สิ่งที่พบซ้ำได้สม่ำเสมอกว่าคือความสัมพันธ์ระหว่าง เขี้ยวบนคุดหรือเคลื่อนผิดตำแหน่ง กับฟันตัดข้างบนที่มีลักษณะผิดปกติ โดยเฉพาะฟันตัดข้างบนแบบ peg-shaped และภาวะไม่มีฟันหรือ agenesis เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม ผู้ป่วยที่มีเขี้ยวบนคุดพบความผิดปกติทางทันตกรรมร่วมด้วยมากกว่าอย่างชัดเจน

ดังนั้น หากพบฟันตัดข้างบนซี่เล็กหรือมีรูปร่างคล้ายหมุดในผู้ป่วย Class III สิ่งที่ควรเพิ่มระดับความระวังคือ ความผิดปกติของฟันตัดข้างบนและสภาพแวดล้อมของการขึ้นของฟัน ไม่ใช่ Class III โดยลำพัง

เหตุใดฟันตัดข้างบนซี่เล็กจึงอาจสัมพันธ์กับเขี้ยวบนคุด?

มีคำอธิบายที่เสริมกันได้อย่างน้อย 2 แนวคิด

1. ความผิดปกติของพัฒนาการในบริเวณเดียวกัน

ฟันตัดข้างบนที่มี microdontia, รูปร่างแบบ peg-shaped หรือไม่มีฟัน อาจเป็นการแสดงออกที่แตกต่างกันของความผิดปกติด้านพัฒนาการเดียวกันในบริเวณนั้น แนวคิดนี้เรียกว่า genetic หรือ developmental-field theory โดยความผิดปกติของฟันหลายชนิดจึงอาจเกิดร่วมกันได้

2. ฟันตัดข้างบนช่วยนำทางการขึ้นของเขี้ยว

รากฟันตัดข้างบนที่อยู่ในตำแหน่งเหมาะสมและมีรูปร่างเพียงพออาจช่วยนำทางเขี้ยวที่กำลังขึ้น หากฟันตัดข้างบนหายไป มีขนาดเล็ก หรือมีรูปร่างผิดปกติ แนวทางเฉพาะที่นี้อาจลดประสิทธิภาพลง ทำให้เขี้ยวเคลื่อนออกจากแนวปกติ โดยเฉพาะการเคลื่อนไปทางเพดานปากได้ง่ายขึ้น

อย่างไรก็ตาม กลไกดังกล่าวเป็นคำอธิบายที่มีความเป็นไปได้ทางชีววิทยา ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าฟันตัดข้างบนซี่เล็กเป็นสาเหตุเพียงประการเดียวของเขี้ยวคุด

Microdontia ไม่เท่ากับ agenesis

ควรแยกคำว่า microdontia หรือฟันมีขนาดเล็ก ออกจาก agenesis หรือภาวะไม่มีฟันให้ชัดเจน ความสัมพันธ์กับเขี้ยวบนคุดมีหลักฐานเด่นชัดเป็นพิเศษในกรณีฟันตัดข้างบนหายไปและฟันตัดแบบ peg-shaped ส่วนหลักฐานสำหรับการมีเพียงความกว้างด้าน mesiodistal ที่ลดลงยังไม่สม่ำเสมอ

งานศึกษาหนึ่งเสนอว่า microdontia อาจเป็นรูปแบบที่รุนแรงน้อยกว่าของความผิดปกติด้านพัฒนาการเดียวกับ agenesis แต่ในกลุ่มตัวอย่างนั้นไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญของเขี้ยวคุดระหว่างกลุ่ม จึงไม่ควรใช้คำว่า “ฟันตัดข้างบนซี่เล็ก” และ “ไม่มีฟันตัดข้างบน” แทนกันโดยอัตโนมัติ

Class III อาจเป็นความสัมพันธ์ที่มีตัวแปรแทรกซ้อน

ความสัมพันธ์ที่ดูเหมือนพบมากขึ้นใน Class III อาจสะท้อนตัวแปรอื่นร่วมด้วย เช่น

• ความแตกต่างด้านเชื้อสายหรือองค์ประกอบของประชากร
• อคติจากการส่งต่อผู้ป่วยมายังคลินิกจัดฟัน
• ขากรรไกรบนแคบในแนวขวางหรือมีพื้นที่ไม่เพียงพอ
• เขี้ยวน้ำนมค้าง
• ฟันเกินหรือ odontoma
• ความผิดปกติด้านพัฒนาการของฟันและแนวทางการขึ้นของฟัน

โดยภาพรวม การคุดของเขี้ยวเป็นภาวะหลายปัจจัย ปัจจัยเฉพาะที่ เช่น เขี้ยวน้ำนมค้าง การหดแคบของแนวโค้งฟัน ฟันเกิน และ odontoma มีบทบาทสำคัญ ขณะที่ความโน้มเอียงทางพันธุกรรมอาจเป็นปัจจัยเสริม

ข้อสรุปสำหรับการตรวจและวางแผนรักษา

ในผู้ป่วย Class III ที่พบฟันตัดข้างบนแบบ peg-shaped, microdontia หรือ agenesis ควรถือว่าเป็นกลุ่มที่ มีความเสี่ยงสูงขึ้นต่อการขึ้นผิดตำแหน่งของเขี้ยวบน แต่เหตุผลหลักควรอยู่ที่ความผิดปกติของฟันตัดข้างบนและสภาพแวดล้อมเฉพาะที่ ไม่ใช่การวินิจฉัย Class III เพียงอย่างเดียว

ควรประเมินตำแหน่งเขี้ยวตั้งแต่ระยะต้นด้วยภาพรังสีพาโนรามา หากยังระบุตำแหน่งได้ไม่ชัด มีข้อกังวลเรื่องการละลายของรากฟันข้างเคียง หรือจำเป็นต้องวางแผนการรักษาอย่างละเอียด อาจพิจารณา CBCT ขอบเขตจำกัด เฉพาะเมื่อผลตรวจจะเปลี่ยนการตัดสินใจทางคลินิก

สิ่งที่พบซ้ำได้สม่ำเสมอกว่าคือความสัมพันธ์ระหว่าง เขี้ยวบนคุดหรือเคลื่อนผิดตำแหน่ง กับฟันตัดข้างบนที่มีลักษณะผิดปกติ โดยเฉพาะฟันตัดข้างบนแบบ peg-shaped และภาวะไม่มีฟันหรือ agenesis เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม ผู้ป่วยที่มีเขี้ยวบนคุดพบความผิดปกติทางทันตกรรมร่วมด้วยมากกว่าอย่างชัดเจน

ดังนั้น หากพบฟันตัดข้างบนซี่เล็กหรือมีรูปร่างคล้ายหมุดในผู้ป่วย Class III สิ่งที่ควรเพิ่มระดับความระวังคือ ความผิดปกติของฟันตัดข้างบนและสภาพแวดล้อมของการขึ้นของฟัน ไม่ใช่ Class III โดยลำพัง

เหตุใดฟันตัดข้างบนซี่เล็กจึงอาจสัมพันธ์กับเขี้ยวบนคุด?

มีคำอธิบายที่เสริมกันได้อย่างน้อย 2 แนวคิด

1. ความผิดปกติของพัฒนาการในบริเวณเดียวกัน

ฟันตัดข้างบนที่มี microdontia, รูปร่างแบบ peg-shaped หรือไม่มีฟัน อาจเป็นการแสดงออกที่แตกต่างกันของความผิดปกติด้านพัฒนาการเดียวกันในบริเวณนั้น แนวคิดนี้เรียกว่า genetic หรือ developmental-field theory โดยความผิดปกติของฟันหลายชนิดจึงอาจเกิดร่วมกันได้

2. ฟันตัดข้างบนช่วยนำทางการขึ้นของเขี้ยว

รากฟันตัดข้างบนที่อยู่ในตำแหน่งเหมาะสมและมีรูปร่างเพียงพออาจช่วยนำทางเขี้ยวที่กำลังขึ้น หากฟันตัดข้างบนหายไป มีขนาดเล็ก หรือมีรูปร่างผิดปกติ แนวทางเฉพาะที่นี้อาจลดประสิทธิภาพลง ทำให้เขี้ยวเคลื่อนออกจากแนวปกติ โดยเฉพาะการเคลื่อนไปทางเพดานปากได้ง่ายขึ้น

อย่างไรก็ตาม กลไกดังกล่าวเป็นคำอธิบายที่มีความเป็นไปได้ทางชีววิทยา ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าฟันตัดข้างบนซี่เล็กเป็นสาเหตุเพียงประการเดียวของเขี้ยวคุด

Microdontia ไม่เท่ากับ agenesis

ควรแยกคำว่า microdontia หรือฟันมีขนาดเล็ก ออกจาก agenesis หรือภาวะไม่มีฟันให้ชัดเจน ความสัมพันธ์กับเขี้ยวบนคุดมีหลักฐานเด่นชัดเป็นพิเศษในกรณีฟันตัดข้างบนหายไปและฟันตัดแบบ peg-shaped ส่วนหลักฐานสำหรับการมีเพียงความกว้างด้าน mesiodistal ที่ลดลงยังไม่สม่ำเสมอ

งานศึกษาหนึ่งเสนอว่า microdontia อาจเป็นรูปแบบที่รุนแรงน้อยกว่าของความผิดปกติด้านพัฒนาการเดียวกับ agenesis แต่ในกลุ่มตัวอย่างนั้นไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญของเขี้ยวคุดระหว่างกลุ่ม จึงไม่ควรใช้คำว่า “ฟันตัดข้างบนซี่เล็ก” และ “ไม่มีฟันตัดข้างบน” แทนกันโดยอัตโนมัติ

Class III อาจเป็นความสัมพันธ์ที่มีตัวแปรแทรกซ้อน

ความสัมพันธ์ที่ดูเหมือนพบมากขึ้นใน Class III อาจสะท้อนตัวแปรอื่นร่วมด้วย เช่น

• ความแตกต่างด้านเชื้อสายหรือองค์ประกอบของประชากร
• อคติจากการส่งต่อผู้ป่วยมายังคลินิกจัดฟัน
• ขากรรไกรบนแคบในแนวขวางหรือมีพื้นที่ไม่เพียงพอ
• เขี้ยวน้ำนมค้าง
• ฟันเกินหรือ odontoma
• ความผิดปกติด้านพัฒนาการของฟันและแนวทางการขึ้นของฟัน

โดยภาพรวม การคุดของเขี้ยวเป็นภาวะหลายปัจจัย ปัจจัยเฉพาะที่ เช่น เขี้ยวน้ำนมค้าง การหดแคบของแนวโค้งฟัน ฟันเกิน และ odontoma มีบทบาทสำคัญ ขณะที่ความโน้มเอียงทางพันธุกรรมอาจเป็นปัจจัยเสริม

ข้อสรุปสำหรับการตรวจและวางแผนรักษา

ในผู้ป่วย Class III ที่พบฟันตัดข้างบนแบบ peg-shaped, microdontia หรือ agenesis ควรถือว่าเป็นกลุ่มที่ มีความเสี่ยงสูงขึ้นต่อการขึ้นผิดตำแหน่งของเขี้ยวบน แต่เหตุผลหลักควรอยู่ที่ความผิดปกติของฟันตัดข้างบนและสภาพแวดล้อมเฉพาะที่ ไม่ใช่การวินิจฉัย Class III เพียงอย่างเดียว

ควรประเมินตำแหน่งเขี้ยวตั้งแต่ระยะต้นด้วยภาพรังสีพาโนรามา หากยังระบุตำแหน่งได้ไม่ชัด มีข้อกังวลเรื่องการละลายของรากฟันข้างเคียง หรือจำเป็นต้องวางแผนการรักษาอย่างละเอียด อาจพิจารณา CBCT ขอบเขตจำกัด เฉพาะเมื่อผลตรวจจะเปลี่ยนการตัดสินใจทางคลินิก