จีนปิดทางความร่วมมือกับ EU ในคดี JD.com–Ceconomy ปมขัดแย้งอยู่ที่การขอข้อมูลข้ามพรมแดน

คำสั่งของจีนเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2026 เกิดจากความขัดแย้งเรื่องวิธีที่คณะกรรมาธิการยุโรปกำลังรวบรวมหลักฐานในการสอบสวนภายใต้กฎว่าด้วยเงินอุดหนุนจากต่างประเทศ (Foreign Subsidies Regulation หรือ FSR) ซึ่งพิจารณาข้อเสนอซื้อ Ceconomy ของ JD.com

จีนระบุว่า EU เรียกร้องข้อมูลจำนวนมากที่อยู่ในจีน รวมถึงข้อมูลจากสถาบันการเงินจีน และกำหนดผลกระทบหากไม่ปฏิบัติตาม ปักกิ่งจึงมองว่าคำขอดังกล่าวเป็นการใช้อำนาจตามกฎหมายมหาชนของ EU ภายในดินแดนจีนอย่างไม่เหมาะสม

ฝั่งคณะกรรมาธิการยุโรปมองต่างออกไป โดยกำลังตรวจสอบว่าเงินสนับสนุนจากรัฐบาลต่างประเทศที่ JD.com อาจได้รับ ทำให้การแข่งขันในตลาดสหภาพยุโรปบิดเบือนผ่านธุรกรรมนี้หรือไม่ ความขัดแย้งจึงกลายเป็นการปะทะกันโดยตรงระหว่างข้อจำกัดของจีนต่อการให้ความร่วมมือ กับข้อกำหนดของ EU ที่ต้องการข้อมูลเพื่อดำเนินการตามกฎระเบียบ

จีนสั่งห้ามอะไร

กระทรวงยุติธรรมจีนร่วมกับกระทรวงพาณิชย์และหน่วยงานอื่น ๆ ระบุว่า มาตรการสอบสวนข้ามพรมแดนบางรายการของ EU ในคดี JD.com ถือเป็น “การใช้อำนาจนอกดินแดนอย่างไม่เหมาะสม” คำสั่งมีผลทันทีเมื่อประกาศ และห้ามองค์กรหรือบุคคลในจีนดำเนินการหรือช่วยเหลือมาตรการดังกล่าว

ประเด็นหลักของจีนไม่ได้อยู่ที่การที่ EU ตรวจสอบดีลนี้เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่วิธีการขอหลักฐาน โดยทางการจีนกล่าวว่าคณะกรรมาธิการยุโรปเรียกข้อมูลและเอกสารจำนวนมากซึ่งเก็บอยู่ในจีน และบางส่วนกว้างเกินไป ไม่จำเป็น หรือไม่เกี่ยวข้องกับการสอบสวน จีนมองว่าคำขอเหล่านี้กระทบต่อหลักอธิปไตย การไม่แทรกแซง และหลักนิติธรรมระหว่างประเทศที่ใช้กับการรวบรวมหลักฐานข้ามพรมแดน

อย่างไรก็ตาม ข้อกล่าวหาดังกล่าวเป็นจุดยืนทางกฎหมายและนโยบายของจีน ไม่ใช่คำวินิจฉัยที่ตัดสินแล้วโดยองค์กรระหว่างประเทศ

จีนเรียกร้องให้ EU แก้ไขสิ่งที่ปักกิ่งเรียกว่าแนวปฏิบัติที่ไม่ถูกต้องโดยเร็ว และระบุว่าจะใช้มาตรการที่จำเป็นเพื่อปกป้องสิทธิและผลประโยชน์อันชอบธรรมของบริษัทจีน ผลในทางปฏิบัติคือการเกิด “ความขัดแย้งของกฎหมาย” ที่อาจรุนแรงขึ้น: ฝ่ายที่อยู่ภายใต้เขตอำนาจจีนถูกสั่งไม่ให้ช่วยเหลือมาตรการที่ระบุไว้ ขณะที่ JD.com ยังคงต้องรับมือกับกระบวนการกำกับดูแลของ EU ที่กำลังดำเนินอยู่

ดีล Ceconomy เกี่ยวข้องอย่างไร

ข้อเสนอซื้อกิจการ Ceconomy ของ JD.com มีมูลค่าประมาณ 2.2 พันล้านยูโร หรือราว 2.5 พันล้านดอลลาร์ Ceconomy เป็นผู้ค้าปลีกสินค้าอิเล็กทรอนิกส์จากเยอรมนี โดยมีธุรกิจอย่าง MediaMarkt และ Saturn อยู่ในเครือ

สำนักงานคาร์เทลของรัฐบาลกลางเยอรมนีอนุมัติให้ JD.com เข้าซื้ออำนาจควบคุม Ceconomy ได้ในเดือนกันยายน 2025 แต่การพิจารณาดังกล่าวมุ่งดูผลกระทบต่อการแข่งขันภายใต้กฎหมายควบรวมกิจการของเยอรมนี ไม่ใช่การตรวจสอบเงินอุดหนุนจากรัฐบาลนอก EU ตาม FSR

FSR ซึ่งเริ่มใช้ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2023 ให้อำนาจคณะกรรมาธิการยุโรปตรวจสอบเงินสนับสนุนทางการเงินจากรัฐบาลนอก EU ที่มอบให้แก่บริษัทซึ่งดำเนินธุรกิจในตลาดสหภาพยุโรป โดยมุ่งดูว่าเงินดังกล่าวทำให้การแข่งขันในตลาดภายในของ EU บิดเบือนหรือไม่

JD.com แจ้งธุรกรรมนี้ต่อคณะกรรมาธิการยุโรปอย่างเป็นทางการเมื่อ 17 เมษายน 2026 จากนั้นคณะกรรมาธิการเปิดการสอบสวนเชิงลึกเมื่อ 28 พฤษภาคม โดยระบุข้อกังวลว่า JD.com อาจได้รับเงินอุดหนุนจากต่างประเทศ เช่น เงินกู้หรือการจัดหาเงินทุนในเงื่อนไขพิเศษ สิทธิประโยชน์ทางภาษี หรือการสนับสนุนรูปแบบอื่นที่อาจมีผลต่อความสามารถในการเสนอซื้อกิจการ

เมื่อ 22 กรกฎาคม คณะกรรมาธิการออก “Statement of Objections” หรือเอกสารแจ้งข้อคัดค้าน ซึ่งเป็นการระบุข้อกังวลเบื้องต้น ไม่ใช่คำตัดสินสุดท้ายว่าดีลละเมิดกฎหมาย EU แล้ว คณะกรรมาธิการกำลังพิจารณาด้วยว่า การสนับสนุนจากรัฐจีนที่อาจมีอยู่ช่วยให้ JD.com เสนอราคาสูงกว่าปกติ และทำให้การแข่งขันในตลาด EU บิดเบือนหรือไม่

EU จะตัดสินอย่างไรต่อไป

ทะเบียนคดีสาธารณะของคณะกรรมาธิการยุโรประบุวันที่ 2 ตุลาคม 2026 เป็นเส้นตายชั่วคราวสำหรับการตัดสินใจ แต่วันดังกล่าวอาจเปลี่ยนแปลงได้ เพราะ JD.com ได้ยื่นข้อเสนอเยียวยาแล้ว ขณะที่เอกสารสาธารณะยังไม่เปิดเผยรายละเอียดของข้อเสนอนั้น

ผลลัพธ์ที่เป็นไปได้มีตั้งแต่การอนุมัติดีลตามข้อเสนอเดิม การอนุมัติโดยมีเงื่อนไขหรือมาตรการเยียวยาที่มีผลผูกพัน ไปจนถึงการสั่งห้ามการซื้อกิจการ หากคณะกรรมาธิการสรุปว่ามีการบิดเบือนการแข่งขันและไม่สามารถแก้ไขได้อย่างเพียงพอ

ข้อจำกัดของจีนอาจทำให้การประเมินซับซ้อนขึ้น หากคณะกรรมาธิการเห็นว่าหลักฐานบางส่วนที่จำเป็นอยู่ในจีนและไม่สามารถเข้าถึงได้ อาจเพิ่มความเสี่ยงที่กระบวนการจะล่าช้า หรือทำให้การเจรจาเรื่องมาตรการเยียวยายุ่งยากกว่าเดิม

เหตุใดคดี Nuctech จึงสำคัญ

คำสั่งเกี่ยวกับ JD.com ไม่ใช่เหตุการณ์โดดเดี่ยว ในเดือนพฤษภาคม 2026 จีนใช้แนวทางเดียวกันกับการสอบสวน Nuctech ของคณะกรรมาธิการยุโรป โดย Nuctech เป็นบริษัทจีนที่ผลิตอุปกรณ์ตรวจสอบความปลอดภัย

ปักกิ่งระบุว่าคำขอข้อมูลจากหน่วยงานจีนของ EU กว้างเกินความจำเป็น และสั่งห้ามองค์กรหรือบุคคลให้ความช่วยเหลือแก่มาตรการสอบสวนที่กำหนดไว้

ทั้งสองคดีจึงเป็นบททดสอบขอบเขตอำนาจสองด้านพร้อมกัน ด้านหนึ่งคือความสามารถของ EU ในการตรวจสอบพฤติกรรมที่อาจกระทบตลาดภายในของตน อีกด้านคือความสามารถของจีนในการจำกัดความร่วมมือจากหน่วยงานที่ตั้งอยู่ในจีน

จีนเริ่มใช้กรอบกฎหมายต่อต้านการใช้อำนาจนอกดินแดนรูปแบบใหม่ในเดือนเมษายน 2026 ทำให้คดี Nuctech และ JD.com เป็นกรณีสำคัญที่กฎหมายดังกล่าวถูกนำมาใช้กับการรวบรวมหลักฐานภายใต้ FSR ของ EU

ความหมายในภาพใหญ่

การทบทวนดีล Ceconomy จึงไม่ใช่แค่คดีควบรวมกิจการค้าปลีก แต่ยังเป็นการทดสอบเรื่องเขตอำนาจศาลด้วย สำหรับ EU คำถามคือ กฎเงินอุดหนุนจากต่างประเทศจะบังคับใช้ได้มากเพียงใด หากข้อมูลด้านการเงินและเอกสารบริษัทที่เกี่ยวข้องถูกเก็บอยู่ในจีน

สำหรับจีน คำถามคือ คำขอข้อมูลเหล่านี้เป็นการตรวจสอบธุรกรรมที่มีผลต่อตลาด EU อย่างชอบธรรม หรือเป็นการขยายอำนาจกำกับดูแลของ EU ออกไปนอกพรมแดนอย่างไม่เหมาะสม

จนกว่าคณะกรรมาธิการจะมีคำตัดสิน ประเด็นที่ต้องจับตาคือข้อเสนอเยียวยาของ JD.com จะตอบข้อกังวลของ EU ได้หรือไม่ ข้อพิพาทด้านหลักฐานจะทำให้กระบวนการล่าช้าเพียงใด และปักกิ่งกับบรัสเซลส์จะหาทางจัดการกับข้อเรียกร้องที่ขัดกันได้หรือไม่

ในระยะสั้น ประเด็นสำคัญยังไม่ใช่การตัดสินขั้นสุดท้ายว่า JD.com ได้รับเงินอุดหนุนหรือไม่ แต่อยู่ที่ว่าหน่วยงานกำกับดูแลของทั้งสองฝ่ายจะสามารถสอบสวนให้เสร็จสิ้นได้อย่างไร ในขณะที่ต่างฝ่ายต่างบังคับใช้กฎของตนเอง