ทำไมเยเมนจึงเสี่ยงกลับเข้าสู่สงครามเต็มรูปแบบอีกครั้ง

เยเมนกำลังเผชิญความเสี่ยงครั้งร้ายแรงที่สุดที่จะกลับเข้าสู่ความขัดแย้งขนาดใหญ่นับตั้งแต่การพักรบที่มีสหประชาชาติเป็นคนกลางในเดือนเมษายน 2022 ตามการประเมินของฮันส์ กรุนด์เบิร์ก ทูตพิเศษยูเอ็นประจำเยเมน คำเตือนดังกล่าวเกิดขึ้นหลังการโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรนของกลุ่มฮูซีย์ต่อพื้นที่ที่รัฐบาลควบคุม การตอบโต้ทางทหาร และภัยคุกคามที่เพิ่มขึ้นต่อพลเรือน ท่าเรือ และเรือพาณิชย์

โวลเคอร์ เทิร์ก ข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ เรียกร้องให้ทุกฝ่ายยุติการกระทำที่อาจผลักเยเมนกลับเข้าสู่สงครามเต็มรูปแบบ เขาระบุว่าชาวเยเมนผ่านสงคราม การพลัดถิ่น และวิกฤตมนุษยธรรมมาหลายปีแล้ว และเตือนว่าพลเรือนจะเป็นผู้รับผลกระทบหลักหากความรุนแรงขยายตัว

เกิดอะไรขึ้นในเดือนสิงหาคม

การยกระดับความรุนแรงเกิดขึ้นในหลายพื้นที่ของเยเมนภายในเวลาไม่กี่วัน

• มาริบและฮัดรามูต วันที่ 6 สิงหาคม: การโจมตีด้วยขีปนาวุธพิสัยไกลและโดรนของฮูซีย์พุ่งเป้าไปยังสถานที่ทางทหารของรัฐบาลและพื้นที่อื่น ๆ รายงานที่อ้างถึงโดย Security Council Report ระบุว่า มีทหารรัฐบาลเสียชีวิตอย่างน้อย 30 นาย และบาดเจ็บ 15 นายจากเหตุโจมตีในสองเขตปกครองดังกล่าว ขณะเดียวกัน มีรายงานว่าการโจมตีค่ายผู้พลัดถิ่นและย่านที่อยู่อาศัยในมาริบทำให้มีผู้เสียชีวิต 2 คนและบาดเจ็บ 14 คน
• โมคา วันที่ 9–10 สิงหาคม: ฮูซีย์โจมตีเมืองโมคา หรืออัล-มาคาห์ เมืองท่าริมทะเลแดงที่อยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐบาล รายงานระบุว่ามีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บทั้งพลเรือนและทหาร รวมถึงเกิดความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐาน เช่น สิ่งอำนวยความสะดวกในท่าเรือ
• พลเรือนและลูกเรือ: สำนักงานสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติระบุว่า มีรายงานพลเรือนเสียชีวิตอย่างน้อย 17 คนจากการโจมตีของฮูซีย์ในพื้นที่ที่รัฐบาลควบคุมนับตั้งแต่วันที่ 6 สิงหาคม นอกจากนี้ ยูเอ็นยังแสดงความกังวลหลังมีรายงานว่าเรือพาณิชย์ลำหนึ่งนอกชายฝั่งทางใต้ของเยเมนถูกโจมตีจนลูกเรือหลายคนเสียชีวิต ทำให้ความกังวลต่อความปลอดภัยของเส้นทางเดินเรือระหว่างประเทศกลับมาอีกครั้ง

ตัวเลขผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บมาจากรายงานหลายฉบับที่ครอบคลุมคนละเหตุการณ์ จึงไม่ควรนำมารวมเป็นยอดเดียวกัน แต่ภาพรวมที่สอดคล้องกันคือ การสู้รบทำให้เกิดความสูญเสียทั้งในหมู่ทหารและพลเรือนเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน

ความสงบหลังปี 2022 พังทลายอย่างไร

การพักรบที่มีสหประชาชาติเป็นคนกลางในเดือนเมษายน 2022 ช่วยลดการสู้รบข้ามพรมแดนและการปะทะตามแนวหน้าได้อย่างมาก แต่ไม่ได้แก้ปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองของเยเมน หลังช่วงเวลาของการพักรบ ประเทศยังคงอยู่ในภาวะชะงักงันทางการเมืองและความมั่นคง โดยไม่มีข้อตกลงสันติภาพขั้นสุดท้าย

ความแตกต่างระหว่าง “ความสงบโดยพฤตินัย” กับสันติภาพที่แท้จริงมีความสำคัญ เพราะความสงบลักษณะนี้จะดำรงอยู่ได้ตราบใดที่คู่ขัดแย้งยังจำกัดปฏิบัติการทางทหารและเปิดช่องทางการเจรจาไว้ การโจมตีในมาริบ ฮัดรามูต และโมคา ตามด้วยการตอบโต้จากฝ่ายรัฐบาลและการระดมกำลังเพิ่มเติม ได้ทำลายข้อจำกัดเหล่านั้น และก่อให้เกิดวงจรโจมตีกับการตอบโต้

กรุนด์เบิร์กเรียกสถานการณ์นี้ว่าเป็นการเพิ่มระดับปฏิบัติการทางทหารครั้งสำคัญที่สุดนับตั้งแต่การพักรบปี 2022 พร้อมเตือนว่าเยเมนกำลังเผชิญความเสี่ยงที่จะกลับเข้าสู่ความขัดแย้งขนาดใหญ่ในระดับสูงกว่าช่วงใด ๆ นับตั้งแต่ข้อตกลงดังกล่าว

ยูเอ็นดำเนินการอย่างไร

กรุนด์เบิร์กเรียกร้องให้ทุกฝ่ายยุติการยกระดับความรุนแรง และรักษาความเป็นไปได้ของการหาทางออกผ่านการเจรจา เขายังรายงานต่อคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ โดยย้ำว่าการเพิ่มกิจกรรมทางทหารตามแนวหน้าของเยเมนอาจนำไปสู่สงครามครั้งใหญ่ได้

ขณะที่เทิร์กเน้นย้ำต้นทุนที่เกิดขึ้นกับประชาชน เขาเรียกร้องให้ทุกฝ่ายใช้ความยับยั้งชั่งใจ ลดความตึงเครียด และหยุดการกระทำที่เสี่ยงทำให้เยเมนกลับเข้าสู่ความขัดแย้งเต็มรูปแบบ ยูเอ็นยังเตือนให้ทุกฝ่ายคุ้มครองพลเรือนและลูกเรือ หลังความรุนแรงขยายจากแนวรบบนบกไปยังท่าเรือและเส้นทางเดินเรือพาณิชย์

ถ้อยแถลงเหล่านี้เป็นคำเตือนทางการทูต ไม่ใช่หลักฐานว่าสงครามเต็มรูปแบบได้เริ่มขึ้นแล้ว แต่สะท้อนการประเมินของยูเอ็นว่าเงื่อนไขสำหรับความขัดแย้งที่กว้างขึ้นกำลังอันตรายมากขึ้น ขณะที่การเจรจาทางการเมืองยังไม่มีข้อยุติ

ทำไมอัล-อะลีมีจึงไม่ต้องการพักรบครั้งใหม่

ราชาด อัล-อะลีมี ประธานสภาผู้นำประธานาธิบดีของเยเมน ปฏิเสธแนวคิดเรื่องการพักรบชั่วคราวครั้งใหม่ เขาระบุว่าทางออกควรเป็นสันติภาพถาวรและยั่งยืน บนพื้นฐานของรัฐที่ควบคุมอาวุธและอธิปไตย โดยเรียกร้องให้ฮูซีย์วางอาวุธและเข้าสู่กระบวนการทางการเมืองในฐานะผู้เล่นทางการเมือง

จุดยืนดังกล่าวสะท้อนความเห็นต่างพื้นฐานเกี่ยวกับก้าวต่อไปของเยเมน ฝ่ายการทูตของยูเอ็นให้ความสำคัญกับการหยุดความรุนแรงในทันทีและการกลับสู่โต๊ะเจรจา ส่วนรัฐบาลเยเมนมองว่าการหยุดยิงชั่วคราวโดยไม่มีข้อตกลงทางการเมือง อาจเปิดโอกาสให้ฮูซีย์รักษาหรือฟื้นฟูศักยภาพทางทหารของตนได้

ช่องว่างนี้ทำให้การลดความรุนแรงทำได้ยากขึ้น ฝ่ายหนึ่งเรียกร้องให้หยุดการสู้รบโดยเร็ว ขณะที่รัฐบาลซึ่งได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติยืนยันว่าการพักรบชั่วคราวไม่เพียงพอที่จะนำไปสู่สันติภาพที่ยั่งยืน

เหตุใดทะเลแดงจึงสำคัญเกินกว่าพรมแดนเยเมน

การยกระดับความรุนแรงไม่ได้กระทบเฉพาะเยเมน เพราะการโจมตีได้ขยายไปถึงเมืองท่าริมทะเลแดงและเรือพาณิชย์ ยูเอ็นจึงแสดงความกังวลต่อความปลอดภัยของการเดินเรือพลเรือนและการค้าโลก

เยเมนตั้งอยู่ใกล้ช่องแคบบับ เอล-มันเดบ ซึ่งเป็นทางผ่านสำคัญทางตอนใต้ของทะเลแดง เชื่อมเส้นทางจากมหาสมุทรอินเดียกับคลองสุเอซ หากการโจมตีด้วยขีปนาวุธ โดรน หรือปฏิบัติการทางทะเลขยายตัว เรือสินค้าอาจต้องเปลี่ยนเส้นทาง ผู้ประกอบการเดินเรืออาจเผชิญต้นทุนและเบี้ยประกันที่สูงขึ้น และห่วงโซ่อุปทานอาจได้รับผลกระทบ

การโจมตีเรือพาณิชย์นอกชายฝั่งทางใต้ของเยเมนที่มีรายงานว่าทำให้ลูกเรือหลายคนเสียชีวิต ได้ทำให้ความกังวลเรื่องการค้าโลกกลับมาอีกครั้ง ยูเอ็นระบุว่าการโจมตีเรือพลเรือนเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ และเตือนถึงการสูญเสียชีวิตของผู้ทำงานในภาคการเดินเรือ

ดังนั้น หากความขัดแย้งขยายวง เยเมนอาจเผชิญวิกฤตมนุษยธรรมที่รุนแรงขึ้นพร้อมกับผลกระทบทางเศรษฐกิจและความมั่นคงในภูมิภาค ความไม่ปลอดภัยทางทะเลยังอาจเชื่อมสงครามภายในประเทศเข้ากับความขัดแย้งระดับภูมิภาคและการปฏิบัติการของกองทัพเรือนานาชาติ

ความเสี่ยงสำคัญในเวลานี้

เยเมนยังไม่ได้กลับไปสู่สงครามเต็มรูปแบบเหมือนในอดีต แต่การโจมตีระลอกล่าสุดได้ทำลายความยับยั้งชั่งใจในทางปฏิบัติ ซึ่งช่วยให้แนวรบค่อนข้างสงบนับตั้งแต่ปี 2022 การเสียชีวิตของพลเรือน การโจมตีฐานทัพ ความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานของท่าเรือ และความรุนแรงในทะเล กำลังเสริมแรงซึ่งกันและกัน

คำเตือนของเทิร์กจึงเป็นทั้งคำเตือนเร่งด่วนและคำเตือนแบบมีเงื่อนไข กล่าวคือ เยเมนยังสามารถหลีกเลี่ยงสงครามที่กว้างขึ้นได้ หากทุกฝ่ายหยุดการยกระดับความรุนแรง ขณะเดียวกัน การประเมินของกรุนด์เบิร์กทำให้เห็นเดิมพันอย่างชัดเจนว่า ภาวะชะงักงันทางการเมืองหลังการพักรบปี 2022 ทำให้เยเมนเปราะบางต่อการทรุดตัวอย่างรวดเร็ว และการปะทะระลอกล่าสุดกำลังเป็นบททดสอบครั้งใหญ่ที่สุดของความสงบอันเปราะบางนี้