกลิธมากกว่า 10 กรัม โดยใช้ระบบเก็บตัวอย่างอิสระ 2 แบบ ได้แก่ ระบบเจาะแกนตัวอย่าง (coring) และระบบเก็บด้วยแรงลม หรือระบบนิวแมติก (pneumatic) 1

การเก็บจากหลายพื้นที่จะช่วยให้นักวิทยาศาสตร์มีโอกาสได้วัสดุที่สะท้อนความหลากหลายของพื้นผิวมากขึ้น ขณะที่ IDEFIX จะลงจอดก่อนยานหลักเพื่อวัดคุณสมบัติของพื้นผิวและช่วยประเมินความปลอดภัยของการลงจอดและการเก็บตัวอย่าง 115

จะสำรวจดีมอสอย่างไร

แม้การเก็บตัวอย่างและการสำรวจภาคพื้นดินจะเน้นที่โฟบอส แต่ MMX จะทำการสำรวจระยะไกลทั้ง โฟบอส ดีมอส และสภาพแวดล้อมของดาวอังคาร เป็นเวลานาน 3713

ภารกิจมีแผนสังเกตดีมอสโดยไม่ลงจอด โดยจะใช้การสำรวจจากระยะไกลและการบินเฉียดเพื่อเก็บข้อมูลเกี่ยวกับรูปร่าง พื้นผิว องค์ประกอบ และความสัมพันธ์ระหว่างดีมอสกับดาวอังคาร 3713

ตัวอย่างจะกลับถึงโลกเมื่อใด และลงจอดที่ไหน

JAXA ตั้งเป้าหมายให้ยานเดินทางกลับถึงโลกใน ปีงบประมาณ 2031 โดยนำแคปซูลบรรจุตัวอย่างที่ปิดผนึกไว้กลับมาด้วย แผนนี้จะทำให้ MMX เป็นภารกิจแรกที่นำตัวอย่างจากบริเวณระบบดาวอังคารกลับมายังโลก 67

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลทางการที่มีอยู่ในขณะนี้ระบุปีที่จะเดินทางกลับ แต่ ยังไม่ได้ยืนยันสถานที่ลงจอดหรือจุดกู้คืนแคปซูลบนโลกอย่างเป็นทางการ ดังนั้นสถานที่ดังกล่าวจึงควรถือว่ายังไม่ถูกกำหนดต่อสาธารณะในเวลานี้ 67

ความสำคัญต่อการสำรวจดาวอังคารในอนาคต

MMX ต่อยอดเทคโนโลยีการเก็บและนำตัวอย่างกลับโลกจากภารกิจ Hayabusa2 พร้อมทดสอบความสามารถในการปฏิบัติงานรอบวัตถุขนาดเล็กที่มีแรงโน้มถ่วงต่ำและรูปร่างไม่สม่ำเสมอ ภารกิจยังเกี่ยวข้องกับการนำทางที่มีความแม่นยำ การเคลื่อนที่บนพื้นผิว การควบคุมตัวอย่าง และการนำแคปซูลกลับเข้าสู่ชั้นบรรยากาศโลก 1215

JAXA ยังมองว่าความเข้าใจสภาพแวดล้อมของดวงจันทร์ดาวอังคาร และความเป็นไปได้ที่ดวงจันทร์เหล่านี้อาจสนับสนุนการเป็น ฐานสำหรับการสำรวจดาวอังคารในอนาคต เป็นคุณค่าทางยุทธศาสตร์อีกด้านของภารกิจ 1215