อารามโกใช้เรือถ่ายน้ำมันกลางทะเล-เส้นทางท่อ เพื่อประคองการส่งออกท่ามกลางวิกฤตฮอร์มุซ

ซาอุดีอารามโกกำลังใช้กลยุทธ์หลายชั้นเพื่อประคองการส่งออกน้ำมันดิบ หลังความขัดแย้งอิหร่านทำให้การเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซติดขัด และการโจมตีของกลุ่มฮูตีทำให้เส้นทางทะเลแดงมีความเสี่ยงมากขึ้น

แนวทางหลักคือการกลับมาโหลดน้ำมันบางส่วนจากศูนย์ส่งออกฝั่งอ่าวเปอร์เซีย การเจรจาส่งมอบน้ำมันผ่านการถ่ายระหว่างเรือกลางทะเล หรือ ship-to-ship (STS) นอกฮอร์มุซ และการเร่งใช้ท่อส่งที่พาน้ำมันไปยังชายฝั่งทะเลแดงและเมดิเตอร์เรเนียน มาตรการเหล่านี้ช่วยรักษาปริมาณน้ำมันบางส่วนไว้ในตลาด แต่ยังไม่สามารถแก้ปัญหาหลักได้ เพราะทั้งทางออกฮอร์มุซและทะเลแดงต่างมีความเสี่ยง ขณะที่โครงสร้างพื้นฐานนอกเส้นทางเหล่านี้มีขีดจำกัด

ทางเลี่ยงฮอร์มุซ: ถ่ายน้ำมันจากเรือเล็กสู่เรือใหญ่

อารามโกเสนอขายน้ำมันให้โรงกลั่นในเอเชียบางราย โดยให้รับมอบสินค้านอกช่องแคบฮอร์มุซผ่านการถ่ายน้ำมันระหว่างเรือ รายงานระบุจุดปฏิบัติการทั้งนอกฟูไจราห์ในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และบริเวณนอกโซฮาร์ของโอมาน ซึ่งอยู่ในอ่าวโอมาน

ข้อมูลสาธารณะยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าน้ำมันแต่ละเกรดถูกถ่ายที่จุดใดบ้าง อย่างไรก็ตาม ข้อเสนอแบบเร่งด่วนจากสถานีส่งออกในอ่าวเปอร์เซียที่มีรายงานร่วมช่วงเวลาดังกล่าวครอบคลุม Arab Medium และ Arab Heavy ส่วนการประกาศราคาสำหรับตลาดเอเชียในเดือนกันยายนเน้นที่ Arab Light

รูปแบบ STS ช่วยให้เรือขนาดเล็กขนส่งน้ำมันผ่านพื้นที่เสี่ยง หรือออกจากพื้นที่เสี่ยงระยะสั้น ก่อนถ่ายน้ำมันให้เรือบรรทุกขนาดใหญ่ที่รออยู่ด้านนอก วิธีนี้ลดเวลาที่เรือ VLCC ซึ่งบรรทุกน้ำมันได้ราว 2 ล้านบาร์เรลต้องอยู่ในจุดเสี่ยง แต่ก็เพิ่มขั้นตอน การประสานงาน และต้นทุนด้านความปลอดภัย

อารามโกยังตามหลังโมเดลของ ADNOC

แนวทางของอารามโกคล้ายกับระบบ shuttle ของบริษัท Abu Dhabi National Oil Co. หรือ ADNOC ซึ่งมีประสบการณ์มากกว่าในการใช้เรือขนาดเล็กขนส่งน้ำมันผ่านหรืออ้อมพื้นที่อันตราย แล้วถ่ายน้ำมันให้เรือส่งออกขนาดใหญ่ด้านนอกช่องแคบฮอร์มุซ

ระบบของ ADNOC มีรายงานว่าสามารถเคลื่อนย้ายน้ำมันได้มากกว่า 100 ล้านบาร์เรล และมีความเป็นระบบมากกว่า ขณะที่ของอารามโกยังเป็นมาตรการฉุกเฉินแบบเลือกใช้กับสินค้าบางเที่ยว ไม่ใช่ระบบทดแทนการส่งออกตามปกติจากราสทันนูรา

ยานบูไม่ใช่คำตอบที่ปลอดภัยอีกต่อไป

ในช่วงแรกที่ฮอร์มุซมีปัญหา ซาอุดีอาระเบียเบี่ยงน้ำมันจำนวนมากไปทางตะวันตกผ่านท่อ East-West หรือ Petroline ไปยังท่าเรือยานบูบนชายฝั่งทะเลแดง จากนั้นจึงส่งต่อไปยังลูกค้าในเอเชีย

แต่เรือที่ออกจากยานบูยังต้องเดินทางผ่านทะเลแดง และสำหรับสินค้าที่มุ่งหน้าไปเอเชียยังต้องผ่านบริเวณช่องแคบบับเอลมันเดบใกล้เยเมน เมื่อกลุ่มฮูตีข่มขู่และโจมตีเรือที่เชื่อมโยงกับซาอุดีอาระเบีย เรือบรรทุกน้ำมันบางลำจึงวกกลับหรือเปลี่ยนเส้นทางแทนการเสี่ยงผ่านปากทะเลแดง

ในช่วงหลัง การโหลดน้ำมันจากยานบูหลายเที่ยวถูกดำเนินการโดยปิดระบบระบุตำแหน่งเรือ AIS ทำให้เส้นทางและปริมาณการขนส่งตรวจสอบได้ยากขึ้น โรงกลั่นในเอเชียบางแห่งยังไม่ต้องการเป็นฝ่ายจัดหาเรือไปรับน้ำมันที่ยานบู เพราะเจ้าของเรือและบริษัทประกันมองว่าเส้นทางดังกล่าวมีความเสี่ยงสูงขึ้น

ซาอุดีอาระเบียยังเพิ่มการส่งน้ำมันผ่านท่อที่พาดผ่านอียิปต์ไปยังท่าเรือซิดีเคอร์เรอร์บนชายฝั่งเมดิเตอร์เรเนียน โดยปริมาณส่งออกจากจุดดังกล่าวเพิ่มขึ้นเป็นราว 2.3 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนสิงหาคม จากประมาณ 1 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนก่อนหน้า อย่างไรก็ตาม เส้นทางนี้ทำให้ระยะเวลาเดินทางยาวกว่าการใช้บับเอลมันเดบราว 20–25 วัน

ราสทันนูรากลับมาคึกคัก ขณะที่อินเดียเผชิญความไม่แน่นอน

เมื่อเส้นทางทะเลแดงมีความเสี่ยงมากขึ้น อารามโกเริ่มกลับมาโหลดน้ำมันจากสถานีส่งออกภายในพื้นที่ช่องแคบฮอร์มุซ โดยพบกิจกรรมของเรือ VLCC อีกครั้งบริเวณราสทันนูราและจุดจอดเรือ Ju’aymah ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของศูนย์ส่งออกขนาดใหญ่ของซาอุดีอาระเบีย นอกจากนี้ยังมีเรืออีกหลายลำรอโหลดสินค้า

การกลับมาใช้เส้นทางฝั่งอ่าวเปอร์เซียสะท้อนว่าอารามโกจำเป็นต้องยอมรับความเสี่ยงโดยตรงมากขึ้น เพื่อรักษาการไหลของน้ำมัน เมื่อเส้นทางสำรองฝั่งทะเลแดงเริ่มมีปัญหา

สำหรับลูกค้าในเอเชีย อารามโกจัดสรรน้ำมันสำหรับเดือนกันยายนให้ลูกค้าตามสัญญาบางรายแบบเฉพาะกิจ แทนการใช้ตารางจัดส่งตามปกติ หลักฐานที่มีอยู่บ่งชี้ว่าความน่าเชื่อถือของการส่งมอบลดลง และอารามโกเผชิญแรงกดดันด้านการแข่งขันในอินเดีย แต่รายงานที่ตรวจสอบยังมีข้อมูลไม่เพียงพอที่จะคำนวณได้อย่างแม่นยำว่าส่วนแบ่งตลาดของอารามโกในอินเดียเปลี่ยนไปเท่าใด

ทำไมราคาหน้ากระดาษลดลง แต่ต้นทุนผู้ซื้อยังสูง

อารามโกลดราคาอย่างเป็นทางการ หรือ OSP ของ Arab Light สำหรับลูกค้าเอเชียในเดือนกันยายนลงสู่ระดับต่ำสุดในรอบ 6 ปี โดยกำหนดไว้ที่ 2 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลต่ำกว่าค่าเฉลี่ยราคามาตรฐานโอมาน/ดูไบ จากเดือนก่อนหน้าที่ต่ำกว่ามาตรฐาน 1.50 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

แต่ OSP เป็นเพียงส่วนต่างราคาน้ำมันดิบเมื่อเทียบกับราคาอ้างอิง ไม่ใช่ต้นทุนทั้งหมดที่โรงกลั่นต้องจ่าย ผู้ซื้อยังต้องรับภาระค่าระวางเรือที่สูงขึ้น ค่าเบี้ยประกันภัย ค่าความเสี่ยงสงคราม การเดินทางที่อ้อมหรือยาวนานขึ้น การขาดแคลนเรือ ความล่าช้า และความเสี่ยงจากการรับสินค้าผ่านยานบูหรือการถ่ายน้ำมันกลางทะเล

ดังนั้น การลด OSP อาจช่วยจูงใจผู้ซื้อและชดเชยต้นทุนบางส่วน แต่ไม่ได้ทำให้น้ำมันซาอุดีอาระเบียมีต้นทุนส่งมอบต่ำลงโดยอัตโนมัติ

ข้อจำกัดของท่อฟูไจราห์และ Petroline

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์มีท่อส่งน้ำมันไปยังฟูไจราห์ ซึ่งอยู่ฝั่งอ่าวโอมานและช่วยหลีกเลี่ยงฮอร์มุซในเชิงภูมิศาสตร์ แต่ท่อดังกล่าวไม่สามารถรองรับน้ำมันส่งออกทั้งหมดของประเทศได้ ADNOC จึงยังต้องใช้เรือ shuttle และการถ่ายน้ำมันนอกชายฝั่งควบคู่กัน

ฝั่งซาอุดีอาระเบีย ท่อ Petroline สามารถส่งน้ำมันไปยังยานบูได้ แต่ประสิทธิผลในการบรรเทาปัญหาถูกจำกัดด้วยกำลังการสูบของท่อ ความสามารถในการโหลดของท่าเรือ จำนวนเรือที่พร้อมใช้งาน และภัยคุกคามบริเวณทางออกทะเลแดง

ข้อมูลของ Reuters ระบุว่าในช่วงเริ่มต้นของการเบี่ยงเส้นทาง ปริมาณส่งออกผ่านยานบูอยู่ใกล้ 2 ล้านบาร์เรลต่อวัน ขณะที่ซาอุดีอาระเบียจำเป็นต้องหาทางเบี่ยงน้ำมันราว 5–6 ล้านบาร์เรลต่อวันที่เคยต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

ช่วยไม่ให้ราคาน้ำมันพุ่งสุดขั้ว แต่ยังไม่ทำให้ตลาดกลับเป็นปกติ

การเดินเรือแบบ shuttle การเปลี่ยนเส้นทางผ่านท่อ และการกลับมาโหลดน้ำมันจากฝั่งอ่าวเปอร์เซีย ช่วยป้องกันไม่ให้เกิดภาวะอุปทานขาดแคลนรุนแรงกว่านี้ จึงช่วยบรรเทาความกลัวว่าราคาน้ำมันและเงินเฟ้อจะพุ่งขึ้นอย่างรุนแรง

อย่างไรก็ตาม การแก้ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้ทำให้ความมั่นคงของอุปทานกลับสู่ภาวะปกติ อารามโกระบุว่าความขัดแย้งตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ทำให้น้ำมันมากกว่า 2.6 พันล้านบาร์เรลหายไปจากตลาดโลก และทำให้คลังสำรองลดลง

ผลที่เกิดขึ้นคืออุปทานน้ำมันในภูมิภาคมีความกระจัดกระจายมากขึ้น เส้นทางและปริมาณการขนส่งตรวจสอบได้ยากขึ้นจากการปิด AIS เรือ ลูกเรือ บริษัทประกัน และโครงสร้างพื้นฐานชายฝั่งต้องรับความเสี่ยงเพิ่มขึ้น ขณะที่โรงกลั่นต้องเผชิญกำหนดส่งมอบที่ไม่แน่นอนและต้นทุนรับมอบน้ำมันที่สูงขึ้น

ผู้ผลิตน้ำมันอาจได้ประโยชน์จากราคาน้ำมันดิบที่สูงขึ้น และอารามโกรายงานกำไรที่เพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงวิกฤต แต่กำไรดังกล่าวถูกหักล้างบางส่วนด้วยปริมาณส่งออกที่ถูกจำกัด ต้นทุนโลจิสติกส์ที่แพงขึ้น ส่วนลดที่ต้องเสนอเพื่อรักษาลูกค้า และความเสี่ยงที่ผู้ซื้อจะหันไปกระจายแหล่งจัดหาน้ำมันมากขึ้น

บทสรุปจึงไม่ใช่ว่าอารามโกพบเส้นทางใหม่ที่ปลอดภัยแล้ว แต่คือการสร้าง “ทางประคอง” หลายเส้นทางเพื่อให้น้ำมันยังไหลออกจากภูมิภาคได้บางส่วน ท่ามกลางความเสี่ยงที่ยังคงอยู่ทั้งสองด้านของคาบสมุทรอาหรับ