Unitree เปลี่ยนงานวิจัยหุ่นยนต์ที่สหรัฐฯ สนับสนุนให้กลายเป็นหุ่นยนต์สุนัขราคา 1,600 ดอลลาร์ได้อย่างไร

ความสำเร็จของ Unitree Robotics บริษัทหุ่นยนต์จากจีน สะท้อนความย้อนแย้งที่พบได้บ่อยในโลกเทคโนโลยี นั่นคือ งานวิจัยที่ได้รับเงินสนับสนุนจากภาครัฐสหรัฐฯ และเผยแพร่สู่สาธารณะ สามารถกลายเป็นพื้นฐานให้บริษัทในอีกประเทศหนึ่งนำไปผลิตสินค้าเชิงพาณิชย์ได้ หากประเทศนั้นมีความพร้อมด้านการผลิตและการขยายตลาดมากกว่า

หลักฐานที่มีอยู่ชี้ไปที่การนำแนวคิดและสายธารงานวิจัยหุ่นยนต์ร่วมกันไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่หลักฐานว่า Unitree ขโมยแบบลับหรือแบบสำเร็จรูปจากห้องทดลองสหรัฐฯ

จุดเริ่มต้นจาก Minitaur และแนวคิดมอเตอร์ขับตรง

ก้าวสำคัญมาจากโครงการ Minitaur ของมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย หรือ Penn โดย Gavin Kenneally, Avik De และ Daniel Koditschek นำเสนอ Minitaur ในงานวิจัยปี 2016 ในฐานะหุ่นยนต์สี่ขาที่วิ่งและกระโดดแบบไดนามิก โดยใช้ขาแบบขับตรง หรือ direct drive งานนี้ได้รับทุนสนับสนุนบางส่วนจาก Army Research Laboratory และโครงการ Robotics Collaborative Technology Alliance

ระบบขับตรงคือการติดตั้งมอเตอร์ไว้ที่หรือใกล้กับข้อต่อโดยตรง แทนการใช้มอเตอร์ที่อยู่ห่างออกไปแล้วส่งกำลังผ่านชุดเฟืองและกลไกที่หนักกว่า แนวทางนี้ช่วยลดความซับซ้อนทางกล เพิ่มความไวในการควบคุมแรง และเอื้อต่อการเคลื่อนไหวที่มีพลัง แต่ก็ต้องอาศัยมอเตอร์ขนาดกะทัดรัด อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ซอฟต์แวร์ควบคุม และระบบจัดการพลังงานที่มีประสิทธิภาพสูง

อย่างไรก็ตาม งานของ Penn เป็นหลักการออกแบบและแพลตฟอร์มทดลอง ไม่ใช่หุ่นยนต์ผู้บริโภคที่พร้อมวางขาย ต่อมาโครงการแอ็กชูเอเตอร์และ Mini Cheetah ของ MIT ช่วยแสดงให้เห็นว่าแนวคิดลักษณะเดียวกันสามารถนำมาประกอบเป็นหุ่นยนต์สี่ขาขนาดเล็กที่เคลื่อนไหวได้อย่างคล่องแคล่วเพียงใด

Ben Katz ซึ่งเคยทำงานที่ห้องปฏิบัติการ Biomimetic Robotics Lab ของ MIT ให้ข้อมูลกับ Reuters ว่า ขนาดของหุ่นยนต์ตระกูล Go ของ Unitree แทบเหมือนกับ Mini Cheetah “ในระดับมิลลิเมตร”

ดังนั้น Unitree Go2 ซึ่งเปิดตัวในปี 2023 ด้วยราคาเริ่มต้น 1,600 ดอลลาร์สหรัฐฯ ก่อนภาษีและค่าขนส่ง จึงอยู่บนเส้นทางเทคโนโลยีที่ระบุได้ ไม่ได้หมายความว่างานวิจัยชิ้นใดชิ้นหนึ่งหรือห้องทดลองแห่งใดแห่งหนึ่งส่งมอบแบบ Go2 ที่เสร็จสมบูรณ์ให้ Unitree แต่แสดงให้เห็นว่างานวิจัยแบบเปิดสามารถกลายเป็นวัตถุดิบให้วิศวกรในภายหลังนำไปพัฒนาเชิงพาณิชย์ได้

จากต้นแบบในห้องทดลองสู่สินค้าราคาจับต้องได้

ความแตกต่างที่ทำให้ Unitree โดดเด่นไม่ได้อยู่ที่โครงสร้างทางกลเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความสามารถในการผลิต ตั้งราคา จัดจำหน่าย และปรับปรุงหุ่นยนต์อย่างต่อเนื่องเพื่อเข้าถึงตลาดที่กว้างขึ้น

Gavin Kenneally ต่อมามีส่วนช่วยนำความก้าวหน้าด้านหุ่นยนต์สี่ขาของสหรัฐฯ ไปต่อยอดผ่าน Ghost Robotics ซึ่งจำหน่ายระบบให้ผู้ใช้งานด้านกลาโหมเฉพาะทางในสหรัฐฯ นี่แสดงให้เห็นว่างานวิจัยสหรัฐฯ สามารถไปถึงบริษัทเชิงพาณิชย์ได้จริง แต่ Reuters เปรียบเทียบว่า Ghost มีตลาดที่จำกัดกว่าและผลิตภัณฑ์มีราคาสูงกว่า ขณะที่ Unitree มุ่งสู่การผลิตจำนวนมากและราคาที่ต่ำลง

Reuters ระบุว่าแรงส่งของ Unitree ได้รับประโยชน์จากสภาพแวดล้อมการผลิตของจีน ซึ่งรวมถึงเครือข่ายผู้ผลิตชิ้นส่วนที่หนาแน่น เงินอุดหนุน การเข้าถึงกำลังการผลิต และความสามารถในการรองรับการขาดทุนระหว่างเร่งขยายธุรกิจ ปัจจัยเหล่านี้ช่วยย่นระยะเวลาจากผลการวิจัยที่เผยแพร่แล้วไปสู่สินค้าที่ผู้ซื้อจำนวนมากสามารถเข้าถึงได้

ประเด็นนี้สำคัญ เพราะงานวิจัยแบบเปิดอาจช่วยเผยแพร่แนวคิด แต่ไม่ได้สร้างโรงงาน ห่วงโซ่อุปทานที่เชื่อถือได้ ความเชี่ยวชาญด้านการผลิต เงินทุนหมุนเวียน หรือลูกค้าให้โดยอัตโนมัติ ความสำเร็จของ Unitree จึงเป็นเรื่องของการทำให้นวัตกรรมกลายเป็นอุตสาหกรรม มากพอ ๆ กับการเป็นเรื่องของวิทยาการหุ่นยนต์

บทบาทของ Wang Xingxing ยังสรุปได้แค่ไหน

หลักฐานสนับสนุนการระบุว่า Wang Xingxing เป็นผู้ก่อตั้งและผู้มีอำนาจควบคุม Unitree แต่ยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่า งานวิจัยทางวิชาการชิ้นใดชิ้นหนึ่งของเขาเป็นแหล่งโดยตรงของการออกแบบ Go2

คำอธิบายที่แม่นยำกว่าคือ Unitree สร้างธุรกิจขึ้นบนเส้นทางงานวิจัยระดับนานาชาติที่เผยแพร่ต่อสาธารณะอย่างกว้างขวาง ไม่ใช่การยกเครดิตทั้งหมดให้ผู้ก่อตั้ง เอกสารวิจัย หรือห้องทดลองเพียงแห่งเดียว

Reuters รายงานแยกต่างหากว่า หลังการเสนอขายหุ้นต่อสาธารณะ Wang และนิติบุคคลที่เขาควบคุมคาดว่าจะถือหุ้น Unitree รวม 31.29% และมีสิทธิออกเสียง 65.31% ผ่านโครงสร้างหุ้นสองระดับ ข้อมูลนี้อธิบายอิทธิพลด้านการบริหารและการควบคุมบริษัทของเขา แต่ไม่ได้พิสูจน์เส้นทางการถ่ายทอดเทคโนโลยีที่เฉพาะเจาะจง

ตัวเลขการเติบโตบอกอะไรเกี่ยวกับวงการหุ่นยนต์สหรัฐฯ

Reuters รายงานว่า Unitree จำหน่ายหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ได้มากกว่า 5,500 ตัว และหุ่นยนต์สี่ขา 18,000 ตัวในช่วงปีก่อนหน้า พร้อมมูลค่าบริษัทประมาณ 9,000 ล้านดอลลาร์ก่อนเข้าจดทะเบียนในตลาดหุ้นเซี่ยงไฮ้

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนแรงส่งทางธุรกิจอย่างมาก แต่ไม่ควรตีความว่าเป็นหลักฐานว่าหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ของบริษัทมีความเป็นอัตโนมัติทั่วไป หรือมีความสามารถเหนือมนุษย์ในทุกด้าน

บทเรียนสำคัญไม่ใช่สหรัฐฯ ขาดความสามารถในการคิดค้นเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง นักวิจัยจาก Penn และ MIT สร้างความก้าวหน้าที่สำคัญ และงานพื้นฐานก็ถูกเผยแพร่ต่อสาธารณะ จุดอ่อนอยู่ที่ช่องว่างระหว่าง “การประดิษฐ์” กับ “การผลิตในระดับตลาด”

ระบบของสหรัฐฯ ยังประสบปัญหาในการจับคู่งานวิจัยกับเงินทุนเพื่อการเติบโต กำลังการผลิต แรงงานด้านการผลิต ความต้องการภายในประเทศ และห่วงโซ่อุปทานที่ลึกพอจะสร้างสินค้าราคาต่ำในปริมาณมาก

ส่วนการสาธิตหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ “Superman” ของ Unitree ควรถูกมองว่าเป็นคำกล่าวอ้างและการสาธิตผลิตภัณฑ์ จนกว่าจะมีการทดสอบจากหน่วยงานอิสระที่วัดความสามารถได้อย่างชัดเจน ยอดขาย มูลค่าบริษัท และวิดีโอที่น่าตื่นตาแสดงถึงแรงดึงดูดทางตลาด แต่ไม่ได้พิสูจน์ด้วยตัวเองว่าหุ่นยนต์มีความเป็นอิสระอเนกประสงค์ในระดับเหนือมนุษย์

มาตรการจำกัดของสหรัฐฯ เพียงพอหรือไม่

Reuters รายงานว่า กระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ เพิ่ม Unitree เข้าไปในบัญชีรายชื่อบริษัทจีนที่เกี่ยวข้องกับกองทัพ และการขึ้นบัญชีดังกล่าวไม่ใช่มาตรการคว่ำบาตรโดยตรง แต่อาจจำกัดการใช้งานเทคโนโลยีของ Unitree ในกองทัพสหรัฐฯ ในอนาคต ขณะที่ Unitree ระบุว่าหุ่นยนต์ของบริษัทเป็นผลิตภัณฑ์พลเรือน

Reuters ยังรายงานว่า คณะกรรมการกลางกำกับดูแลกิจการสื่อสารของสหรัฐฯ หรือ FCC ห้ามนำเข้าหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์และหุ่นยนต์สี่ขารุ่นใหม่ที่ผลิตในต่างประเทศ ซึ่งรวมถึงผลิตภัณฑ์ของ Unitree และจีนขู่ว่าจะตอบโต้

มาตรการเหล่านี้อาจช่วยลดการพึ่งพาของรัฐบาลสหรัฐฯ จำกัดความเสี่ยงด้านห่วงโซ่อุปทานและความมั่นคง รวมถึงลดการเข้าถึงตลาดสหรัฐฯ ของบริษัทจีน แต่ไม่สามารถสร้างเครือข่ายซัพพลายเออร์ ความรู้ด้านการผลิต กำลังการผลิต หรือโครงสร้างต้นทุนแบบเดียวกับที่ช่วยให้ Unitree เติบโตขึ้นมาได้ และก็ไม่ได้ขัดขวาง Unitree จากการขายให้ลูกค้าในจีนและตลาดอื่น ๆ

ข้อสรุปด้านนโยบายจึงควรแคบและเป็นรูปธรรมกว่าการบอกว่า “งานวิจัยแบบเปิดทำให้เกิดความล้มเหลวด้านความมั่นคง” หากสหรัฐฯ ต้องการให้งานวิจัยหุ่นยนต์ที่ใช้เงินสาธารณะนำไปสู่บริษัทที่ขยายตัวได้ในระดับเดียวกับ Unitree การป้องกันและจำกัดการเข้าถึงควรทำควบคู่กับเงินทุนเพื่อการต่อยอดเชิงพาณิชย์ การลงทุนด้านการผลิต การจัดซื้อภาครัฐ และนโยบายห่วงโซ่อุปทาน

การปิดกั้นคู่แข่งอาจลดความเสี่ยงที่สหรัฐฯ ต้องเผชิญ แต่ไม่ได้สร้างฐานอุตสาหกรรมที่จำเป็นต่อการแข่งขัน