ลาการ์ดเตือน โมเดลเติบโตของยุโรปกำลังสึกกร่อน หลังจีนรุกคืบสู่ภาคอุตสาหกรรมสำคัญ

คำเตือนของคริสตีน ลาการ์ด ประธานธนาคารกลางยุโรป (ECB) ไม่ได้หมายความว่ายุโรปเข้าสู่ภาวะถดถอยอย่างฉับพลัน แต่สะท้อนว่า “รากฐาน” ของโมเดลการเติบโตหลังสงครามกำลังอ่อนแรงลง

โมเดลดังกล่าวเคยอาศัยการขยายตัวของการค้าโลก พลังงานที่มีต้นทุนแข่งขันได้ ภาคการผลิตระดับเทคโนโลยีปานกลางที่แข็งแกร่ง และระบบเศรษฐกิจระหว่างประเทศที่เปิดกว้าง แต่จีนกำลังขยับขึ้นสู่ห่วงโซ่มูลค่า และปัจจุบันแข่งขันโดยตรงกับยูโรโซนในเกือบ 40% ของภาคส่วนที่ยุโรปมีความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ เพิ่มจากประมาณ 25% ในช่วงต้นทศวรรษ 2000

จีนกำลังแข่งขันในพื้นที่ที่เคยเป็นจุดแข็งของยุโรป

การขยับขึ้นสู่สินค้าที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้นของจีน ทำให้บริษัทในยุโรปต้องเผชิญการแข่งขันในอุตสาหกรรมจำนวนมากขึ้น ซึ่งเดิมเคยเป็นฐานสำคัญของความแข็งแกร่งด้านการส่งออกของภูมิภาค ขณะเดียวกัน การค้าโลกก็มีความไม่แน่นอนและข้อจำกัดเพิ่มขึ้น ทำให้ยุโรปไม่สามารถพึ่งพาอุปสงค์จากต่างประเทศเป็นแหล่งเติบโตหลักได้เหมือนเดิม

ประเด็นของลาการ์ดจึงเป็นความท้าทายเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่เพียงภาวะชะลอตัวชั่วคราวของภาคการผลิต หากบริษัทในยุโรปสูญเสียพื้นที่ในอุตสาหกรรมมูลค่าสูง ผลกระทบอาจลุกลามไปยังการลงทุน ผลิตภาพ และมาตรฐานการครองชีพในระยะยาว

พลังงานราคาแพงเปลี่ยนสมการของภาคอุตสาหกรรม

ยุโรปยังสูญเสียข้อได้เปรียบด้านต้นทุนที่สำคัญ หลังพลังงานราคาถูกซึ่งภาคอุตสาหกรรมเคยพึ่งพา รวมถึงก๊าซจากรัสเซีย ลดบทบาทลง ต้นทุนพลังงานที่สูงขึ้นสร้างแรงกดดันอย่างมากต่อธุรกิจที่ใช้พลังงานเข้มข้น เพราะต้องแข่งขันในตลาดโลกและไม่สามารถผลักภาระต้นทุนทั้งหมดไปยังผู้บริโภคได้เสมอไป

ด้วยเหตุนี้ การลดสัดส่วนพลังงานนำเข้าและเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดจึงไม่ใช่เพียงเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ แต่ยังเกี่ยวข้องโดยตรงกับความมั่นคงทางพลังงานและความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมยุโรป

อุปสงค์ภายในประเทศช่วยพยุงเศรษฐกิจ แต่ยังแก้ปัญหาไม่ได้ทั้งหมด

เศรษฐกิจยูโรโซนยังแสดงให้เห็นถึงความยืดหยุ่น ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ขยายตัว 1.5% ในปี 2025 โดยมีอุปสงค์ภายในประเทศเป็นแรงสนับสนุนหลัก และเศรษฐกิจขยายตัว 0.4% เมื่อเทียบกับไตรมาสก่อนในไตรมาส 2 ปี 2026

ตัวเลขเหล่านี้ทำให้ยุโรปมีเวลาเดินหน้าปรับตัว แต่ลาการ์ดเห็นว่าอุปสงค์ภายในประเทศต้องพัฒนาเป็นเครื่องยนต์การเติบโตที่ยั่งยืน ไม่ใช่เพียงตัวชดเชยการส่งออกที่สูญเสียความสามารถในการแข่งขันไปแล้ว เพราะอุปสงค์จากครัวเรือนและภาคธุรกิจที่แข็งแกร่งไม่อาจทดแทนต้นทุนเชิงโครงสร้างที่สูง ผลิตภาพที่เติบโตช้า หรือความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลกที่ลดลงได้ทั้งหมด

ตลาดที่แยกส่วนทำให้บริษัทในยุโรปขยายตัวได้ยาก

แม้ตลาดภายในยุโรปจะมีขนาดใหญ่ แต่บริษัทต่าง ๆ ยังคงเผชิญอุปสรรคเมื่อต้องขายบริการ ระดมทุน หรือขยายธุรกิจข้ามพรมแดน ความแตกต่างในตลาดสินค้า บริการ และการเงินทำให้ธุรกิจ โดยเฉพาะบริษัทขนาดเล็ก เติบโตจนมีขนาดเพียงพอสำหรับการวิจัย การลงทุน และโครงการเทคโนโลยีขนาดใหญ่ได้ยาก

ตลาดทุนที่เชื่อมโยงกันมากขึ้นอาจช่วยนำเงินออมภาคเอกชนของยุโรปไปสู่การสร้างนวัตกรรมและการลงทุนที่เพิ่มผลิตภาพ ลาการ์ดยังเรียกร้องให้ลดอุปสรรคระหว่างประเทศสมาชิกและเสริมความแข็งแกร่งให้ตลาดเดียวของยุโรป เพื่อให้บริษัทที่ประสบความสำเร็จสามารถขยายตัวไปทั่วทวีป แทนที่จะจำกัดอยู่ในตลาดระดับชาติ

ช่องว่างด้าน AI และเทคโนโลยีเสี่ยงฉุดผลิตภาพ

ปัญหาความสามารถในการแข่งขันของยุโรปไม่ได้จำกัดอยู่ที่ต้นทุนและการค้า แต่รวมถึงเทคโนโลยีด้วย การนำเครื่องมือดิจิทัลขั้นสูงและปัญญาประดิษฐ์ (AI) ไปใช้ในภาคธุรกิจที่ล่าช้า อาจทำให้ผลิตภาพเติบโตต่ำลง และทำให้บริษัทในยุโรปตามหลังคู่แข่งจากสหรัฐฯ และจีน

คณะกรรมาธิการยุโรปก็ระบุเช่นกันว่า การลดช่องว่างด้านนวัตกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงเป็นภารกิจสำคัญต่อการเติบโตระยะยาวและการยกระดับมาตรฐานการครองชีพ

โจทย์จึงไม่ใช่เพียงการผลิตงานวิจัยด้าน AI ให้มากขึ้น แต่ธุรกิจต้องสามารถหาเงินทุน นำเทคโนโลยีไปใช้ และขยายผลได้จริง ภายใต้ตลาดและระบบกำกับดูแลที่ยังมีความแตกต่างกันในแต่ละประเทศ

5 แนวทางที่ลาการ์ดเสนอเพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขัน

วาระด้านนโยบายของลาการ์ดผสานการปฏิรูปเชิงโครงสร้างเข้ากับการเพิ่มการลงทุนภายในประเทศ ได้แก่

• ทำให้ตลาดเดียวของยุโรปลึกยิ่งขึ้น: ลดอุปสรรคที่ขัดขวางการดำเนินงานและการขยายธุรกิจข้ามพรมแดน
• เชื่อมโยงตลาดทุน: ระดมเงินออมภาคเอกชนไปใช้กับนวัตกรรม การลงทุน และการขยายธุรกิจ
• ลดความเปราะบางด้านพลังงาน: ลดการพึ่งพาพลังงานนำเข้าและเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด
• เร่งการใช้ดิจิทัลและ AI: ช่วยให้บริษัทนำเทคโนโลยีขั้นสูงไปใช้เพื่อเพิ่มผลิตภาพได้เร็วขึ้น
• เสริมความแข็งแกร่งให้อุปสงค์ภายในประเทศ: เปลี่ยนความยืดหยุ่นในช่วงที่ผ่านมาให้เป็นแหล่งเติบโตระยะยาว แทนการใช้เป็นเพียงสิ่งทดแทนการส่งออกที่อ่อนแรง

ใจความสำคัญของลาการ์ดคือคำเตือนเกี่ยวกับทิศทางในอนาคต ไม่ใช่การประกาศว่ายุโรปกำลังล่มสลายทางเศรษฐกิจในทันที การเติบโตเป็นบวกแสดงให้เห็นว่ายูโรโซนยังมีภูมิคุ้มกันอยู่ แต่หากไม่ลดต้นทุนพลังงาน ลดการแยกส่วนของตลาด สร้างบริษัทให้มีขนาดใหญ่ขึ้น และเร่งการนำเทคโนโลยีมาใช้ การเติบโตจากอุปสงค์ภายในประเทศในระดับปานกลางอาจไม่เพียงพอต่อการรักษาความสามารถในการแข่งขันของยุโรปในระยะยาว