ข้อพิพาทนักบินอิหร่าน–กาตาร์: สองเรื่องเล่าที่สวนทางกัน และยังไร้ข้อยุติที่ยืนยันได้

คำขอของพลจัตวาโมฮัมหมัด บาเกร์ซาเดห์ เกิดจากข้อกล่าวหาของอิหร่านว่า นักบิน 3 คนถูกควบคุมตัวอยู่ในสถานที่ “กลางน้ำ” ซึ่งไม่เหมาะสมและมีอาการทางกายภาพย่ำแย่ อิหร่านจึงขอให้กาตาร์ย้ายตัวพวกเขาไปโรงพยาบาลบนบก พร้อมขอให้คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ (ICRC) ส่งเครื่องบินพยาบาลไปยังกาตาร์ เพื่อช่วยนำตัวผู้บาดเจ็บหรือเจ็บป่วยกลับอิหร่าน อย่างไรก็ตาม ข้อกล่าวหาเหล่านี้ยังไม่ได้รับการตรวจสอบยืนยันโดยอิสระ และกาตาร์ปฏิเสธว่าไม่ได้ควบคุมตัวนักบินอิหร่านที่รอดชีวิต

อิหร่านอ้างว่าเกิดอะไรขึ้น

เรื่องราวตามคำกล่าวของอิหร่านเริ่มต้นจากเหตุเครื่องบิน Su-24 ของอิหร่าน 2 ลำถูกยิงตกระหว่างการโจมตีที่หรือใกล้ฐานทัพอากาศอัลอุเดดของกาตาร์ เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2026

ในจดหมายถึง ICRC ลงวันที่ 15 สิงหาคม บาเกร์ซาเดห์ระบุว่า นักบิน 3 คนรอดชีวิต ถูกกองกำลังกาตาร์จับกุมทั้งที่ยังมีชีวิต และถูกควบคุมตัวเป็นเวลาประมาณ 6 เดือนโดยไม่ได้ติดต่อครอบครัวหรือเจ้าหน้าที่อิหร่าน นักบินที่ถูกระบุชื่อ ได้แก่ Javad Salehi, Abdolmajid Dashtian และ Omran Behraveshian ส่วนลูกเรือคนที่ 4 คือ Majid Kazemi ถูกระบุว่าเสียชีวิต และมีการส่งคืนร่างให้แล้ว

การเรียกร้องให้ย้ายนักบินไปโรงพยาบาลบนบกทำให้ข้อกล่าวหาของอิหร่านขยับจากประเด็นการควบคุมตัวไปสู่เรื่องมนุษยธรรมและการแพทย์โดยตรง กล่าวคือ อิหร่านต้องการทั้งการรักษาโดยด่วน และให้ ICRC เข้ามามีบทบาทในการจัดการเคลื่อนย้ายหรือส่งตัวนักบินกลับประเทศ

กาตาร์ยืนยันว่าไม่มีนักบินรอดชีวิตให้ควบคุมตัว

กาตาร์ปฏิเสธคำกล่าวของอิหร่านอย่างชัดเจน โดยระบุว่าเครื่องบินอิหร่านละเมิดน่านฟ้าและอธิปไตยของกาตาร์ ทำให้กาตาร์ต้องดำเนินการป้องกันตนเองตามกฎหมายระหว่างประเทศ

โดฮาระบุเพิ่มเติมว่า ทีมค้นหาและกู้ภัยของกาตาร์พบร่างของนักบิน 1 คน และส่งมอบร่างดังกล่าวให้คณะผู้แทนอิหร่านแล้ว ด้วยเหตุนี้ กาตาร์จึงยืนยันว่าไม่มีนักบินอิหร่านรอดชีวิตที่จะถูกควบคุมตัว

กระทรวงการต่างประเทศกาตาร์เรียกข้อกล่าวหาเรื่องการควบคุมตัวนักบินว่าไม่มีมูลและเป็นเท็จ จุดยืนดังกล่าวขัดแย้งโดยตรงกับคำกล่าวของอิหร่านที่ว่านักบินทั้ง 3 คนยังมีชีวิต อยู่ภายใต้การควบคุมของกาตาร์ และมีสุขภาพไม่ดี

ทำไมการสอบสวนจึงกลายเป็นทางตันทางการทูต

ประเด็นขัดแย้งไม่ได้มีเพียงคำถามว่าเกิดอะไรขึ้นกับนักบิน แต่ยังรวมถึงคำถามว่าใครจะได้เข้าตรวจสอบหลักฐานด้วย อิหร่านกล่าวหาว่ากาตาร์เลื่อนหรือขัดขวางการเดินทางเข้าประเทศของคณะตรวจสอบข้อเท็จจริงและคณะผู้เชี่ยวชาญทางเทคนิคจากกองทัพอากาศอิหร่าน ซึ่งต้องการตรวจสอบชะตากรรมของนักบิน

กาตาร์ให้คำอธิบายคนละแบบ โดยระบุว่าเคยเชิญผู้เชี่ยวชาญอิหร่านให้เข้าตรวจสอบผลการค้นหาและกู้ภัย รวมถึงตรวจดูร่างที่พบ แต่เตหะรานไม่ได้ตอบรับคำเชิญ นอกจากนี้ เจ้าหน้าที่กาตาร์ยังวิจารณ์คำขอของอิหร่านที่เกี่ยวข้องกับกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม หรือ IRGC ว่าเป็นความพยายามสร้างภาพต่อสาธารณะ

เมื่อทั้งสองฝ่ายยังไม่ยอมรับกระบวนการเข้าถึงหลักฐานแบบเดียวกัน เรื่องนี้จึงไม่สามารถคลี่คลายผ่านการสอบสวนที่ทั้งสองประเทศรับรองร่วมกันได้ คำถามว่านักบิน 3 คนรอดชีวิต ถูกควบคุมตัว หรือเสียชีวิต ยังคงเป็นข้อพิพาทในรายงานข่าวสาธารณะ

จุดยืนล่าสุดของอิหร่าน

แม้กาตาร์จะปฏิเสธ แต่อิหร่านเลือกปฏิบัติต่อนักบินทั้ง 3 คนในฐานะนักโทษที่อยู่ในกาตาร์ต่อไป กระทรวงการต่างประเทศอิหร่านระบุว่าจะใช้ช่องทางทวิภาคี พหุภาคี และกฎหมาย เพื่อขอคำชี้แจงเกี่ยวกับชะตากรรมของพวกเขา

จุดยืนนี้ช่วยให้อิหร่านคงแรงกดดันทางการทูตต่อกาตาร์ และยังรักษาข้ออ้างว่านักบินทั้ง 3 คนยังมีชีวิตและควรได้รับความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม ขณะเดียวกัน การที่กาตาร์ไม่ยอมรับข้อกล่าวหาเรื่องการควบคุมตัว ก็ทำให้ยังไม่มีพื้นฐานร่วมสำหรับการเยือนของ ICRC การเคลื่อนย้ายผู้ป่วยฉุกเฉิน หรือการจัดทำบันทึกเหตุการณ์วันที่ 2 มีนาคมที่ทั้งสองฝ่ายยอมรับตรงกัน

อะไรยืนยันได้แล้ว และอะไรยังเป็นเพียงข้อกล่าวหา

จากรายงานที่มีอยู่ สรุปได้อย่างจำกัดว่า

• อิหร่านเปิดเผยชื่อนักบิน 3 คนในฐานะผู้ที่ถูกจับกุมเมื่อวันที่ 15 สิงหาคม และต่อมาระบุว่าพวกเขามีสภาพร่างกายย่ำแย่
• กาตาร์ปฏิเสธว่าไม่ได้ควบคุมตัวลูกเรืออิหร่านที่รอดชีวิต
• กาตาร์ระบุว่าเก็บกู้และส่งคืนร่างนักบิน 1 คนแล้ว
• อิหร่านและกาตาร์มีความเห็นไม่ตรงกันว่าเคยมีการเชิญผู้เชี่ยวชาญอิหร่านเข้าตรวจสอบหลักฐานหรือไม่ และเหตุใดจึงยังไม่มีการสอบสวนที่ทั้งสองฝ่ายยอมรับร่วมกัน

ข้อกล่าวหาที่สำคัญที่สุด ได้แก่ การควบคุมตัวต่อเนื่อง สภาพร่างกายของนักบิน และสถานที่ที่พวกเขาอยู่ ยังคงเป็นข้อมูลจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ได้รับการยืนยันโดยอิสระ