สหรัฐฯ ลำเลียงน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้อย่างไร แม้อิหร่านประกาศปิดล้อม

สหรัฐฯ ดูเหมือนจะทำให้น้ำมันบางส่วนยังเคลื่อนผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ โดยใช้กองกำลังทางเรือคุ้มกันและเส้นทางเดินเรือด้านใต้ที่เลียบชายฝั่งโอมาน อย่างไรก็ตาม นี่ไม่ใช่การทำให้การเดินเรือพาณิชย์กลับสู่ภาวะปกติ ปริมาณเรือยังต่ำกว่าระดับปกติมาก และตัวเลขจากสหรัฐฯ กับอิหร่านก็ขัดแย้งกันจนยากต่อการตรวจสอบอย่างเป็นอิสระ

น้ำมันที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซมีปริมาณเท่าไร

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ระบุว่ามีการจัดทำเส้นทางคุ้มกันสำหรับเรือบรรทุกน้ำมัน โดยให้เรือใช้ฝั่งโอมานของช่องแคบ รายงานที่อ้างถึงในกรณีนี้ระบุว่า อาจมีเรือบรรทุกน้ำมันเดินทางผ่านในเวลากลางคืนคืนละ 15–20 ลำ และลำเลียงน้ำมันเกือบ 10 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือราวครึ่งหนึ่งของปริมาณก่อนเกิดวิกฤต นอกจากนี้ มีรายงานว่ามากกว่า 80% ของการขนส่งของเหลวในช่วงที่ผ่านมาใช้เส้นทางฝั่งโอมาน หรือเป็นเที่ยวเรือที่ปิดสัญญาณติดตาม ซึ่งมีแนวโน้มว่าใช้เส้นทางเดียวกัน

แต่ตัวเลขเหล่านี้ควรเข้าใจว่าเป็นการประเมินจากเจ้าหน้าที่หรือรายงานข่าว ยังไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ยืนยันตรงกันทั้งหมด รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ เจ.ดี. แวนซ์ ระบุว่าปริมาณน้ำมันที่เคลื่อนผ่านอยู่ที่ประมาณ 7–15 ล้านบาร์เรลต่อวัน ขณะที่ตัวเลขจากฝ่ายบริหารสหรัฐฯ อีกชุดประเมินค่าเฉลี่ย 7 วันไว้ใกล้ 9 ล้านบาร์เรลต่อวัน ส่วนบริษัทติดตามเรืออิสระมีรายงานว่าปริมาณที่สังเกตได้อาจอยู่ที่ดีที่สุดเพียงประมาณครึ่งหนึ่งของตัวเลขทางการ

สาเหตุหนึ่งที่ตัวเลขต่างกันคือ “จำนวนเรือที่แล่นผ่าน” “ปริมาณน้ำมันที่บรรทุกขึ้นเรือ” และ “น้ำมันที่ออกจากภูมิภาคอ่าวโดยรวม” อาจเป็นคนละตัวชี้วัดกัน

ข้อสรุปที่ปลอดภัยที่สุดคือ น้ำมันบางส่วนยังเดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ แต่เส้นทางดังกล่าวยังไม่ได้กลับมาเป็นปกติ

เส้นทางคุ้มกันของสหรัฐฯ ทำงานอย่างไร

แนวทางที่มีรายงานออกมาเป็นการคุ้มกันเส้นทางเฉพาะ ไม่ใช่การกวาดล้างหรือทำให้เส้นทางเดินเรือปลอดภัยทั้งช่องแคบ กองทัพเรือสหรัฐฯ และพันธมิตรในภูมิภาคช่วยทำให้เรือบรรทุกน้ำมันบางกลุ่มเดินทางได้ โดยเพิ่มต้นทุนและความเสี่ยงสำหรับการโจมตีของอิหร่าน พร้อมมอบหลักประกันด้านความปลอดภัยในระดับหนึ่งแก่เจ้าของเรือ ซึ่งการเดินเรือเชิงพาณิชย์ทั่วไปยังไม่มีในขณะนี้ สหรัฐฯ ยังกลับมาใช้มาตรการปิดล้อมทางเรือที่มุ่งเป้าไปยังการขนส่งที่เชื่อมโยงกับอิหร่าน ท่ามกลางการโจมตีระลอกใหม่และความตึงเครียดในภูมิภาคที่ขยายวงกว้าง

การคุ้มกันไม่ได้ทำให้ภัยคุกคามหมดไป อิหร่านยังสามารถใช้ทุ่นระเบิด โดรน ขีปนาวุธ และเรือขนาดเล็กเพื่อทำให้การผ่านช่องแคบมีความเสี่ยง แม้อาจไม่สามารถหยุดเรือทุกลำได้อย่างสม่ำเสมอ ขณะเดียวกัน ความพร้อมของบริษัทประกัน ความเต็มใจของลูกเรือ และความเสี่ยงจากการยกระดับความขัดแย้งอย่างฉับพลัน ก็สำคัญไม่แพ้ความสามารถในการเดินเรือจริง ก่อนหน้านี้มีรายงานว่าประกันภัยสำหรับเรือจำนวนมากไม่สามารถหาได้ หรือมีราคาแพงจนไม่คุ้มต่อการเดินทาง

เหตุใดการเดินเรือยังต่ำกว่าปกติมาก

เจ้าของเรือยังคงหลีกเลี่ยงความเสี่ยง แม้จะมีเส้นทางคุ้มกัน ในเดือนกรกฎาคม มีเรือสินค้าโภคภัณฑ์เพียง 3 ลำข้ามช่องแคบฮอร์มุซในวันที่มีการบันทึกข้อมูลหนึ่งวัน ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดนับตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ตามข้อมูลการเดินเรือที่รอยเตอร์สอ้างถึง ต่อมาปริมาณการเดินเรือฟื้นตัวขึ้นเล็กน้อย แต่ยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ยรายวันของเดือนสิงหาคม และยังอ่อนไหวต่อการโจมตีระลอกใหม่ รวมถึงคำกล่าวอ้างที่ขัดแย้งกันของสหรัฐฯ และอิหร่านว่าใครเป็นผู้ควบคุมเส้นทาง

บริษัทเดินเรือของจีนที่อยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐอย่าง COSCO Shipping Energy Transportation และ China Merchants Energy Shipping ก็มีรายงานว่ายังคงหลีกเลี่ยงการส่งเรือบรรทุกน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซและช่องแคบบับเอลมันเดบตั้งแต่ปลายเดือนกรกฎาคม โดยไปรับสินค้านอกอ่าวแทน

กรณีนี้สะท้อนข้อจำกัดเชิงพาณิชย์ของเส้นทางคุ้มกันได้ชัดเจน กล่าวคือ เส้นทางอาจ “เปิด” ในทางเทคนิค แต่ยังเสี่ยงเกินกว่าที่ผู้ประกอบการส่วนใหญ่จะยอมรับ

ผลต่ออำนาจต่อรองของอิหร่าน

การเปิดทางผ่านภายใต้การคุ้มกันทำให้อำนาจต่อรองของเตหะรานลดลงบางส่วน เพราะแสดงให้เห็นว่าอิหร่านอาจไม่สามารถปิดช่องแคบได้อย่างสมบูรณ์และถาวร นอกจากนี้ ยังเปิดทางให้วอชิงตันกดดันอิหร่านต่อไป ขณะเดียวกันก็จำกัดแรงกระแทกด้านพลังงานจากการหยุดชะงักของการขนส่ง

แต่อิหร่านยังไม่ได้สูญเสียอำนาจทั้งหมด ภัยจากการโจมตีสามารถทำให้การเดินเรือลดลงได้โดยไม่จำเป็นต้องสกัดกั้นเรือทุกลำ เพียงความเป็นไปได้แม้ไม่สูงมากของทุ่นระเบิด การโจมตีด้วยขีปนาวุธ หรือโดรน ก็เพียงพอที่จะทำให้ค่าระวางเรือและค่าประกันเพิ่มขึ้น ทำให้สินค้าล่าช้า และผลักดันให้บริษัทต่าง ๆ เปลี่ยนไปใช้จุดรับน้ำมันอื่น

ดังนั้น อำนาจบีบบังคับของอิหร่านในเวลานี้อาจไม่ได้มาจากการควบคุมทางกายภาพอย่างเบ็ดเสร็จ แต่มาจากการทำให้ทุกฝ่ายไม่แน่ใจว่าเส้นทางจะปลอดภัยเพียงใด

ต้นทุนต่อความมั่นคงด้านพลังงานของสหรัฐฯ

การระบายน้ำมันฉุกเฉินช่วยบรรเทาภาวะขาดแคลนได้ แต่ก็ทำให้คลังสำรองสำหรับรับมือวิกฤตครั้งต่อไปลดลง มีรายงานว่าปริมาณน้ำมันในคลังสำรองปิโตรเลียมเชิงยุทธศาสตร์ของสหรัฐฯ หรือ SPR อยู่ที่ 293.4 ล้านบาร์เรลในช่วงกลางเดือนสิงหาคม ขณะที่คลังน้ำมันดิบเชิงพาณิชย์อยู่ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย 5 ปีประมาณ 2% สำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานสหรัฐฯ หรือ EIA คาดว่าสต็อกเชิงพาณิชย์จะยังอยู่ต่ำกว่าขอบล่างของช่วงตามฤดูกาลในรอบ 5 ปีไปจนถึงสิ้นปี 2026

ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าสหรัฐฯ กำลังจะไม่มีน้ำมัน แต่หมายความว่า “พื้นที่กันชน” สำหรับรองรับการหยุดชะงักครั้งใหญ่อีกครั้งแคบลง หากเกิดการโจมตีช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง โรงกลั่นหยุดทำงาน หรือความขัดแย้งในภูมิภาคขยายตัว สหรัฐฯ จะมีน้ำมันสำรองฉุกเฉินให้ใช้รับแรงกระแทกน้อยกว่าเดิม

เส้นทางอื่นสามารถทดแทนช่องแคบฮอร์มุซได้หรือไม่

ประเทศผู้ส่งออกในอ่าวกำลังเพิ่มหรือใช้เส้นทางที่หลีกเลี่ยงช่องแคบ แต่เส้นทางเหล่านี้เป็นเพียงทางเสริม ไม่ใช่สิ่งทดแทนโดยสมบูรณ์

• ซาอุดีอาระเบีย: ท่อส่งน้ำมัน East-West สามารถลำเลียงน้ำมันดิบจากแหล่งผลิตทางตะวันออกไปยังเมืองยันบูริมทะเลแดง ทำให้การส่งออกบางส่วนไม่ต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซ แต่กำลังการผลิตยังไม่เพียงพอที่จะทดแทนปริมาณทั้งหมดที่เคยใช้เส้นทางนี้
• สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์: ท่อส่ง Habshan–Fujairah เปิดทางให้น้ำมันออกสู่ฝั่งอ่าวโอมาน อย่างไรก็ตาม โครงสร้างพื้นฐานและการขนถ่ายน้ำมันที่ฟูไจราห์ก็เผชิญภัยคุกคามด้านความมั่นคงเช่นกัน แสดงให้เห็นว่าเส้นทางเลี่ยงอาจเพียงย้ายจุดเสี่ยง ไม่ได้ลบความเสี่ยงออกไป
• อิรัก: อิรักสามารถใช้เส้นทางท่อส่งจากเคอร์คุกผ่านตุรกีไปยังทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และกำลังสำรวจกลไกการส่งออกเพิ่มเติม แต่ทางเลือกเหล่านี้ถูกจำกัดด้วยโครงสร้างพื้นฐาน ข้อพิพาททางการเมือง สถานการณ์ความมั่นคง และการที่อิรักยังพึ่งพาท่าเรือทางตอนใต้ในอ่าวอย่างมาก
• ก๊าซ LNG: น้ำมันสามารถเปลี่ยนเส้นทางผ่านท่อได้ง่ายกว่าก๊าซ โดยเฉพาะก๊าซธรรมชาติเหลวของกาตาร์ ซึ่งมีทางเลือกในการส่งออกอื่นที่มีความหมายจำกัด

ท่อส่งเองก็เป็นเป้าหมายแบบตายตัว สถานีสูบ ท่าเรือ และคลังเก็บน้ำมันสามารถถูกโจมตีได้ และสินค้ายังอาจเผชิญอันตรายหลังเดินทางถึงทะเลแดงหรือทะเลเมดิเตอร์เรเนียน เส้นทางโครงสร้างพื้นฐานทางเลือกจึงช่วยกระจายความเสี่ยง แต่ไม่ได้ทำให้ระบบปลอดภัยจากการโจมตี

แนวโน้มระยะใกล้: ฟื้นตัวบางส่วน แต่ยังสะดุดเป็นระยะ

การกลับมาเดินเรือภายใต้การคุ้มกันอาจช่วยให้การผลิตและการส่งออกของตะวันออกกลางฟื้นตัวบางส่วน แต่การกลับสู่ระดับก่อนวิกฤตอย่างรวดเร็วไม่น่าจะเกิดขึ้น เจ้าของเรือยังระมัดระวัง ค่าเบี้ยประกันยังสูง และท่าเรือ จุดขนถ่าย รวมถึงเส้นทางเดินเรือใกล้เคียงยังมีความเสี่ยง

หลักฐานที่มีอยู่ในขณะนี้จึงชี้ไปที่การฟื้นตัวแบบจำกัดและมีการหยุดชะงักซ้ำ มากกว่าการเปิดช่องแคบอย่างยั่งยืน สหรัฐฯ อาจทำให้เส้นทางหนึ่งยังใช้งานได้ชั่วระยะหนึ่ง แต่การคุ้มกันทางทหารไม่สามารถทดแทนความเชื่อมั่นของภาคธุรกิจได้ทั้งหมด ตราบใดที่บริษัทประกัน ลูกเรือ และเจ้าของเรือยังไม่เชื่อว่าเส้นทางปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง ช่องแคบฮอร์มุซก็จะยังเป็นคอขวดด้านพลังงานของโลก แม้จะมีเรือบางส่วนเดินทางผ่านได้ก็ตาม