จีนแย่งซื้อน้ำมันรัสเซีย บีบกำไรโรงกลั่นอินเดีย

จีนกำลังเปลี่ยนสมดุลในตลาดน้ำมันดิบของเอเชีย โดยคาดว่าจะนำเข้าน้ำมันดิบรัสเซียทางเรือราว 1.25 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนสิงหาคม 2026 แม้ลดลงเล็กน้อยจาก 1.423 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนกรกฎาคม แต่ยังอยู่ในระดับสูงสุดกลุ่มหนึ่งนับตั้งแต่เดือนเมษายน ที่น่าสังเกตกว่านั้นคือ 31% ของน้ำมันที่จีนรับในเดือนสิงหาคมคาดว่าจะมาจากท่าเรือส่งออกฝั่งยุโรปของรัสเซีย ซึ่งหมายถึงจีนกำลังรับน้ำมันดิบ Urals ในสัดส่วนที่มากขึ้น น้ำมันเกรดที่โรงกลั่นอินเดียเคยพึ่งพา

ผลโดยตรงคืออินเดียเข้าถึงวัตถุดิบราคาถูกจากรัสเซียได้น้อยลง ขณะที่รัสเซียยังมีผู้ซื้อรายใหญ่รายอื่นรองรับน้ำมันของตน การเปลี่ยนแปลงนี้บีบเศรษฐศาสตร์ของโรงกลั่นอินเดีย และลดกันชนที่ช่วยปกป้องตลาดเชื้อเพลิงเอเชียจากเหตุขัดข้องด้านอุปทานหรือการขนส่งครั้งใหม่

จีนกำลังรับน้ำมันที่อินเดียเคยใช้ทดแทนตะวันออกกลาง

อินเดียเพิ่มการซื้อน้ำมันดิบรัสเซียอย่างมาก หลังการขนส่งจากตะวันออกกลางสะดุดลงจากความขัดแย้งและข้อจำกัดบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ ข้อมูลการค้าที่ Reuters รายงานระบุว่า น้ำมันรัสเซียคิดเป็น 50.83% ของการนำเข้าน้ำมันอินเดียในเดือนกรกฎาคม หรือราว 2.47 ล้านบาร์เรลต่อวัน

อย่างไรก็ตาม มีรายงานว่าการนำเข้าน้ำมันรัสเซียของอินเดียลดลงเหลือ 1.87 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนสิงหาคม จาก 2.79 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนกรกฎาคม และ 2.73 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนมิถุนายน ขณะเดียวกัน จีนก็เพิ่มการรับน้ำมันรัสเซีย และขยายการซื้อจากเดิมที่เน้นน้ำมันเกรด ESPO จากท่าเรือฝั่งตะวันออก ไปสู่น้ำมัน Urals จากท่าเรือฝั่งตะวันตกมากขึ้น

นี่จึงไม่ใช่แค่การเปลี่ยนแปลงคำสั่งซื้อชั่วคราว ข้อมูลติดตามเรือที่ Bloomberg อ้างถึงระบุว่า จีนรับน้ำมันดิบรัสเซียเฉลี่ยประมาณ 2.09 ล้านบาร์เรลต่อวันในช่วง 18 วันแรกของเดือนกุมภาพันธ์ รูปแบบดังกล่าวสะท้อนว่า จีนสามารถเป็นตลาดทดแทนเมื่อความต้องการจากอินเดียลดลง และกลายเป็นคู่แข่งโดยตรงเมื่อทั้งสองประเทศต้องการน้ำมันรัสเซียเพื่อชดเชยอุปทานจากตะวันออกกลางที่สะดุด

เหตุใดจีนจึงแข่งขันแย่งซื้อน้ำมันรัสเซียได้มากขึ้น

โรงกลั่นจีนเพิ่มการซื้อน้ำมันรัสเซียเพื่อชดเชยน้ำมันจากตะวันออกกลางที่มีปริมาณลดลง โดยมีรายงานว่า Sinopec ได้จัดหาน้ำมันดิบ ESPO ของรัสเซีย 30–40 เที่ยวเรือ สำหรับส่งมอบระหว่างเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน คิดเป็นประมาณ 241,000–320,000 บาร์เรลต่อวัน ตามข้อมูลจากแหล่งข่าวการค้าและการติดตามเรือ

การที่จีนพร้อมรับน้ำมันจากทั้งท่าเรือฝั่งตะวันออกที่อยู่ห่างไกลและท่าเรือฝั่งยุโรปของรัสเซีย ทำให้ผู้ขายรัสเซียมีตลาดขนาดใหญ่อีกแห่งหนึ่ง ขณะเดียวกัน อำนาจต่อรองของอินเดียก็ลดลง เพราะเมื่อมีผู้ซื้อหลายรายยอมรับเส้นทางเดินเรือที่ยาวกว่าและโครงสร้างการขนส่งที่ซับซ้อนขึ้น มอสโกก็มีแรงจูงใจน้อยลงที่จะคงส่วนลดระดับสูงเพื่อดึงดูดโรงกลั่นอินเดีย

หลักฐานที่มีชี้ไปที่ การจัดสรรเส้นทางใหม่ มากกว่าการที่น้ำมันรัสเซียหายไปจากตลาดโลกทันที อินเดียอาจซื้อน้ำมันรัสเซียน้อยลง แต่ความต้องการจากจีนยังช่วยให้น้ำมันเหล่านั้นไหลเข้าสู่เอเชียต่อ และรักษาช่องทางการส่งออกของรัสเซียไว้ ข้อมูลก่อนหน้านี้ก็พบว่าจีนเพิ่มการซื้อน้ำมัน Urals ในช่วงที่อินเดียลดการซื้อเช่นกัน

ส่วนลด Urals ไม่ได้ช่วยพยุงต้นทุนโรงกลั่นอินเดียอีกต่อไป

ผลกระทบทางการค้าที่เห็นได้ชัดที่สุดอยู่ที่ราคา น้ำมันดิบ Urals ที่ส่งถึงอินเดียมีส่วนลดแคบลงเหลือประมาณ 1–2 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลต่ำกว่าราคา dated Brent ในช่วงปลายเดือนกรกฎาคม จากเดิมที่มีส่วนลดมากกว่า 10 ดอลลาร์ในช่วงต้นเดือน

ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายการเงินของ BPCL ยังระบุแยกต่างหากว่า ผู้ค้าได้หยุดเสนอส่วนลดน้ำมันดิบรัสเซียให้แก่อินเดีย หลังความขัดข้องของอุปทานจากตะวันออกกลางทำให้ความต้องการน้ำมันเกรดทดแทนเพิ่มขึ้น เมื่อส่วนลดหายไปเกือบหมด น้ำมันรัสเซียก็สูญเสียข้อได้เปรียบด้านต้นทุนที่เคยทำให้เป็นตัวเลือกน่าสนใจ ขณะที่น้ำมันจากลาตินอเมริกา แอฟริกา หรือแหล่งตะวันออกกลางที่ยังขนส่งได้ อาจมีต้นทุนส่งมอบสูงกว่า หรือมีคุณสมบัติที่ต้องปรับกระบวนการกลั่น

สำหรับโรงกลั่น แรงกดดันต่อกำไรเกิดขึ้นสองทาง

• ต้นทุนวัตถุดิบสูงขึ้น: ราคาซื้อน้ำมันดิบขยับเข้าใกล้ราคามาตรฐานมากขึ้น
• ความเสี่ยงจากการเปลี่ยนไปใช้น้ำมันเกรดอื่นเพิ่มขึ้น: โรงกลั่นต้องแข่งขันแย่งซื้อน้ำมันทางเลือก ในช่วงที่เส้นทางเดินเรือและอุปทานภูมิภาคตึงตัวอยู่แล้ว

ข้อมูลที่มีไม่ได้ยืนยันเหตุขัดข้องเฉพาะบริษัท หรือระบุตัวเลขการสูญเสียกำไรของ Reliance Industries, Indian Oil หรือ BPCL ดังนั้น ข้อสรุปที่รองรับได้คือ ทั้งสามบริษัทกำลังเผชิญสภาพแวดล้อมด้านวัตถุดิบที่ไม่เอื้ออำนวยมากขึ้นเมื่อส่วนลด Urals แคบลง แต่ผลกระทบจริงจะแตกต่างกันตามความยืดหยุ่นในการเลือกน้ำมันดิบ โครงสร้างผลิตภัณฑ์ ปริมาณสำรอง สัญญาซื้อขาย และความสามารถในการส่งผ่านต้นทุนไปยังลูกค้า

ผลต่อ Reliance, Indian Oil และ BPCL

Reliance Industries เผชิญการเปลี่ยนแปลงต้นทุนน้ำมันดิบโลกเช่นเดียวกับโรงกลั่นอินเดียรายอื่น แต่แหล่งข้อมูลที่มีไม่เพียงพอสำหรับประเมินผลกระทบเฉพาะบริษัทอย่างแม่นยำ การประเมินจึงควรดูส่วนต่างระหว่างต้นทุนน้ำมันดิบกับราคาผลิตภัณฑ์ที่ขายได้ มากกว่าพิจารณาจากตัวเลขการนำเข้าน้ำมันรัสเซียเพียงอย่างเดียว

Indian Oil เผชิญโจทย์เดียวกับโรงกลั่นในประเทศรายอื่น คือการจัดหาวัตถุดิบที่เชื่อถือได้ในช่วงที่ส่วนลดน้ำมันรัสเซียลดลงและการขนส่งจากตะวันออกกลางยังสะดุด แหล่งข้อมูลที่ให้มาไม่ได้ระบุปริมาณน้ำมันรัสเซียที่ Indian Oil ซื้ออยู่ในปัจจุบัน หรือผลกระทบต่อกำไรของบริษัท จึงยังเร็วเกินไปที่จะสรุปว่าบริษัทเสียเปรียบด้านการดำเนินงานโดยเฉพาะ

BPCL เป็นกรณีที่มีหลักฐานชัดเจนที่สุดในข้อมูลชุดนี้ บริษัทระบุว่าส่วนลดน้ำมันรัสเซียหายไปจากความต้องการน้ำมันทางเลือกที่เพิ่มขึ้น และยังอยู่ระหว่างจัดหาน้ำมันสำหรับการส่งมอบในอนาคต สิ่งนี้สะท้อนแรงกดดันด้านต้นทุนการจัดหา แต่ไม่ได้หมายความว่าบริษัทไม่สามารถหาน้ำมันได้ หรือเกิดภาวะขาดแคลนเชื้อเพลิงแล้ว

ตัวชี้วัดสำคัญของทั้งสามบริษัท ได้แก่ ส่วนต่างราคา Urals กับ Brent ค่าระวางเรือและค่าประกันภัย ความพร้อมของน้ำมันเกรดทดแทน และความเร็วที่ราคาขายปลีกเชื้อเพลิงในประเทศจะปรับตามต้นทุนน้ำมันดิบที่สูงขึ้น

ความเสี่ยงขาดแคลนเชื้อเพลิงเอเชียเพิ่มขึ้นหรือไม่

ความเสี่ยงเพิ่มขึ้น แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าภูมิภาคกำลังจะขาดแคลนเชื้อเพลิงในวงกว้าง

การขนส่งน้ำมันจากตะวันออกกลางถูกจำกัดหลังเกิดความขัดแย้งและความสะดุดบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ โรงกลั่นอินเดียจึงเพิ่มการซื้อน้ำมันจากรัสเซียและลาตินอเมริกา ขณะที่ปริมาณจากตะวันออกกลางลดลง ส่วนจีนก็หันมาใช้น้ำมันรัสเซียเพื่อชดเชยอุปทานจากอ่าวที่ลดลง

สถานการณ์นี้ทำให้เอเชียมีพื้นที่เผื่อรับแรงกระแทกน้อยลง หากเกิดเหตุหยุดชะงักเพิ่มเติมที่ช่องแคบฮอร์มุซ ท่าเรือส่งออกของรัสเซีย กองเรือบรรทุกน้ำมัน หรือกำลังการกลั่นในภูมิภาค ผู้นำเข้าอาจหาน้ำมันมาทดแทนได้ยากขึ้น ผลกระทบแรกน่าจะเป็นต้นทุนน้ำมันดิบและค่าขนส่งที่สูงขึ้น รวมถึงกำไรโรงกลั่นที่ลดลง ส่วนการขาดแคลนเฉพาะพื้นที่และราคาขายปลีกที่สูงขึ้นจะมีโอกาสเกิดมากขึ้น หากคลังสำรองผลิตภัณฑ์น้ำมันกลั่นอยู่ในระดับต่ำด้วย

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขการรับน้ำมันรัสเซียของจีนในเดือนสิงหาคมยังเป็นการประมาณการ และหลักฐานที่มีไม่ได้แสดงว่าผู้บริโภคเอเชียกำลังเผชิญภาวะขาดแคลนเชื้อเพลิงทั่วไป สิ่งที่เห็นชัดกว่าในระยะใกล้คือ อินเดียสูญเสียข้อได้เปรียบในการต่อรองราคา เพราะความต้องการจากจีนช่วยดูดซับอุปทานรัสเซีย ในเวลาเดียวกับที่โรงกลั่นอินเดียต้องจ่ายแพงขึ้นเพื่อจัดหาน้ำมัน

การเปลี่ยนแปลงสำคัญของตลาด

การซื้อน้ำมันรัสเซียของจีนกำลังเปลี่ยนกลยุทธ์รับมืออุปทานชั่วคราว ให้กลายเป็นการแข่งขันแย่งชิงน้ำมันระหว่างสองประเทศอย่างต่อเนื่อง อินเดียเคยใช้น้ำมัน Urals ราคาถูกเพื่อทดแทนอุปทานจากตะวันออกกลางที่สะดุด แต่จีนกำลังรับน้ำมันเหล่านั้นมากขึ้น รวมถึงน้ำมันจากท่าเรือฝั่งยุโรปของรัสเซียในสัดส่วนที่สูงกว่าเดิม

การเปลี่ยนเส้นทางนี้ช่วยเสริมอำนาจของรัสเซียในฐานะผู้ขาย ลดเงินประหยัดที่โรงกลั่นอินเดียเคยได้รับจากน้ำมันราคาถูก และทำให้ตลาดเชื้อเพลิงเอเชียเปราะบางต่อแรงกระแทกด้านอุปทานหรือโลจิสติกส์ครั้งถัดไปมากขึ้น ภาวะขาดแคลนยังไม่ใช่สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่กันชนจากน้ำมันราคาถูกซึ่งเคยช่วยให้อินเดียและภูมิภาคเอเชียรับมือกับความปั่นป่วนครั้งนี้ กำลังบางลงอย่างเห็นได้ชัด