NEOM ยังไม่ถูกประกาศยกเลิก แต่ความฝันเดิมเดินมาชนกำแพงต้นทุน

การเลื่อนครั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าฐานราก อุโมงค์ หรือโครงการสนับสนุนทุกส่วนถูกลบออกจากแผนอย่างเป็นทางการแล้วทั้งหมด แต่สะท้อนว่าเส้นตายเดิมและเรื่องเล่าเรื่อง “มหานครขนาดเต็มรูปแบบที่สร้างเสร็จอย่างรวดเร็ว” ไม่สอดคล้องกับหลักฐานที่มีอยู่ในขณะนี้

เบื้องหลังไม่ได้มีเพียงปัญหาเงินทุนชั่วคราว แต่เป็นแรงกดดันหลายด้านพร้อมกัน ทั้งต้นทุนที่คาดการณ์สูงขึ้น การลงทุนภายนอกที่มีจำกัด และการตัดสินใจของกองทุนเพื่อการลงทุนสาธารณะของซาอุดีอาระเบียที่ต้องหันไปเน้นโครงการซึ่งมีเหตุผลทางเศรษฐกิจและโอกาสสร้างรายได้ที่ชัดเจนกว่า

รายงานและการสอบสวนยังกล่าวถึงต้นทุนเกินงบ ความล่าช้า การใช้จ่ายอย่างฟุ่มเฟือย และวัฒนธรรมการบริหารที่ทำให้การทักท้วงคำสั่งอันทะเยอทะยานทำได้ยาก

เหตุใดโมเดลก่อสร้างจึงประสบปัญหา

NEOM รวมภารกิจที่ยากผิดปกติหลายอย่างไว้ในพื้นที่ทะเลทรายห่างไกลแห่งเดียว ไม่ว่าจะเป็นการขุดดินขนาดมหาศาล การทำฐานราก อุโมงค์ ระบบขนส่ง สาธารณูปโภค การจัดการโลจิสติกส์ และการสร้างอาคารขนาดใหญ่ก่อนที่จะมีเมืองแบบดั้งเดิมหรือฐานลูกค้ารองรับ

สิ่งที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่จึงมีทั้งความคืบหน้าและความไม่สมบูรณ์ รายงานของ Financial Times บรรยายภูมิประเทศที่เต็มไปด้วยเสาเข็มและร่องขุดลึก หลังมีการใช้เงินอย่างน้อย 5 หมื่นล้านดอลลาร์ ขณะที่รายงานภายหลังมองโครงสร้างบางส่วนที่สร้างค้างไว้ว่าเป็นมรดกของการลดขนาดโครงการ

ปัญหาทางการเงินก็เป็นเรื่องพื้นฐานไม่แพ้กัน โครงการอาจยังเดินหน้าต่อได้แม้ล่าช้า หากเหตุผลด้านรายได้ในอนาคตยังน่าเชื่อถือ แต่ NEOM กลับต้องรับมือกับประมาณการต้นทุนที่สูงขึ้น เงินลงทุนจากภายนอกที่ไม่เพียงพอ และแรงกดดันต่อการจัดสรรงบประมาณของซาอุดีอาระเบียโดยรวม การที่ต้องกันเงินหลายพันล้านดอลลาร์เพื่อยุติสัญญาแสดงให้เห็นว่า แม้แต่การเปลี่ยนทิศทางก็มีต้นทุนสูง

Trojena กับเอเชียนวินเทอร์เกมส์ 2029

Trojena รีสอร์ตบนภูเขาของ NEOM เดิมได้รับเลือกให้เป็นเจ้าภาพเอเชียนวินเทอร์เกมส์ 2029 แต่คณะกรรมการโอลิมปิกและพาราลิมปิกซาอุดีอาระเบียกับสภาโอลิมปิกแห่งเอเชีย หรือ OCA ได้ตกลงเลื่อนการแข่งขันออกไปเป็นวันที่ในอนาคต ซึ่งยังไม่ได้ระบุอย่างชัดเจน

ข้อมูลรายชื่อเจ้าภาพปัจจุบันของ OCA ระบุให้อัลมาตี ประเทศคาซัคสถาน เป็นเจ้าภาพเอเชียนวินเทอร์เกมส์ 2029

การเปลี่ยนแปลงนี้มีความสำคัญ เพราะการแข่งขันดังกล่าวเป็นเส้นตายสาธารณะที่กำหนดไว้อย่างชัดเจนสำหรับ Trojena การเลื่อนงานจึงลดแรงกดดันระยะใกล้ที่จะต้องเร่งสร้างรีสอร์ตให้เสร็จตามกำหนดเดิม และสะท้อนความแตกต่างระหว่างคำว่า “จัดลำดับความสำคัญใหม่” ในภาษาทางการ กับการที่องค์ประกอบสำคัญถูกถอดออกจากตารางเวลาที่เคยประกาศไว้ในทางปฏิบัติ

NEOM ถูกยกเลิกหรือแค่หยุดชั่วคราว?

คำตอบคือมีทั้งสองลักษณะ แต่ต้องแยกให้ออกว่ากำลังพูดถึงระดับใดของโครงการ

ส่วนที่ถูกยกเลิกหรือยุติแล้ว: สัญญาและองค์ประกอบเฉพาะบางส่วนถูกยุติ และการแข่งขันเอเชียนวินเทอร์เกมส์ถูกเลื่อนออกไป รายงานยังระบุถึงการยกเลิกงานโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับ Trojena และ The Line ด้วย

ส่วนที่ถูกพักหรือเลื่อน: The Line และจุดหมายปลายทางขนาดใหญ่อื่น ๆ ของ NEOM ถูกเลื่อนไปหลังปี 2030 มากกว่าจะถูกประกาศว่าเป็นไปไม่ได้อย่างถาวร

สิ่งที่ยังไม่ได้ถูกประกาศให้ละทิ้งทั้งหมด: ถ้อยแถลงต่อสาธารณะโดยทั่วไปยังใช้คำว่า “จัดลำดับความสำคัญใหม่” “แบ่งการพัฒนาเป็นระยะ” และ “ปรับกำหนดการ” ไม่พบประกาศที่อ้างอิงได้ว่าภูมิภาค NEOM ทั้งหมดถูกยกเลิกอย่างถาวร

ดังนั้น คำอธิบายที่แม่นยำที่สุดคือ วิสัยทัศน์เดิมของ NEOM ถูกลดขนาดลงอย่างมากและเข้าสู่การรีเซ็ตเชิงกลยุทธ์ที่มีค่าใช้จ่ายสูง การบอกว่า “NEOM จบแล้ว” อาจเกินกว่าสิ่งที่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการ ขณะที่การบอกว่า “ไม่มีอะไรถูกยกเลิก” ก็ขัดกับรายงานเรื่องการยุติสัญญาและการเลื่อนการแข่งขันกีฬา

แล้วโครงสร้างที่สร้างค้างอยู่จะเป็นอย่างไร?

จากรายงานที่มีอยู่ ยังไม่มีแผนสาธารณะที่ยืนยันแล้วว่าจะรื้อถอนงานก่อสร้างที่ทำไปบางส่วนทั้งหมด หรือจะสร้างต่อให้เสร็จในขนาดเดิม ร่องขุด เสาเข็ม อุโมงค์ ถนน งานปรับพื้นที่ และสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับการก่อสร้างอาจถูกเก็บรักษา ปล่อยพักไว้ ปรับใช้กับโครงการอื่น หรือผนวกเข้ากับการพัฒนาในอนาคตที่มีขนาดเล็กลง

ความไม่แน่นอนนี้เองอาจเป็นส่วนหนึ่งของมรดก NEOM โครงการสร้างโครงสร้างพื้นฐานจริงบางส่วนขึ้นมา แต่ยังไม่ได้กลายเป็นเมืองแนวยาว รีสอร์ตบนภูเขา หรือภูมิภาคขนาดใหญ่ที่เชื่อมต่อเป็นหนึ่งเดียวตามที่เคยนำเสนอต่อโลก อนาคตของสิ่งก่อสร้างเหล่านี้ว่าจะกลายเป็นฐานของโครงการเชิงพาณิชย์ที่แคบลง หรือจะถูกทิ้งค้างอยู่กลางทะเลทราย ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจลงทุนของซาอุดีอาระเบียในระยะต่อไป

สรุป

NEOM กำลังเปลี่ยนจากการเร่งก่อสร้างโครงการขนาดมหึมา ไปสู่ยุทธศาสตร์แบบเลือกทำและตั้งรับมากขึ้น มีรายงานว่าใช้เงินไปแล้วกว่า 5 หมื่นล้านดอลลาร์ กันงบราว 1.6 หมื่นล้านดอลลาร์สำหรับการยุติหรือคลี่คลายสัญญาจนถึงปี 2030 เลื่อน The Line ไปอย่างน้อยหลังปี 2030 และเลื่อนเอเชียนวินเทอร์เกมส์ 2029 ที่ Trojena ออกไป

โครงการอาจยังเดินหน้าต่อในรูปแบบที่เล็กลงหรือถูกออกแบบใหม่ แต่คำสัญญาเดิมเรื่องการสร้างภูมิภาคแห่งอนาคตทั้งภูมิภาคให้เสร็จอย่างรวดเร็ว ในขนาดและความเร็วตามที่ประกาศไว้ ไม่สามารถต้านทานต้นทุน ความซับซ้อน และข้อจำกัดทางการเงินที่เกิดขึ้นจริงได้