นักประวัติศาสตร์ฮาร์วาร์ดชี้ ‘รัฐเทียม’ จากซิลิคอนแวลลีย์กำลังแทนที่ประชาธิปไตย — และถึงคราวล่มสลาย

ในหนังสือที่กำลังจะวางจำหน่าย The Rise and Fall of the Artificial State (ออก 25 สิงหาคม 2026) จิลล์ เลอปอร์ (Jill Lepore) นักประวัติศาสตร์จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดและนักเขียนประจำ The New Yorker โต้แย้งว่าบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่จากซิลิคอนแวลลีย์กำลังแย่งชิงบทบาทหลักของรัฐบาลประชาธิปไตย และแทนที่ด้วยการปกครองแบบอัลกอริทึมและระบบบรรษัท ซึ่งเธอเรียกว่า ‘รัฐเทียม’ (Artificial State) ต่อไปนี้คือประเด็นสำคัญที่ครอบคลุมทุกข้อที่คุณถาม

การแทนที่รัฐบาลประชาธิปไตยโดยบริษัทเอกชน

• เลอปอร์เตือนว่าบริษัทเทคโนโลยีกำลังแย่งชิงหน้าที่ที่รัฐบาลประชาธิปไตยเคยทำ เช่น การตัดสินเนื้อหาออนไลน์ การกำหนดการเข้าถึงข้อมูล และการกำหนดทิศทางวาทกรรมสาธารณะ เธออธิบายการเปลี่ยนแปลงนี้ว่าเป็น "การกลับไปสู่ทรราชย์และความลึกลับในรูปแบบของการปกครองด้วยอัลกอริทึม บริษัท และเครื่องจักร"

การอ่านนิยายวิทยาศาสตร์ผิดวิธี

• เลอปอร์วิจารณ์ผู้นำเทคอย่าง อีลอน มัสก์ (Elon Musk) และ แซม อัลต์แมน (Sam Altman) ว่าเป็น ‘นักอ่านที่แย่’ (bad readers) ที่ตีความนิยายวิทยาศาสตร์ dystopian — เรื่องราวที่เขียนขึ้นเพื่อเตือนภัยเกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีเกินขอบเขต — ผิดว่าเป็นพิมพ์เขียวหรือคู่มือปฏิบัติที่ต้องทำตามอย่างเคร่งครัด เธอชี้ว่าผู้บริหารเทคเอาเรื่องเตือนใจ (เช่น The Terminator, Blade Runner) ไปใช้เป็นแนวทางที่ใฝ่ฝัน แทนที่จะเป็นคำเตือนทางศีลธรรม

ช่วงเวลาสำคัญทางประวัติศาสตร์: โฆษณา Apple ปี 1984 และพระราชบัญญัติโทรคมนาคมปี 1996

• เลอปอร์ชี้ถึงจุดเปลี่ยนสำคัญสองจุด โฆษณา Macintosh ในซูเปอร์โบวล์ปี 1984 (ที่เปิดตัว Macintosh) สร้างภาพบริษัทเป็นผู้ปลดปล่อยที่ทำลายการผูกขาดของ ‘บิ๊กบราเดอร์’ ซึ่งช่วยเปลี่ยนการรับรู้ของสาธารณชนต่อบริษัทเทคจากหน่วยงานการค้าเป็นพลังแห่งการปลดปล่อย ส่วน พระราชบัญญัติโทรคมนาคมปี 1996 (Telecommunications Act) ได้ยกเลิกกฎระเบียบในอุตสาหกรรมโทรคมนาคมและสื่อ ซึ่งเปิดทางให้เกิดการรวมอำนาจของบรรษัทและการผงาดขึ้นของแพลตฟอร์มผูกขาด

การหักล้างแนวคิด ‘Twitter คือศาลาประชาคมดิจิทัล’

• เลอปอร์ปฏิเสธการตีความของซิลิคอนแวลลีย์ที่ว่าแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย โดยเฉพาะ Twitter นั้นเทียบเท่ากับจัตุรัสกลางเมืองหรือที่ประชุมสาธารณะในระบอบประชาธิปไตย เธอชี้ว่าแพลตฟอร์มประเภทนี้ให้ภาพที่บิดเบือนอย่างรุนแรงของ选民 และเป็นพื้นที่ส่วนตัวที่อยู่ภายใต้ผลประโยชน์ของบริษัท ไม่ใช่การถกเถียงในระบอบประชาธิปไตย ตำนานนี้เองที่กลบเกลื่อนความจริงว่าบริษัทเอกชนควบคุมวาทกรรมสาธารณะ

ทำไมรัฐเทียมถึงถึงคราวล่มสลาย: การทำลายโลกธรรมชาติ

• เลอปอร์โต้แย้งว่ารัฐเทียมไม่ยั่งยืนในขั้นพื้นฐาน เพราะมันเกี่ยวข้องกับ การตัดขาดมนุษยชาติจากโลกธรรมชาติ ผู้นำเทคซึ่งได้รับอิทธิพลจากปรัชญา longtermist (การคิดถึงอนาคตระยะยาว) ละทิ้งความพยายามลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศบนโลก และหันไปจินตนาการถึงอนาคตที่มนุษย์จะหนีจากโลกที่กำลังย่ำแย่ไปยังดาวอังคารหรืออาณานิคมต่างดาวอื่นๆ ความฝันที่จะหนีภัยพิบัติทางนิเวศวิทยาด้วยการก้าวข้ามข้อจำกัดทางเทคโนโลยีนี้ เธอชี้ว่าผิดศีลธรรมและเป็นไปไม่ได้ในทางกายภาพในระดับใหญ่ ทำให้รัฐเทียมเป็นโครงการที่ถึงวาระและเร่งให้เกิดการทำลายล้างแบบที่มันอ้างว่าหลบหนี

เรียกร้องให้นักประวัติศาสตร์และนักเทคโนโลยีทำงานร่วมกันมากขึ้น

• ตลอดทั้งเล่ม เลอปอร์เรียกร้องให้ นักประวัติศาสตร์และนักมนุษยศาสตร์เข้าไปมีส่วนร่วมกับนักเทคโนโลยีและผู้กำหนดนโยบายมากขึ้น เธอชี้ว่าผู้นำในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีดำเนินงานด้วยความไม่รู้อย่างลึกซึ้งต่อประวัติศาสตร์ ทฤษฎีการเมือง และการปกครองตามรัฐธรรมนูญ และความไม่รู้นี้มีผลลัพธ์ที่อันตราย ความร่วมมือที่มากขึ้น ในความเห็นของเธอ จะนำมุมมองทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญมาสู่การตัดสินใจเกี่ยวกับระบบอัตโนมัติ การกำกับดูแล AI และการออกแบบระบบที่กำลังมีอิทธิพลต่อชีวิตของผู้คนมากขึ้น