ซาอุดีอาระเบียเปิดใช้งานพันธมิตรทางทะเล ท่ามกลางความเสี่ยงต่อเส้นทางเดินเรือ

ซาอุดีอาระเบียเปิดใช้งานพันธมิตรป้องกันทางทะเลพหุภาคีเมื่อ 18 สิงหาคม 2026 หลังการจัดทำกรอบโครงสร้างองค์กรและแผนงานเสร็จสิ้น ขั้นตอนนี้ทำให้พันธมิตรเปลี่ยนผ่านจากคำประกาศทางการเมืองในเดือนกรกฎาคม ไปสู่กลไกที่มีเป้าหมายพัฒนาเป็นความพร้อมปฏิบัติการจริง ท่ามกลางการโจมตีเรือพาณิชย์และเรือบรรทุกน้ำมันที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ซึ่งทางการซาอุดีอาระเบียระบุว่าเป็นการยกระดับสถานการณ์อย่างอันตราย และเป็นภัยโดยตรงต่อความมั่นคงและความปลอดภัยของการเดินเรือ

เหตุผลที่ซาอุดีอาระเบียเปิดใช้งานพันธมิตร

เหตุผลเร่งด่วนคือสถานการณ์ความปลอดภัยของการขนส่งทางเรือในเส้นทางยุทธศาสตร์เสื่อมถอยลง ซาอุดีอาระเบียและประเทศพันธมิตรให้เหตุผลถึงการโจมตีที่เชื่อมโยงกับความขัดแย้งในภูมิภาค รวมถึงการหยุดชะงักของการขนส่งสินค้า ซึ่งทำให้จำเป็นต้องเพิ่มการประสานงานทางทะเล

สำนักข่าว Reuters รายงานว่า พันธมิตรนี้มีเป้าหมายคุ้มครองการเดินเรือระหว่างประเทศและเส้นทางลำเลียงพลังงาน หลังการโจมตีในทะเลแดงทำให้เส้นทางการค้าสำคัญของโลกหยุดชะงัก

เมื่อถึงเดือนสิงหาคม ทางการซาอุดีอาระเบียมองว่าการเปิดใช้งานคือขั้นตอนถัดไปที่จำเป็น เพราะโครงสร้างการทำงานและแผนการประสานงานได้รับการจัดวางแล้ว ทำให้กลุ่มสามารถเดินหน้าสู่ความพร้อมปฏิบัติการที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้นและการดำเนินการร่วมกันได้

พันธมิตรก่อตั้งขึ้นเมื่อใด

พันธมิตรป้องกันทางทะเลพหุภาคี (Multinational Maritime Defense Alliance) ประกาศจัดตั้งที่กรุงริยาดเมื่อ 30 กรกฎาคม 2026 การประชุมก่อตั้งมีผู้แทนจาก 43 ประเทศเข้าร่วม จาก 51 ฝ่ายที่ได้รับเชิญ ตามรายงานเกี่ยวกับการจัดตั้งพันธมิตร

ผลจากการประชุมเดือนกรกฎาคมคือคำประกาศร่วมที่สนับสนุนกรอบความร่วมมือด้านการป้องกันทางทะเลที่นำโดยซาอุดีอาระเบีย โดยซาอุดีอาระเบียได้รับการกำหนดให้เป็นประเทศผู้ก่อตั้งและผู้นำ รวมทั้งเป็นที่ตั้งสำนักงานใหญ่ของพันธมิตร

14 ประเทศผู้สนับสนุนคำประกาศก่อตั้ง

รายงานที่เชื่อมโยงกับซาอุดีอาระเบียระบุว่า 14 ประเทศที่สนับสนุนคำประกาศก่อตั้ง ได้แก่

• ซาอุดีอาระเบีย
• คูเวต
• บาห์เรน
• กาตาร์
• ปากีสถาน
• ตุรกี
• อียิปต์
• จอร์แดน
• เยเมน
• บังกลาเทศ
• ไนจีเรีย
• ซูดาน
• จิบูตี
• โซมาเลีย

อย่างไรก็ตาม รายชื่อในรายงานต่าง ๆ ไม่ตรงกันทั้งหมด โดย Al Jazeera ระบุ หมู่เกาะโคโมโรส แทน ไนจีเรีย ขณะที่รายงานอื่น ๆ และข้อมูลที่อ้างอิงสำนักข่าว Saudi Press Agency ระบุไนจีเรีย

นอกจากนี้ ยังมีรายงานในเวลาต่อมาว่า 15 ประเทศได้ลงนามในคำประกาศร่วม และมี 13 ประเทศที่ดำเนินขั้นตอนภายในประเทศซึ่งจำเป็นต่อการเป็นสมาชิกอย่างเป็นทางการเสร็จแล้วในเวลานั้น

ความแตกต่างนี้มีความสำคัญ เพราะการสนับสนุนคำประกาศก่อตั้ง การลงนามในแถลงการณ์ร่วม และการดำเนินกระบวนการเข้าร่วมภายในประเทศให้เสร็จสิ้น ไม่จำเป็นต้องเป็นขั้นตอนเดียวกัน

พันธมิตรมีเป้าหมายทำอะไร

วัตถุประสงค์ที่ประกาศไว้ของพันธมิตรคือ

• คุ้มครองเสรีภาพและความปลอดภัยในการเดินเรือ
• เสริมสร้างความมั่นคงทางทะเลและความร่วมมือด้านการป้องกันร่วมกัน
• รักษาความปลอดภัยของเส้นทางการค้าระหว่างประเทศและเส้นทางลำเลียงพลังงาน
• สนับสนุนความต่อเนื่องของห่วงโซ่อุปทานโลก

พื้นที่เป้าหมายเริ่มต้นคือ ช่องแคบบับเอลมันเดบ ทะเลแดง และอ่าวเอเดน ซึ่งเป็นเส้นทางน้ำที่เชื่อมโยงกันและมีความสำคัญต่อการขนส่งสินค้าและพลังงานระหว่างประเทศ

กรอบความร่วมมือนี้ยังออกแบบมาเพื่อให้ประเทศสมาชิกสามารถวางแผนและประสานปฏิบัติการทางทะเลร่วมกันได้ การแต่งตั้งผู้บัญชาการซาอุดีอาระเบียไม่นานหลังการประกาศจัดตั้ง เป็นสัญญาณระยะแรกว่าความริเริ่มนี้กำลังพัฒนาไปสู่โครงสร้างบัญชาการเชิงสถาบัน ไม่ได้หยุดอยู่เพียงคำแถลงทางการเมือง

ซาอุดีอาระเบียกล่าวถึงการโจมตีเรือพาณิชย์อย่างไร

คณะรัฐมนตรีซาอุดีอาระเบียระบุว่า การโจมตีเรือพาณิชย์และเรือบรรทุกน้ำมันซ้ำหลายครั้งเป็น “การยกระดับสถานการณ์ที่อันตราย” และเป็นภัยโดยตรงต่อความมั่นคงและความปลอดภัยของการเดินเรือ นอกจากนี้ยังระบุว่าเป็นการละเมิดกฎหมายและบรรทัดฐานระหว่างประเทศอย่างร้ายแรง และเป็นการท้าทายมติคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติที่กำหนดให้เคารพเสรีภาพในการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

แถลงการณ์ของซาอุดีอาระเบียเกี่ยวกับการโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันของ ADNOC บริษัทพลังงานแห่งชาติสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ก็ระบุในทำนองเดียวกันว่า เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นการโจมตีความมั่นคงของการเดินเรือและความปลอดภัยของแหล่งพลังงานโลก โดยมีรายงานว่าเรือ ADNOC สองลำถูกโจมตีเมื่อ 13 สิงหาคม และเกิดเหตุที่เกี่ยวข้องกับเรือ ADNOC ลำที่สามภายในสัปดาห์เดียวกัน

หลักฐานที่มีอยู่รองรับกรอบการอธิบายด้านกฎหมายและความมั่นคงในภาพรวมของซาอุดีอาระเบีย รวมถึงการอ้างถึง มติคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติที่ 2817 ซึ่งประณามการโจมตีประเทศเพื่อนบ้านในภูมิภาคของอิหร่าน อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่ได้รับยังไม่ยืนยันอย่างครบถ้วนว่าแถลงการณ์คณะรัฐมนตรีวันที่ 18 สิงหาคมเชื่อมโยงการโจมตีเรือสามลำด้วยขีปนาวุธในเดือนกรกฎาคมกับเหตุการณ์วันที่ 13 สิงหาคมเข้ากับมติดังกล่าวโดยตรง และใช้ถ้อยคำเฉพาะตามที่มีการกล่าวอ้าง ดังนั้น ความเชื่อมโยงในรายละเอียดส่วนนั้นจึงควรพิจารณาด้วยความระมัดระวัง

การโจมตีในเดือนกรกฎาคมกับภัยต่อการขนส่งทางเรือ

เหตุการณ์ก่อนหน้านี้ได้สะท้อนให้เห็นแล้วว่าเรือพาณิชย์มีความเปราะบางเพียงใด รายงานระบุว่าเมื่อ 7 กรกฎาคม อิหร่านยิงโจมตีเรือสามลำใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งรวมถึงเรือบรรทุกน้ำมันของซาอุดีอาระเบียและกาตาร์ ซาอุดีอาระเบียเรียกเหตุการณ์ดังกล่าวว่าเป็นการโจมตีความมั่นคงและความปลอดภัยของการเดินเรือระหว่างประเทศ รวมถึงความมั่นคงของแหล่งพลังงานโลก

เหตุการณ์เหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของรูปแบบการโจมตีและข้อจำกัดที่ส่งผลกระทบต่อการเดินเรือในพื้นที่ทะเลแดง ช่องแคบฮอร์มุซ และน่านน้ำโดยรอบ แม้กรอบภารกิจของพันธมิตรจะมุ่งเน้นภูมิภาคทะเลแดง แต่ถ้อยแถลงของซาอุดีอาระเบียในเดือนสิงหาคมกล่าวถึงภัยคุกคามที่กว้างขึ้นต่อการสัญจรทางทะเลและการขนส่งพลังงานผ่านเส้นทางน้ำที่เชื่อมต่อกันในภูมิภาค

ความเชื่อมโยงกับ Project Freedom ของสหรัฐฯ

พันธมิตรที่นำโดยซาอุดีอาระเบียเกิดขึ้นในช่วงที่สหรัฐฯ พยายามดำเนินมาตรการของตนเองเพื่อตอบสนองต่อวิกฤตช่องแคบฮอร์มุซ Project Freedom เป็นความริเริ่มของสหรัฐฯ ที่มีเป้าหมายช่วยนำเรือพาณิชย์ผ่านช่องแคบ โดยได้รับการสนับสนุนจากกำลังทางเรือและทางอากาศ แต่ภารกิจถูกระงับไม่นานหลังเริ่มต้น

รายงานหลายฉบับระบุว่า สาเหตุสำคัญของการระงับคือซาอุดีอาระเบียไม่อนุญาตให้เครื่องบินสหรัฐฯ ใช้ฐานทัพและน่านฟ้าของซาอุดีอาระเบียเพื่อสนับสนุนภารกิจคุ้มกัน ต่อมามีรายงานว่าซาอุดีอาระเบียและคูเวตยกเลิกข้อจำกัดดังกล่าวแล้ว แต่หลักฐานที่ตรวจสอบยังไม่ชัดเจนว่าภารกิจจะกลับมาเดินหน้าเมื่อใด หรือจะกลับมาอย่างยั่งยืนหรือไม่

เมื่อพิจารณาจากบริบทนี้ พันธมิตรของซาอุดีอาระเบียจึงเป็นโมเดลที่แตกต่างออกไป นั่นคือกรอบความร่วมมือระดับภูมิภาคและพหุภาคีที่นำจากริยาด และสร้างขึ้นบนโครงสร้างสมาชิก การวางแผน และการบัญชาการของประเทศที่เข้าร่วมเอง อย่างไรก็ดี ควรเรียกพันธมิตรนี้ว่าเป็นทางเลือกเชิงภูมิภาคในด้านโครงสร้างและความเป็นเจ้าของทางการเมือง มากกว่าจะสรุปว่าเป็นสิ่งทดแทน Project Freedom อย่างเป็นทางการ เพราะแหล่งข่าวยังไม่ได้ยืนยันขอบเขตการประสานงานด้านปฏิบัติการระยะยาวระหว่างสหรัฐฯ กับประเทศอ่าวอาหรับ

การเปิดใช้งานมีความหมายอย่างไร

การเปิดใช้งานในเดือนสิงหาคมสะท้อนความพยายามทำให้การตอบสนองร่วมกันต่อการโจมตีทางทะเลมีสถานะเป็นสถาบันมากขึ้น การโจมตีเหล่านั้นคุกคามการเดินเรือเชิงพาณิชย์ เส้นทางพลังงาน และห่วงโซ่อุปทาน ความสำคัญของเหตุการณ์จึงไม่ได้อยู่ที่การประกาศจัดตั้งในเดือนกรกฎาคมเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความพยายามสร้างระบบบัญชาการ แผนงาน และขั้นตอนการรับสมาชิกที่สามารถรองรับภารกิจรักษาความมั่นคงทางทะเลร่วมกันได้

อย่างไรก็ตาม ประสิทธิผลของพันธมิตรยังขึ้นอยู่กับประเด็นเชิงปฏิบัติหลายด้านที่รายงานยังไม่ได้ให้คำตอบชัดเจน เช่น สมาชิกจะดำเนินขั้นตอนเข้าร่วมภายในประเทศเสร็จเร็วเพียงใด จะแบ่งความรับผิดชอบกันอย่างไร และพันธมิตรจะเปลี่ยนคำมั่นสัญญาในระดับนโยบายให้เป็นปฏิบัติการต่อเนื่องในหลายเส้นทางน้ำได้หรือไม่

ช่องว่างระหว่างการประชุมก่อตั้งที่มีผู้เข้าร่วม 43 ประเทศ กับกลุ่มผู้สนับสนุนคำประกาศก่อตั้งที่มีจำนวนน้อยกว่า สะท้อนทั้งขอบเขตทางการทูตที่กว้างของโครงการ และความท้าทายในการสร้างกลไกป้องกันร่วมที่บูรณาการได้อย่างแท้จริง