โดรนยูเครนเขย่าตลาดน้ำมันรัสเซีย จนต้องนำเข้าเบนซินจากอินเดีย

การโจมตีโรงกลั่นน้ำมันของยูเครนอย่างต่อเนื่องกำลังเปลี่ยนสมการพลังงานของรัสเซีย จากเดิมที่มีน้ำมันกลั่นเหลือส่งออก กลายเป็นประเทศที่ต้องกันเชื้อเพลิงไว้ใช้เองและมองหาแหล่งนำเข้าแบบที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

หนึ่งในสัญญาณสำคัญคือ การที่น้ำมันเบนซินจากอินเดียอย่างน้อยหนึ่งเที่ยวเรือเข้าสู่ตลาดภายในประเทศรัสเซียในเดือนสิงหาคม โดยข้อมูลการเดินเรือและแหล่งข่าวในอุตสาหกรรมระบุว่า สินค้าดังกล่าวเชื่อมโยงกับโรงกลั่น Vadinar ของ Nayara Energy ซึ่ง Rosneft บริษัทน้ำมันรายใหญ่ของรัสเซียถือหุ้นอยู่ 49%

อินเดียขายตรงให้รัสเซียหรือไม่

อินเดียปฏิเสธว่าไม่ได้ขายน้ำมันให้รัสเซียโดยตรง แต่คำปฏิเสธดังกล่าวยังสอดคล้องกับเส้นทางการค้าผ่านคนกลางได้ เพราะผู้ค้าอาจซื้อสินค้าจากโรงกลั่นในอินเดียแล้วนำไปขายต่อให้ผู้ซื้อในรัสเซีย

รายงานระบุว่ามีการถ่ายน้ำมันระหว่างเรือ และใช้เรือที่เชื่อมโยงกับรัสเซียเพื่อทำให้เส้นทางการค้าตรงระหว่างผู้ผลิตกับปลายทางมองเห็นได้ยากขึ้น ดังนั้น เหตุการณ์นี้จึงควรถูกมองว่าเป็นการนำเข้าเชิงพาณิชย์ผ่านเครือข่ายผู้ค้า มากกว่าจะเป็นการประกาศเปลี่ยนนโยบายของรัฐบาลอินเดีย

ทำไมกำลังการผลิตของรัสเซียจึงเปราะบาง

ความเสียหายจากโดรนไม่ได้จบลงเมื่อไฟดับหรือการโจมตียุติลง โรงกลั่นต้องพึ่งพาหน่วยแปรรูปเฉพาะทางและอุปกรณ์นำเข้าจำนวนมาก ขณะที่มาตรการคว่ำบาตรและข้อจำกัดด้านการส่งออกทำให้การจัดหาอะไหล่และอุปกรณ์ทดแทนยากขึ้น

กรณีของ Orsknefteorgsintez สะท้อนปัญหานี้อย่างชัดเจน โรงกลั่นในเมืองออร์สก์หยุดกระบวนการผลิตทั้งหมดหลังถูกโดรนโจมตีเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม โดยผู้ว่าการแคว้นระบุว่าเศษสะเก็ดระเบิดสร้างความเสียหายต่อโครงสร้างสำคัญ และการซ่อมอาจใช้เวลานานถึง 6 เดือน เพราะอุปกรณ์ที่จำเป็นเป็นของนำเข้า

ผลกระทบเริ่มถึงผู้ใช้รถในรัสเซีย

การหยุดเดินเครื่องของโรงกลั่นหลายแห่งทำให้รัสเซียเผชิญน้ำมันเบนซินขาดแคลน เกิดแถวยาวตามสถานีบริการ ราคาสูงขึ้น และมีการจำกัดปริมาณการซื้อในบางพื้นที่

เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม ทางการและสื่อท้องถิ่นรายงานว่าอย่างน้อย 10 ภูมิภาคกลับมาเข้มงวดการขายเชื้อเพลิงอีกครั้ง ขณะที่ผู้สื่อข่าวของ Reuters พบว่าสถานีบริการบางแห่งในเขตมอสโกไม่มีน้ำมันเบนซินจำหน่าย แม้ดีเซลยังมีอยู่เกือบทุกสถานี

รัฐบาลรัสเซียพยายามบรรเทาปัญหาด้วยหลายมาตรการ ได้แก่ จำกัดหรือห้ามส่งออกผลิตภัณฑ์น้ำมันบางประเภท อนุญาตให้โรงกลั่นบางแห่งผลิตเชื้อเพลิงที่มีมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมต่ำลงสำหรับตลาดภายในประเทศ และเพิ่มการนำเข้าทางรถไฟจากเบลารุสและคาซัคสถาน

มาตรการเหล่านี้อาจช่วยแก้ปัญหาเฉพาะจุดได้ แต่ไม่สามารถทดแทนกำลังการกลั่นที่สูญเสียไปได้โดยตรง

วิกฤตนี้ใหญ่กว่าปัญหาน้ำมันรัสเซีย

สิ่งที่ตลาดกำลังเผชิญไม่ใช่แค่น้ำมันดิบขาดแคลน แต่เป็นการขาดแคลนผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการกลั่นแล้ว เช่น เบนซิน ดีเซล และเชื้อเพลิงเครื่องบิน

การโจมตีโรงกลั่นในรัสเซียเกิดขึ้นพร้อมกับผลกระทบจากสงครามอิหร่าน ทั้งการเดินเรือน้ำมันที่ติดขัดจากข้อจำกัดบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ และความเสียหายต่อโรงกลั่นในตะวันออกกลาง ขณะที่คลังน้ำมันทั่วโลกอยู่ในระดับต่ำ และความต้องการใช้ดีเซลจากภาคเกษตรกำลังสูงตามฤดูกาล

Reuters รายงานว่า การโจมตีที่เกี่ยวข้องกับสงครามในยูเครนและอิหร่านทำให้กำลังการกลั่นน้ำมันทั่วโลกเกือบ 9% หยุดชะงักในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา

ตัวชี้วัดตลาดสะท้อนความตึงตัว

เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม ค่าส่วนต่างราคาดีเซลกับน้ำมันดิบของสหรัฐฯ หรือที่เรียกว่า “ดีเซลแคร็ก” แตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 102.20 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าราคาดีเซลหน้าปั๊มเพิ่มขึ้น 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล แต่เป็นตัวชี้วัดว่าดีเซลมีค่าพรีเมียมสูงมากเมื่อเทียบกับน้ำมันดิบ หรือพูดง่าย ๆ คือ ตลาดกำลังขาดแคลนดีเซลที่ผ่านการกลั่นแล้วอย่างหนัก

สิ่งที่หลักฐานยืนยันได้ และสิ่งที่ยังสรุปไม่ได้

หลักฐานที่มีอยู่สนับสนุนข้อสรุปว่า ผลิตภัณฑ์น้ำมันของรัสเซียมีจำหน่ายลดลง ความสามารถในการส่งออกลดลง รัสเซียต้องนำเข้าจากอินเดียและเบลารุส และหลายภูมิภาคต้องจำกัดการขายเชื้อเพลิง

อย่างไรก็ตาม ยังไม่ควรสรุปเกินหลักฐานว่าโรงกลั่นรัสเซียมีปริมาณการผลิตต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ หรือว่าการขายน้ำมันเบนซินในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กและการส่งออกผลิตภัณฑ์น้ำมันลดลงในระดับที่ระบุเป็นตัวเลขได้อย่างแน่ชัด นอกจากนี้ ยังไม่มีหลักฐานคุณภาพสูงเพียงพอที่จะยืนยันว่าปัญหาน้ำมันทำให้คะแนนนิยมของประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูตินลดลงโดยตรง

ภาวะขาดแคลนอาจสร้างแรงกดดันทางการเมืองได้ แต่การเชื่อมโยงกับคะแนนนิยมจำเป็นต้องอาศัยผลสำรวจที่เป็นอิสระและการวิเคราะห์เชิงเหตุผลที่น่าเชื่อถือกว่านี้