รัสเซียครอง 51% ตลาดเนื้อปลาพอลล็อกแช่แข็งในอียู หลังมาตรการคว่ำบาตรสินค้าประมงถูกถอดออก

คู่แข่งจากสหรัฐฯ และจีนส่งออกลดลง

การขยายส่วนแบ่งของรัสเซียเกิดขึ้นพร้อมกับการหดตัวของอุปทานจากคู่แข่งรายสำคัญ ได้แก่

• สหรัฐฯ: การนำเข้าเนื้อปลาพอลล็อกจากสหรัฐฯ ของอียูลดลง 15% เหลือ 46,000 ตัน ขณะที่มูลค่าลดลง 10% เหลือ 178 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
• จีน: การส่งออกลดลง 15% เหลือ 19,000 ตัน แต่มีมูลค่ารวมเท่าเดิมที่ 62 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ภาพรวมนี้มีความสำคัญ เพราะรัสเซียไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณสินค้าอย่างก้าวกระโดดเพื่อครองตลาดมากขึ้น เพียงการส่งออกของรัสเซียเพิ่มขึ้นในช่วงที่คู่แข่งลดลง ก็เพียงพอที่จะทำให้ผู้ซื้อในยุโรปพึ่งพาพอลล็อกจากรัสเซียมากกว่าเดิม

สินค้าประมงรัสเซียที่ส่งไปอียูไม่ได้มีแค่พอลล็อก

นอกจากพอลล็อกแล้ว รัสเซียยังส่งออกสินค้าประมงและปลากลุ่มเนื้อขาวอื่น ๆ ไปยังอียูในช่วงครึ่งแรกของปี ได้แก่

• ปลาค็อดแช่แข็ง 5,200 ตัน มูลค่า 47.7 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
• เนื้อปลาค็อดแช่แข็ง 5,300 ตัน มูลค่า 63.4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
• ซูริมิ 4,700 ตัน มูลค่า 10.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

เมื่อรวมสินค้าประมงทั้งหมดที่มีการรายงาน รัสเซียส่งออกไปยังอียู 94,000 ตัน คิดเป็นมูลค่า 417 ล้านดอลลาร์สหรัฐในเดือนมกราคม–มิถุนายน 2026

การค้ารายเดือนยังสะท้อนว่ารัสเซียคงช่องทางเข้าสู่ตลาดยุโรปไว้ได้ โดยมูลค่าการส่งออกสินค้าประมงรัสเซียไปอียูในเดือนมิถุนายนอยู่ที่ 74.9 ล้านยูโร เพิ่มขึ้น 1.7 เท่าจากเดือนพฤษภาคม และเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2024 ส่วนใหญ่เป็นเนื้อปลาและเนื้อปลาที่ผ่านการแล่ ซึ่งรวมถึงพอลล็อกและปลาค็อดแช่แข็ง

ขณะเดียวกัน รัสเซียก็ขยายการส่งออกอาหารทะเลไปยังจีน โดยในช่วงครึ่งแรกของปีมีปริมาณ 723,000 ตัน มูลค่า 2.33 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้น 14% และ 52% ตามลำดับเมื่อเทียบกับปีก่อน

ราคาปลาค็อดเพิ่มขึ้นท่ามกลางข้อจำกัดด้านอุปทาน

ราคาเฉลี่ยส่งออกของรัสเซียเพิ่มขึ้น 40% สำหรับปลาค็อดแช่แข็ง และ 30% สำหรับเนื้อปลาค็อดแช่แข็ง

ปัจจัยหนึ่งที่มีการระบุถึงคือการลดปริมาณจับปลาค็อดแอตแลนติกที่อนุญาตในทะเลแบเรนตส์ปี 2026 ลง 16% เหลือ 285,000 ตัน โดยมีรายงานว่าโควตาของรัสเซียอยู่ที่ 136,000 ตัน

การลดโควตาไม่สามารถอธิบายการเปลี่ยนแปลงของราคาส่งออกได้ทั้งหมด แต่ทำให้เห็นข้อจำกัดด้านอุปทานที่ชัดเจนขึ้น สำหรับโรงงานแปรรูปที่ต้องใช้ปลาค็อดเป็นวัตถุดิบ การมีสินค้าน้อยลงอาจทำให้ต้นทุนจัดซื้อสูงขึ้น และทำให้การเปลี่ยนแหล่งนำเข้าอย่างฉับพลันสร้างความปั่นป่วนมากกว่าเดิม

เหตุใดมาตรการคว่ำบาตรสินค้าประมงจึงถูกถอดออก

เมื่อคณะกรรมาธิการยุโรปเสนอร่างมาตรการคว่ำบาตรรัสเซียรอบที่ 21 คณะกรรมาธิการระบุว่าอุตสาหกรรมประมงเป็นหนึ่งในภาคเศรษฐกิจขนาดใหญ่กลุ่มสุดท้ายของรัสเซียที่ยังไม่ถูกจำกัดอย่างมีนัยสำคัญ แผนดังกล่าวเสนอให้จำกัดการนำเข้าปลาบางประเภท และห้ามนำเข้าบางรายการโดยสมบูรณ์ รวมถึงปลาค็อด

แต่ก่อนที่มาตรการจะได้รับการรับรอง ประเทศสมาชิกได้ถอดข้อกำหนดด้านประมงออกจากแพ็กเกจ หลังเยอรมนี โปแลนด์ และโปรตุเกสคัดค้าน

เหตุผลสำคัญเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงต่อห่วงโซ่อุปทานและอุตสาหกรรมแปรรูป เยอรมนีและโปแลนด์พึ่งพาพอลล็อกจากอะแลสกาอย่างมาก ขณะที่โปรตุเกสมีความต้องการปลาค็อดสูงและมีความเชื่อมโยงกับการแปรรูปปลาชนิดนี้ หากห้ามนำเข้าอย่างฉับพลัน ต้นทุนวัตถุดิบอาจเพิ่มขึ้น กระทบการดำเนินงานของโรงงานและการจ้างงาน รวมถึงอาจผลักดันราคาอาหารให้สูงขึ้น

การถอดมาตรการประมงไม่ได้หมายความว่าอียูยกเลิกนโยบายคว่ำบาตรรัสเซียโดยรวม แต่สะท้อนความยากในการจำกัดสินค้าที่ภาคแปรรูปและผู้บริโภคยุโรปยังพึ่งพาเส้นทางอุปทานเดิม อียูเคยห้ามนำเข้าคาเวียร์รัสเซียแล้วในปี 2022 แต่ปลาค็อดและพอลล็อกยังคงมีความสำคัญทางการค้า

บทเรียนจากตลาดปลา: นโยบายคว่ำบาตรปะทะกับการพึ่งพาอุปทาน

ตัวเลขการค้าในครึ่งแรกของปี 2026 ชี้ให้เห็นภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกของนโยบายอียู รัสเซียส่งออกพอลล็อกไปยังอียูเพิ่มเป็น 66,000 ตัน ขณะที่อุปทานจากสหรัฐฯ และจีนลดลง และการส่งออกสินค้าประมงรัสเซียทั้งหมดแตะ 417 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

เมื่อผู้จัดหาทางเลือกไม่ได้เพิ่มปริมาณอย่างรวดเร็ว การห้ามนำเข้าอย่างครอบคลุมจึงมีความเสี่ยงทางเศรษฐกิจมากขึ้น การที่รัสเซียมีทั้งปริมาณส่งออกที่เพิ่มขึ้น มูลค่าที่โตเร็วกว่าปริมาณ และคู่แข่งที่ส่งออกลดลง ทำให้รัสเซียยิ่งมีบทบาทในตลาดพอลล็อกของยุโรป แม้อียูจะใช้นโยบายคว่ำบาตรมอสโกในวงกว้างก็ตาม

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่มีอยู่ในชุดนี้ยัง ไม่ยืนยันโดยอิสระ ถึงบทบาทเฉพาะของบริษัท Norebo หรือ Murman Seafood Company และไม่ยืนยันตัวเลขที่ระบุว่าสินค้ารัสเซียมีสัดส่วนประมาณหนึ่งในสามของตลาดอียู ดังนั้น ตัวเลขและข้อกล่าวอ้างดังกล่าวไม่ควรถูกนำเสนอเป็นข้อเท็จจริงที่ยุติแล้วโดยไม่มีหลักฐานเพิ่มเติม