ทำไมโรงกลั่นจีนหันซื้อน้ำมันซาอุฯ และอิรักแบบส่งมอบทันที

อย่างไรก็ตาม ธุรกรรมเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าอุปทานกลับสู่ภาวะปกติแล้ว โรงกลั่นจีนบางแห่งมีรายงานว่าลดหรือไม่ยื่นขอรับน้ำมันซาอุฯ ตามสัญญาระยะยาวสำหรับเดือนสิงหาคม เนื่องจากอุปสงค์ในประเทศอ่อนแอ การแข่งขันจากผู้ผลิตรายอื่น และความไม่แน่นอนของเส้นทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

น้ำมันอิรักมีให้ซื้อ แต่ยังไม่ใช่ทางเลี่ยงที่แน่นอน

น้ำมันดิบอิรักยังคงออกจากอ่าวเปอร์เซียผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ทำให้อิรักเป็นเหมือนวาล์วระบายอุปทานบางส่วนสำหรับผู้ซื้อในเอเชีย แต่เส้นทางนี้ยังเผชิญความเสี่ยงด้านความปลอดภัย ข้อจำกัดจากบริษัทประกันภัย และจำนวนเรือบรรทุกที่มีจำกัด

การส่งออกทางตอนใต้ของอิรักยังมีทางเลือกไม่มากนัก หากช่องแคบฮอร์มุซใช้งานไม่ได้ ผลผลิตของอิรักลดลงเหลือราว 1.9 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนมิถุนายน จาก 4.2 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนกุมภาพันธ์ ตามรายงานที่ CNBC อ้างถึง

จึงไม่น่าแปลกที่ Basrah จะน่าดึงดูดในฐานะสินค้าที่ส่งมอบได้เร็ว แต่ยากจะมองว่าเป็นตัวแทนที่เชื่อถือได้เต็มที่ของน้ำมันภูมิภาคที่หายไป น้ำมันหนึ่งบาร์เรลอาจมีอยู่ที่แหล่งผลิต แต่ยังขายในเชิงพาณิชย์ไม่ได้จริง หากไม่สามารถบรรทุก ทำประกัน หรือขนส่งได้ตามกำหนด

ยอดนำเข้าจีนเดือนกรกฎาคมฟื้นจริง แต่ยังต่ำกว่าก่อนเกิดความขัดแย้ง

การนำเข้าน้ำมันดิบของจีนฟื้นตัวในเดือนกรกฎาคม หลังแตะระดับต่ำสุดในรอบเกือบทศวรรษในเดือนมิถุนายน Reuters ประเมินว่ายอดนำเข้าเดือนกรกฎาคมอยู่ที่ 8.41 ล้านบาร์เรลต่อวัน เพิ่มจาก 7.12 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนมิถุนายน แต่ยังต่ำกว่าเดือนเดียวกันของปีก่อน 24.3%

การนำเข้าน้ำมันดิบและเชื้อเพลิงของเอเชียโดยรวมก็ดีขึ้นมาอยู่ที่ 22.82 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนกรกฎาคม ซึ่งเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่ความขัดแย้งเริ่มต้น ถึงกระนั้น ตัวเลขดังกล่าวยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ย 26.89 ล้านบาร์เรลต่อวันในช่วงสามเดือนก่อนเกิดความขัดแย้งประมาณ 15%

ดังนั้น การฟื้นตัวจึงหมายความว่าการขนส่งบางส่วนกลับมา และโรงกลั่นสามารถหาแหล่งน้ำมันใหม่ได้ ไม่ได้หมายความว่าระบบการค้าปกติของน้ำมันอ่าวเปอร์เซียกลับคืนมาแล้ว การส่งออกน้ำมันดิบและคอนเดนเสทจากอ่าวเปอร์เซียยังต่ำกว่าระดับก่อนเกิดความขัดแย้งประมาณ 40% ในเดือนกรกฎาคม

เมื่อเรือน้อยลง ความยืดหยุ่นด้านเส้นทางก็ยิ่งมีค่า

ข้อมูลการเดินเรือสะท้อนข้อจำกัดด้านโลจิสติกส์ได้ชัดเจน ในช่วงวันจันทร์ถึงพฤหัสบดีของสัปดาห์ที่ Reuters อ้างถึง มีเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซเพียง 33 ลำ ลดลงจาก 50 ลำในช่วงเดียวกันของสัปดาห์ก่อน และมีเรือบรรทุกน้ำมันดิบออกจากช่องแคบเพียง 6 ลำ

ทะเลแดงยังเพิ่มความเสี่ยงอีกชั้นหนึ่ง หลังเกิดการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานน้ำมันของซาอุฯ จำนวนเรือสินค้าแล่นผ่านช่องแคบบับเอลมันเดบลดลงเหลือ 11 ลำในวันอาทิตย์หนึ่ง ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดในรอบหลายเดือน ตามข้อมูลของ Kpler ที่ Reuters รายงาน

สำหรับโรงกลั่น คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่น้ำมันดิบมีราคาถูกหรือเข้ากับโรงกลั่นหรือไม่ แต่ยังต้องประเมินว่าสินค้าจะออกจากท่าโหลดได้หรือไม่ จะใช้เส้นทางใด บริษัทประกันภัยและเจ้าของเรือยอมรับเส้นทางนั้นหรือไม่ และราคาที่เสนอสะท้อนความเสี่ยงจากความล่าช้ามากเพียงใด

ซาอุฯ ใช้ทั้งท่อส่งและทางเลือกผ่านทะเลแดง

ซาอุดีอาระเบียมีทางเลือกมากกว่าอิรัก เพราะสามารถใช้ท่อส่งน้ำมัน East-West Pipeline ลำเลียงน้ำมันจากฝั่งอ่าวเปอร์เซียไปยังเมืองยันบูบนชายฝั่งทะเลแดง ปริมาณส่งออกจากยันบูเคยเข้าใกล้ 2 ล้านบาร์เรลต่อวันในช่วงแรกของความปั่นป่วน แม้ยังไม่เพียงพอที่จะทดแทนน้ำมันซาอุฯ ทั้งหมดที่เคยขนส่งผ่านฮอร์มุซ

จากทะเลแดง น้ำมันซาอุฯ สามารถมุ่งหน้าไปเอเชียผ่านทะเลแดงและคลองสุเอซได้ แต่เส้นทางนี้มีขั้นตอนซับซ้อน เรือซูเปอร์แทงเกอร์ที่บรรทุกเต็มลำมีระดับกินน้ำลึกเกินกว่าจะผ่านคลองสุเอซได้ จึงต้องถ่ายน้ำมันบางส่วนเข้าสู่ท่อส่ง Sumed ระหว่าง Ain Sokhna กับ Sidi Kerir ก่อนสูบกลับขึ้นเรือในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

เส้นทางเลี่ยงดังกล่าวก็ไม่ได้ปลอดภัยอย่างไร้เงื่อนไข เรือที่บรรทุกน้ำมันซาอุฯ เคยเปลี่ยนทิศทางหลังเกิดการโจมตีและคำข่มขู่ในทะเลแดง แสดงให้เห็นว่าการมีศักยภาพในการเลี่ยงช่องแคบไม่ได้รับประกันว่าจะส่งมอบสินค้าได้อย่างปลอดภัย

Saudi Aramco ยังหารือกับผู้ซื้อบางรายเกี่ยวกับการถ่ายน้ำมันระหว่างเรือ (ship-to-ship transfer) นอกเมืองฟูไจราห์ของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ เพื่อเสนอ Arab Medium และ Arab Heavy โดยหลีกเลี่ยงพื้นที่ส่วนที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดของฮอร์มุซ ความเคลื่อนไหวนี้สะท้อนว่า ผู้ผลิตและผู้ซื้อกำลังต่อจิ๊กซอว์ทางการค้าเป็นรายเที่ยว แทนการพึ่งพาเส้นทางส่งออกตามปกติเพียงเส้นทางเดียว

การประมูลของ ADNOC เปลี่ยนโลจิสติกส์ให้กลายเป็นราคาในตลาด

Abu Dhabi National Oil Company หรือ ADNOC บริษัทน้ำมันแห่งชาติของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ เปิดประมูลน้ำมัน Upper Zakum, Umm Lulu และ Das แบบสปอตหลายครั้ง เกรดเหล่านี้ผลิตจากแหล่งในอ่าวเปอร์เซีย การประมูลจึงเปิดทางให้โรงกลั่นเอเชียเข้าถึงน้ำมันที่มีอยู่จริง พร้อมทดสอบว่าผู้ซื้อยอมรับความเสี่ยงด้านการโหลดและขนส่งมากน้อยเพียงใด

ตามรายงานของ Reuters ADNOC ขายน้ำมันดิบแบบสปอตให้โรงกลั่นและบริษัทค้าขายในเอเชียอย่างน้อย 30 ล้านบาร์เรลในเดือนมิถุนายน และขายเพิ่มอีกอย่างน้อย 12 ล้านบาร์เรลในการประมูลช่วงปลายเดือนกรกฎาคม

กลไกการประมูลช่วยให้ผู้ซื้อมีความยืดหยุ่นด้านเวลาและรูปแบบการส่งมอบ ขณะเดียวกัน ADNOC ก็สามารถระบายน้ำมันออกสู่ตลาดได้แม้เส้นทางเดินเรือยังไม่แน่นอน การประมูลในระยะหลังยังเปิดทางเลือก เช่น การรับมอบแบบ FOB จากจุดต่าง ๆ ในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ หรือการถ่ายน้ำมันระหว่างเรือ ตามรายงานในตลาด

รายงานเกี่ยวกับน้ำมันของ ADNOC มีทั้งกรณีที่ขายในราคาพรีเมียม และกรณีที่ลดราคาอย่างมากเพื่อแข่งกันระบายอุปทาน ความแตกต่างนี้มีนัยสำคัญ เพราะตลาดไม่ได้มี “ค่าพรีเมียมฮอร์มุซ” เพียงตัวเลขเดียว มูลค่าขึ้นอยู่กับเกรดน้ำมัน จุดโหลด เงื่อนไขการส่งมอบ ระยะเวลา เส้นทาง และการประเมินความปลอดภัยของสินค้าแต่ละเที่ยว

ธุรกรรมเหล่านี้บอกอะไรเกี่ยวกับตลาดน้ำมัน

มีข้อสรุปสำคัญ 3 ประการ

1. น้ำมันที่ส่งมอบได้ทันทีมีคุณค่าเชิงยุทธศาสตร์ โรงกลั่นจีนยอมซื้อปริมาณมากอย่างรวดเร็ว หากน้ำมันตรงกับความต้องการของโรงกลั่นและยังส่งมอบได้ แม้อุปสงค์และยอดนำเข้าโดยรวมจะอ่อนแอ
2. อิรักเปราะบางกว่าผู้ผลิตที่มีโครงสร้างพื้นฐานเลี่ยงเส้นทาง การที่น้ำมันอิรักยังส่งออกได้แสดงว่าฮอร์มุซถูกจำกัดการใช้งาน ไม่ได้หยุดนิ่งโดยสิ้นเชิง แต่อิรักยังต้องพึ่งท่าเรือทางตอนใต้ของอ่าวเปอร์เซีย จึงเสี่ยงหากสถานการณ์เลวร้ายลงอีก
3. ตลาดกำลังให้ราคากับความสามารถในการขนส่ง ไม่ใช่แค่คุณภาพน้ำมัน การเบี่ยงเส้นทางผ่านท่อของซาอุฯ การถ่ายน้ำมันระหว่างเรือ และการประมูลของ ADNOC ล้วนชี้ว่า “ทางเลือกของเส้นทาง” กลายเป็นส่วนหนึ่งของมูลค่าทางการค้าของน้ำมันหนึ่งบาร์เรลแล้ว

บทสรุป

โรงกลั่นจีนกำลังรักษาการเดินเครื่องด้วยการผสมผสานระหว่างการซื้อน้ำมันซาอุฯ และอิรักแบบส่งมอบทันที น้ำมันตะวันออกกลางที่ไม่อยู่ภายใต้มาตรการคว่ำบาตร และการเข้าซื้อจากการประมูลแบบสปอต จีนมีการนำเข้าน้ำมันฟื้นตัวในเดือนกรกฎาคม แต่ตัวเลขของจีนและเอเชียโดยรวมยังต่ำกว่าระดับก่อนเกิดความขัดแย้งอย่างมาก

น้ำมันอ่าวเปอร์เซียยังคงเดินทางไปถึงเอเชีย แต่ผ่านระบบที่กระจัดกระจายและมีประสิทธิภาพน้อยลง ทั้งการผ่านฮอร์มุซเป็นบางช่วง การเปลี่ยนเส้นทางของซาอุฯ ผ่านท่อส่งและทะเลแดง การถ่ายน้ำมันระหว่างเรือ และการประมูลซ้ำหลายครั้งในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์

ตราบใดที่จำนวนเรือ การเข้าถึงประกันภัย และเส้นทางส่งออกยังไม่กลับสู่ภาวะปกติ สิ่งที่จะตัดสินว่าโรงกลั่นจีนยอมซื้อบาร์เรลใดไม่ใช่คุณภาพน้ำมันเพียงอย่างเดียว แต่คือความมั่นใจว่าน้ำมันนั้นจะถูกโหลดและส่งถึงปลายทางได้จริง