ดารอน อาเซโมกลู ชี้ 'เสรีนิยมชนชั้นแรงงาน' คือทางรอดประชาธิปไตยเสรีจาก 'เสื้อรัดรูปนิ่ม' ของชนชั้นนำ

ในหนังสือ "What Happened to Liberal Democracy? Remaking a Politics of Shared Prosperity" (วางจำหน่าย 11 สิงหาคม 2026) ดารอน อาเซโมกลู (Daron Acemoglu) นักเศรษฐศาสตร์เจ้าของรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ ปี 2024 โต้แย้งว่า วิกฤตของประชาธิปไตยเสรีนั้นเป็นแผลที่ตัวเองก่อขึ้น: ระบบได้ละทิ้งคำมั่นสัญญาหลักของตนในเรื่องความมั่งคั่งร่วม การปกครองที่เปิดกว้าง และการแสวงหาความรู้อย่างเสรี ทำให้สูญเสียความไว้วางใจจากชนชั้นแรงงาน

ข้อโต้แย้งหลัก

ประชาธิปไตยเสรีไม่ได้ถูกทำลายโดยศัตรูภายนอก (เช่น นักประชานิยม ผู้เผด็จการ หรือโซเชียลมีเดีย) เพียงอย่างเดียว แต่ถูกทำลายจากความล้มเหลวภายในของตัวมันเอง ข้อโต้แย้งหลักของอาเซโมกลูคือ ลัทธิเสรีนิยมกำลังตายเพราะบาดแผลที่ตัวเองสร้างขึ้นเป็นหลัก ระบบนี้เคยรุ่งเรืองเมื่อมันส่งมอบผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจในวงกว้าง การมีส่วนร่วมในระบอบประชาธิปไตย และการสอบถามอย่างเปิดกว้าง แต่เริ่มสะดุดเมื่อมันหยุดทำเช่นนั้น

'เสื้อรัดรูปนิ่ม' (The Soft Straitjacket)

อาเซโมกลูอธิบายถึง 'เสื้อรัดรูปนิ่ม' (soft straitjacket) — การค่อยๆ ตีกรอบทางเลือกทางการเมืองและเศรษฐกิจโดยชนชั้นนำที่ค่อยๆ รัดแน่นขึ้น ซึ่งเป็นการจำกัดการถกเถียงในระบอบประชาธิปไตยและกีดกันข้อกังวลของชนชั้นแรงงาน สิ่งนี้แสดงออกในรูปของ:

• การทอดทิ้งความมั่งคั่งร่วม: ชนชั้นนำเสรีนิยมปล่อยให้ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจเพิ่มสูงขึ้นและค่าแรงของคนทำงานที่ไม่จบปริญญาตรีหยุดนิ่ง
• การยกย่องชนชั้นนำที่จบปริญญา: นโยบายและวัฒนธรรมล่องลอยไปตามลำดับความสำคัญของกลุ่มมืออาชีพและผู้มีวุฒิการศึกษา ทำให้ชนชั้นแรงงานแปลกแยก
• การละทิ้งเสรีภาพในการแสดงออกและการปกครองตนเองตามระบอบประชาธิปไตย: สถาบันต่างๆ ตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนน้อยลง และวัฒนธรรมของการถกเถียงอย่างเปิดกว้างถูกกัดกร่อน

เสื้อรัดรูปนิ่มนี้ แทนที่จะเป็นการปราบปรามอย่างเปิดเผย กลับค่อยๆ บีบรัดการตอบสนองในระบอบประชาธิปไตยที่เคยทำให้เสรีนิยมมีความชอบธรรม

ความผิดปกติของ AI คือกระจกสะท้อนวิกฤตของประชาธิปไตย

อาเซโมกลูเชื่อมโยงความผิดปกติในการพัฒนา AI เข้ากับรูปแบบเดียวกันกับที่ทำลายประชาธิปไตยเสรี ในทั้งสองกรณี การผลักดันโดยชนชั้นนำที่บานปลาย เข้ามาแทนที่ความก้าวหน้าที่เป็นประโยชน์ในวงกว้างผ่านการปรึกษาหารือ เขาให้เหตุผลว่าการถกเถียงเรื่อง AI "มีแนวโน้มที่จะทำให้ทุกอย่างบานปลาย" (has a tendency to escalate everything) ซึ่งขับเคลื่อนโดยช่องว่างระหว่างชนชั้นนำที่มีการศึกษาและมีวุฒิ กับคนอื่นๆ ที่เหลือ แทนที่จะกำหนดทิศทาง AI ตามแนวทางประชาธิปไตยเพื่อเสริมศักยภาพคนงานและตอบสนองความต้องการของสาธารณะ เทคโนโลยีกลับถูกนำไปใช้เพื่อเพิ่มอำนาจให้องค์กรธุรกิจและรัฐบาลเหนือคนงานและประชาชน การแบ่งขั้วและการสูญเสียความไว้วางใจในการกำกับดูแล AI สะท้อนให้เห็นถึงพลวัตเดียวกันในชีวิตทางการเมือง

ทางออก: 'เสรีนิยมชนชั้นแรงงาน' (Working-Class Liberalism)

ทางเลือกที่อาเซโมกลูเสนอคือ 'เสรีนิยมชนชั้นแรงงาน' (working-class liberalism) ซึ่งในเอกสารโปรโมทหนังสืออธิบายว่าเป็นโครงการ "แบบรูสเวลต์" (Roosevelt-like project) องค์ประกอบหลักคือ:

• การสร้างความมั่งคั่งร่วมขึ้นใหม่: ปรับเปลี่ยนนโยบายเศรษฐกิจให้เป็นประโยชน์ต่อคนทำงานที่ไม่จบปริญญาตรี ผ่านอำนาจการต่อรองที่แข็งแกร่งขึ้น ค่าแรงที่ดีขึ้น และการเติบโตที่ครอบคลุมทุกกลุ่ม
• การปฏิรูปประชาธิปไตย: ฟื้นฟูสถาบันการปกครองตนเองและการแสดงออกอย่างเสรี เพื่อให้เสรีนิยมตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนอีกครั้ง แทนที่จะเป็นฉันทามติของชนชั้นนำ
• การเปลี่ยนทิศทางเทคโนโลยี: กำหนดทิศทาง AI และระบบอัตโนมัติให้เสริมศักยภาพมนุษย์และเพิ่มอำนาจให้คนงาน แทนที่จะแทนที่พวกเขาหรือรวมศูนย์อำนาจไว้ในมือคนไม่กี่คน

อาเซโมกลูไม่ได้มองว่านี่เป็นการกลับไปสู่สังคมประชาธิปไตยแบบกลางศตวรรษที่ 20 แต่เป็นปรัชญาการเมืองใหม่ที่ยึดคืนคำมั่นสัญญาดั้งเดิมของเสรีนิยม—เสรีภาพในวงกว้างและความมั่งคั่งร่วม—สำหรับโลกหลังยุคอุตสาหกรรมที่ถูกเทคโนโลยีพลิกโฉม