ภัยแล้งอาจดันราคาข้าวสาลีโลกพุ่งเกือบ 3 เท่า

ภัยแล้งจะกลายเป็นแรงกระแทกต่อราคาข้าวสาลีโลกเมื่อพื้นที่เพาะปลูกขนาดใหญ่เผชิญการขาดแคลนน้ำอย่างรุนแรงในช่วงที่พืชอ่อนไหวที่สุด และเหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นพร้อมกันในหลายภูมิภาคผู้ผลิต

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Earth’s Future ประเมินว่า ตัวชี้วัดภาวะขาดแคลนน้ำในวงกว้างสามารถอธิบายความผันผวนของราคาข้าวสาลีโลกจากปีหนึ่งไปอีกปีหนึ่งได้ราว 74% ในช่วงปี 2000–2021

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้สะท้อนความสัมพันธ์ทางสถิติ ไม่ได้หมายความว่าภัยแล้งเป็นสาเหตุของการเคลื่อนไหวของราคาทุกครั้ง เพราะราคาข้าวสาลียังได้รับอิทธิพลจากปริมาณสำรอง ต้นทุนพลังงานและปุ๋ย นโยบายการค้า การขนส่ง ความขัดแย้ง และความต้องการบริโภค

วัดภัยแล้งแบบที่สะท้อนความเสี่ยงของตลาด

แทนที่จะนับภัยแล้งแยกเป็นรายประเทศ นักวิจัยพัฒนาดัชนีภาวะขาดแคลนน้ำรุนแรงสำหรับพื้นที่เพาะปลูกข้าวสาลีทั่วโลก โดยพิจารณา 3 ปัจจัยหลัก ได้แก่

• ขอบเขตพื้นที่: พื้นที่เพาะปลูกข้าวสาลีได้รับผลกระทบมากเพียงใด
• ความต่อเนื่อง: ภาวะขาดแคลนน้ำดำเนินอยู่นานแค่ไหน
• ช่วงเวลา: การขาดน้ำเกิดขึ้นในเดือนที่ข้าวสาลีไวต่อความเครียดจากน้ำมากที่สุดหรือไม่

แนวทางนี้ช่วยจับความเสี่ยงที่สำคัญต่อการค้าได้ นั่นคือหลายภูมิภาคซึ่งเป็นแหล่งผลิตหลักสูญเสียศักยภาพการผลิตในเวลาเดียวกัน แนวคิดภาวะขาดแคลนน้ำรุนแรงยังออกแบบมาเพื่อประเมินทั้งขอบเขตเชิงพื้นที่และความยืดเยื้อของภัยแล้งที่เกิดขึ้นกับการผลิตธัญพืชทั่วโลก

จากพื้นที่ได้รับผลกระทบ 5% สู่มากกว่า 15% ในปีแล้งจัด

ในปีทั่วไป ภาวะขาดแคลนน้ำรุนแรงส่งผลกระทบต่อพื้นที่เพาะปลูกข้าวสาลีทั่วโลกราว 5% แต่ในปีที่แห้งแล้งเป็นพิเศษ เช่น 2000, 2010, 2012 และ 2020 สัดส่วนดังกล่าวเพิ่มขึ้นเกิน 15%

นักวิจัยพบความเชื่อมโยงระหว่างภาวะขาดแคลนน้ำกับราคาข้าวสาลีที่ชัดเจนกว่าข้าวโพด ขณะที่ไม่พบความสัมพันธ์ในลักษณะเดียวกันกับข้าว ความแตกต่างนี้สอดคล้องกับบทบาทของข้าวสาลีในตลาดการค้าระหว่างประเทศ รวมถึงโครงสร้างการผลิตและตลาดที่แตกต่างกันของข้าวโพดกับข้าว แต่ผลการศึกษายังไม่ได้ยืนยันว่ามีสาเหตุเดียวที่อธิบายความแตกต่างทั้งหมด

ทำไมภัยแล้งพร้อมกันจึงอันตรายกว่าความเสียหายเฉพาะจุด

ภัยแล้งในประเทศผู้ผลิตเพียงแห่งเดียวไม่ได้ทำให้ราคาข้าวสาลีทั่วโลกพุ่งขึ้นโดยอัตโนมัติ เพราะผู้ส่งออกรายอื่นอาจเข้ามาชดเชยอุปทานบางส่วนได้

ความเสี่ยงจะสูงขึ้นเมื่อภัยแล้งเกิดขึ้นทับซ้อนกันในหลายภูมิภาคผู้ผลิตหรือผู้ส่งออกรายใหญ่ ทำให้ตลาดมีทางเลือกในการชดเชยผลผลิตที่หายไปน้อยลง นี่คือเหตุผลที่การวัดความเสี่ยงในระดับโลกมีความสำคัญ เพราะมองการได้รับผลกระทบพร้อมกันเป็นความเสี่ยงด้านอุปทานเดียวกัน ไม่ใช่ภัยพิบัติท้องถิ่นที่ไม่เกี่ยวข้องกัน

งานวิจัยก่อนหน้านี้ยังพบว่า ภาวะขาดแคลนน้ำรุนแรงในพื้นที่เพาะปลูกข้าวสาลีของประเทศผู้ส่งออกรายใหญ่มีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับความผันผวนของราคาข้าวสาลี

โลกร้อน 2°C และ 3°C อาจหมายถึงราคาข้าวสาลีเท่าไร

แบบจำลองของการศึกษาประเมินราคาข้าวสาลีเฉลี่ยไว้ที่ประมาณ

• 273 ดอลลาร์ต่อตัน เมื่ออุณหภูมิโลกเพิ่มขึ้น 2°C
• 364 ดอลลาร์ต่อตัน เมื่ออุณหภูมิโลกเพิ่มขึ้น 3°C

ตัวเลข 364 ดอลลาร์ต่อตันสูงกว่าราคาอ้างอิงข้าวสาลีโลกปี 2010 ที่ปรับด้วยเงินเฟ้อแล้วเกือบ 3 เท่า

ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าข้าวสาลีทุกตันจะมีราคาแพงขึ้น 3 เท่าในทันที แต่หมายถึงการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอาจทำให้ช็อกจากผลผลิตเกิดบ่อยหรือรุนแรงขึ้น ส่งผลให้ราคาเฉลี่ยสูงขึ้นและมีโอกาสเกิดราคาพุ่งกระชากมากกว่าเดิม

ทั้งนี้ ราคาดังกล่าวเป็นการประเมินจากแบบจำลองภายใต้ฉากทัศน์ ไม่ใช่การพยากรณ์ราคาตลาดในปีใดปีหนึ่ง หรือราคาที่รับประกันว่าจะเกิดขึ้นจริง

พื้นที่ปลูกข้าวสาลีปัจจุบันอาจเผชิญภัยแล้งพร้อมกันถึง 60%

การคาดการณ์ระยะยาวให้สัญญาณที่น่ากังวลยิ่งกว่า หากไม่มีมาตรการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายใต้เส้นทางการปล่อยก๊าซระดับสูง พื้นที่เพาะปลูกข้าวสาลีในปัจจุบันมากถึง 60% อาจเผชิญภาวะขาดแคลนน้ำรุนแรงพร้อมกันภายในสิ้นศตวรรษ เทียบกับประมาณ 15% ในสภาพปัจจุบัน

ตัวเลขนี้หมายถึงสัดส่วนพื้นที่ที่อาจได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ขาดแคลนน้ำพร้อมกัน ไม่ใช่การคาดการณ์ว่าผลผลิตข้าวสาลี 60% จะหายไปทั้งหมด ผลลัพธ์จริงยังขึ้นอยู่กับการปรับตัวของเกษตรกร การปรับปรุงพันธุ์พืช ระบบชลประทาน การตัดสินใจเพาะปลูก การค้า และนโยบายบริหารคลังอาหาร

ตลาดข้าวสาลีในปี 2026 สะท้อนความเสี่ยงอย่างไร

ความเคลื่อนไหวของตลาดในช่วงที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่า ความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศไม่อาจแยกออกจากภูมิรัฐศาสตร์และโลจิสติกส์ได้

ข้อมูลจาก CGIAR ระบุว่า ราคาข้าวสาลีเพิ่มขึ้นเกือบ 25% จากระดับเดือนมกราคม 2026 ท่ามกลางภัยแล้งในวงกว้างและความเสียหายต่อการขนส่งผ่านทะเลดำ ^C ต่อมา Reuters รายงานว่าสัญญาซื้อขายล่วงหน้าข้าวสาลีในชิคาโกเพิ่มขึ้นมากกว่า 17% นับตั้งแต่ต้นเดือนกรกฎาคม หลังการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านธัญพืชในทะเลดำทำให้ความกังวลด้านอุปทานเพิ่มขึ้น ^R

เหตุการณ์เหล่านี้ไม่ใช่บททดสอบแบบตรงไปตรงมาของงานวิจัยใน Earth’s Future เพราะการเคลื่อนไหวของตลาดครั้งนี้เป็นผลรวมจากภัยแล้ง การโจมตี ความเสี่ยงด้านการขนส่ง และการเปลี่ยนเส้นทางการค้า แต่ก็สะท้อนข้อสรุปสำคัญของงานวิจัยได้อย่างชัดเจนว่า ปัญหาผลผลิตจากสภาพภูมิอากาศจะสร้างความปั่นป่วนมากขึ้น เมื่อเส้นทางที่เชื่อมผู้ส่งออกกับผู้นำเข้ากำลังเผชิญแรงกดดันเช่นกัน

บทเรียนเชิงนโยบาย: มองภัยแล้งเป็นความเสี่ยงของตลาดโลก

คำเตือนจากงานวิจัยไม่ได้จำกัดอยู่ที่การจัดการน้ำในระดับฟาร์ม รัฐบาลและบริษัทอาหารจำเป็นต้องเตรียมรับมือความเสี่ยงที่เกิดขึ้นพร้อมกันในหลายภูมิภาค เช่น

• พัฒนาระบบติดตามภัยแล้งในช่วงการเติบโตที่ข้าวสาลีไวต่อการขาดน้ำ
• ปรับปรุงพันธุ์พืชและส่งเสริมพันธุ์ที่ทนแล้งมากขึ้น
• ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเพื่อจำกัดการเพิ่มขึ้นของภาวะขาดแคลนน้ำพร้อมกัน
• กระจายเส้นทางการค้าและแหล่งนำเข้า
• จัดทำนโยบายอาหารฉุกเฉินและการบริหารคลังสำรองเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคกลุ่มเปราะบาง

ข้อสรุปคือ ภัยแล้งในพื้นที่หนึ่งอาจยังคงเป็นปัญหาระดับท้องถิ่น แต่เมื่อหลายภูมิภาคข้าวสาลีเผชิญภัยแล้งพร้อมกัน ความเสียหายสามารถไหลผ่านห่วงโซ่อุปทานระหว่างประเทศและกระทบความสามารถในการเข้าถึงอาหารทั่วโลกได้ การวัดความเสี่ยงร่วมกันในระดับโลกจึงช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายเตรียมรับมือช็อกราคาข้าวสาลีครั้งต่อไปได้ดีขึ้น