คดีทุจริตในวงประธานาธิบดีปะทะข้อเรียกร้องเลือกตั้ง สะเทือนอำนาจเซเลนสกี

วิกฤตการเมืองของยูเครนขยายวงอย่างรวดเร็วในวันที่ 18–19 สิงหาคม 2026 เมื่อเหตุการณ์สำคัญสองเรื่องเกิดขึ้นแทบจะพร้อมกัน

มิไคโล เฟโดรอฟ อดีตรัฐมนตรีกลาโหมที่ถูกปลดจากตำแหน่ง เรียกร้องให้ยูเครนหาวิธีที่ถูกต้องตามกฎหมายและปลอดภัยในการฟื้นกระบวนการเลือกตั้ง แม้ประเทศยังอยู่ภายใต้การรุกรานของรัสเซีย ขณะเดียวกัน หน่วยงานปราบปรามทุจริตเปิดปฏิบัติการครั้งใหญ่เกี่ยวกับเครือข่ายฟอกเงินที่ถูกกล่าวหาว่ามีมูลค่าประมาณ 150 ล้านฮรีฟเนีย หรือราว 3.4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และมีรายงานว่าเข้าตรวจค้นสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับไอรีนา มุดรา รองหัวหน้าสำนักงานประธานาธิบดี เซเลนสกีปลดมุดราในวันเดียวกัน

การเกิดขึ้นไล่เลี่ยกันทำให้สถานการณ์มีความอ่อนไหวทางการเมืองอย่างมาก แต่ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ยืนยันว่าคำเรียกร้องเรื่องการเลือกตั้งกับปฏิบัติการต่อต้านทุจริตมีการประสานงานหรือเชื่อมโยงกันโดยตรง

คดีต่อต้านทุจริตกล่าวหาอะไร

สำนักงานต่อต้านการทุจริตแห่งชาติยูเครน หรือ NABU และสำนักงานอัยการต่อต้านการทุจริตเฉพาะทาง หรือ SAPO ระบุว่า กำลังดำเนินการเปิดโปงองค์กรอาชญากรรมที่อาจเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่ระดับสูง นักการเมือง และบุคคลผู้มีอิทธิพลหลายราย

แกนกลางของคดีคือเงินประมาณ 150 ล้านฮรีฟเนีย ซึ่งผู้สอบสวนกล่าวหาว่าถูกฟอกเพื่อนำไปใช้เป็นหลักประกันตัวผู้ต้องสงสัยในคดีทุจริตอีกคดีหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับบริษัทพลังงานนิวเคลียร์ของรัฐยูเครน

มีรายงานว่าสถานที่ที่เชื่อมโยงกับมุดราและวาดิม สตอลาร์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เป็นหนึ่งในจุดที่ถูกตรวจค้น มุดราถือเป็นเจ้าหน้าที่ระดับสูงสุดของสำนักงานประธานาธิบดีที่มีชื่อเชื่อมโยงกับปฏิบัติการนี้ ขณะที่คำสั่งประธานาธิบดีรับรองการปลดเธอออกจากตำแหน่ง แต่ไม่ได้ระบุเหตุผล

อย่างไรก็ตาม รายละเอียดทั้งหมดนี้เป็นเพียงประเด็นในขั้นตอนการสอบสวน ไม่ใช่คำตัดสินของศาล ผู้ถูกกล่าวหายังไม่ถูกพิพากษาว่ามีความผิด และคดีอาจเปลี่ยนแปลงได้เมื่อมีการนำเสนอหรือทดสอบพยานหลักฐานเพิ่มเติม

ทำไมคดีนี้จึงกระทบเซเลนสกีโดยตรง

คดีล่าสุดเกิดขึ้นในวงการเมืองรอบตัวเซเลนสกี หลังจากคดีทุจริตก่อนหน้านี้ทำให้เกิดคำถามเรื่องความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่ระดับสูงที่เกี่ยวข้องกับรัฐบาลของเขา

อันดรีย์ เยอร์มัค อดีตหัวหน้าสำนักงานประธานาธิบดี ลาออกหลังเจ้าหน้าที่ต่อต้านทุจริตเข้าตรวจค้นบ้านและสำนักงานของเขา ต่อมาเขายังเผชิญข้อกล่าวหาฟอกเงินในอีกคดีหนึ่ง ซึ่งเขาปฏิเสธ

บริบทนี้ทำให้การสอบสวนมุดราไม่ถูกมองเป็นเหตุการณ์โดดเดี่ยว ยิ่งมีเจ้าหน้าที่ระดับสูงที่ใกล้ชิดประธานาธิบดีถูกสอบสวนมากขึ้น ต้นทุนทางการเมืองของการแก้ปัญหาด้วยการปลดบุคคลเพียงอย่างเดียวก็ยิ่งสูงขึ้น และเสียงเรียกร้องให้ดำเนินคดีอย่างโปร่งใสและเป็นอิสระก็ยิ่งดังขึ้น

ข้อมูลที่มีอยู่สะท้อนว่าเซเลนสกีกำลังเผชิญปัญหาด้านความรับผิดชอบที่ทวีความรุนแรง แต่ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าคดีทั้งหมดเป็นส่วนหนึ่งของแผนการเดียวกัน

เฟโดรอฟเรียกร้องอะไร

เฟโดรอฟ ซึ่งถูกปลดจากตำแหน่งรัฐมนตรีกลาโหมในเดือนกรกฎาคม กล่าวในวิดีโอว่า “ประชาธิปไตยต้องไม่ถูกจับเป็นตัวประกันโดยรัสเซีย” พร้อมเรียกร้องให้ยูเครนสร้าง “กลไกที่ถูกต้องตามกฎหมาย ปลอดภัย และเป็นไปได้จริง” เพื่อฟื้นกระบวนการประชาธิปไตยในช่วงสงครามที่ยืดเยื้อ

คำเรียกร้องนี้ถูกมองอย่างกว้างขวางว่าเป็นการเรียกร้องให้จัดการเลือกตั้งจากนักการเมืองยูเครนระดับแนวหน้าครั้งแรก นับตั้งแต่รัสเซียเปิดฉากการรุกรานเต็มรูปแบบ

จุดยืนดังกล่าวท้าทายท่าทีของเซเลนสกีโดยตรง ซึ่งยืนยันว่าไม่สามารถจัดการเลือกตั้งภายใต้กรอบกฎหมายช่วงสงครามในปัจจุบันได้ ความนิยมของเฟโดรอฟ การประท้วงหลังการปลดเขา และการวิจารณ์การบริหารประเทศในภาวะสงคราม ทำให้ข้อเรียกร้องนี้มีน้ำหนักทางการเมืองมากขึ้น

แต่การเป็นบุคคลที่อาจกลายเป็นแกนนำฝ่ายค้านหรือคู่แข่งทางการเมือง ไม่ได้หมายความว่าเป็นผู้สมัครอย่างเป็นทางการ ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่แสดงว่าเฟโดรอฟประกาศลงสมัครรับเลือกตั้งประธานาธิบดีแล้ว

เหตุใดการเลือกตั้งช่วงสงครามจึงทำได้ยาก

อุปสรรคทางกฎหมายสำคัญคือ “กฎอัยการศึก” กฎหมายยูเครนห้ามจัดการเลือกตั้งในช่วงที่กฎอัยการศึกยังมีผลบังคับใช้ ซึ่งถูกประกาศต่อเนื่องนับตั้งแต่รัสเซียเปิดฉากการรุกรานเต็มรูปแบบ

ดังนั้น การอธิบายอย่างแม่นยำกว่าคือ ยูเครนเผชิญข้อห้ามตามกฎหมายที่มีผลระหว่างกฎอัยการศึก พร้อมข้อจำกัดด้านรัฐธรรมนูญ ความมั่นคง และการจัดการเลือกตั้งในทางปฏิบัติ ไม่ใช่เพียงการกล่าวว่าเป็น “ข้อห้ามตามรัฐธรรมนูญโดยเด็ดขาด”

หากจะจัดการเลือกตั้งระดับชาติ ยูเครนยังต้องหาวิธีรับประกันสิทธิและความปลอดภัยของทหาร ผู้พลัดถิ่น ชาวยูเครนที่อยู่ต่างประเทศ และประชาชนในพื้นที่ที่ถูกรัสเซียยึดครอง ขณะเดียวกัน การโจมตีของรัสเซียและสถานการณ์แนวรบที่ยังดำเนินอยู่ก็เพิ่มความเสี่ยงต่อการหาเสียง หน่วยเลือกตั้ง และความน่าเชื่อถือของผลคะแนน

ข้อเรียกร้องของเฟโดรอฟทำให้คำถามเหล่านี้กลับมาอยู่กลางเวที แต่เขายังไม่ได้เสนอกรอบกฎหมายที่ทุกฝ่ายยอมรับเพื่อแก้ปัญหาเหล่านั้น

การเปลี่ยนตัวรัฐมนตรีกลาโหมไม่ได้ยุติข้อพิพาท

ในช่วงเวลาเดียวกัน ยูเครนเดินหน้าปรับเปลี่ยนผู้นำด้านกลาโหม รัฐสภาอนุมัติให้เยฟเฮนี คห์มาราดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีกลาโหม หลังเซเลนสกีผลักดันให้เปลี่ยนตัวเฟโดรอฟ การแต่งตั้งดังกล่าวทำให้โอกาสที่เฟโดรอฟจะกลับเข้ารัฐบาลในทันทีลดลง และเกิดขึ้นท่ามกลางความปั่นป่วนทางการเมืองต่อเนื่อง

การแต่งตั้งคห์มาราอาจช่วยให้กระทรวงกลาโหมมีเสถียรภาพขึ้น แต่ไม่ได้ยุติข้อถกเถียงเรื่องการปลดเฟโดรอฟ หรือการประท้วงที่เรียกร้องให้เขากลับคืนตำแหน่ง

ยิ่งไปกว่านั้น ยังไม่ได้ตอบคำถามใหญ่เกี่ยวกับการรวมศูนย์อำนาจรอบทำเนียบประธานาธิบดี ความเป็นอิสระของหน่วยงานต่อต้านทุจริต และวิธีที่ยูเครนจะรักษาความชอบธรรมทางประชาธิปไตยระหว่างการทำสงครามที่ยืดเยื้อ

แรงกดดันที่เซเลนสกีต้องรับมือ

เมื่อมองภาพรวม เหตุการณ์เหล่านี้เปลี่ยนข้อพิพาทเรื่องการปลดรัฐมนตรีกลาโหมให้กลายเป็นบททดสอบการบริหารประเทศในภาวะสงครามที่กว้างขึ้น

ข้อเรียกร้องเรื่องการเลือกตั้งของเฟโดรอฟท้าทายเซเลนสกีในทางการเมือง คดีมุดราทดสอบการตอบสนองของประธานาธิบดีต่อประเด็นความรับผิดชอบ ส่วนการเปลี่ยนผ่านในกระทรวงกลาโหมสะท้อนแรงกดดันจากการต้องจัดการผู้นำด้านความมั่นคง ขณะที่รัสเซียยังคงโจมตียูเครน

ข้อสรุปที่หนักแน่นที่สุดจึงอยู่ที่ “ผลกระทบทางการเมือง” ไม่ใช่การสันนิษฐานถึงการประสานงานลับ เหตุเรียกร้องเลือกตั้งกับคดีทุจริตเกิดขึ้นห่างกันประมาณหนึ่งวัน ทำให้นักวิจารณ์สามารถนำเสนอทั้งสองเรื่องเป็นหลักฐานของวิกฤตเชิงระบบได้ แต่ข้อมูลที่มีอยู่รองรับเพียงภาพของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใกล้กันและแรงกดดันที่สะสมเพิ่มขึ้น ยังไม่ใช่หลักฐานว่าคำแถลงของเฟโดรอฟ การตรวจค้น หรือการปลดมุดรามีความเชื่อมโยงเชิงปฏิบัติการโดยตรง