เยอรมนีลับๆ แผนที่จุดอ่อนของจีน: EU เตรียมเครื่องมือต่อรองในสงครามการค้า

นับตั้งแต่ปลายเดือนกรกฎาคม 2569 เป็นต้นมา รัฐบาลเยอรมนีภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีฟรีดริช เมิร์ซ (Friedrich Merz) ได้ดำเนินการอย่างเงียบๆ แต่เป็นระบบเพื่อจำแนกจุดอ่อนทางเศรษฐกิจของจีน โดยเฉพาะจุดคอขวด (choke points) ที่จีนยังคงพึ่งพาเทคโนโลยีของเยอรมนีและยุโรป เพื่อสร้างคลังแสงในการต่อรองหากเกิดสงครามการค้าระหว่าง EU และจีนขึ้นจริง ความพยายามนี้มีสาเหตุจากความสัมพันธ์ทางการค้าที่ถดถอยลงอย่างรุนแรง ความกังวลเรื่องการสูญเสียฐานอุตสาหกรรม และการตระหนักว่าปักกิ่งกำลังใช้อำนาจเหนือห่วงโซ่อุปทานของตนเป็นอาวุธ

เหตุผลเบื้องหลัง: ทำไมเบอร์ลินต้องลงมือเดี๋ยวนี้

แรงกดดันหลายประการที่มาบรรจบกันผลักดันให้เบอร์ลินเปลี่ยนท่าทีจากการเจรจาประนีประนอม มาเป็นการวางแผนเชิงรุก

• ขาดดุลการค้าสถิติสูงสุด: การขาดดุลการค้าของเยอรมนีกับจีนพุ่งแตะ 8.7 หมื่นล้านยูโรในปี 2568 และการส่งออกไปจีนลดลงกว่า 12% เมื่อเทียบปีต่อปีในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 ทำให้จีนกลายเป็นตลาดส่งออกอันดับที่ 9 ของเยอรมนีเท่านั้น
• จีนเพิ่มมาตรการควบคุมส่งออก: ในปลายเดือนกรกฎาคม 2569 จีนประกาศควบคุมการส่งออกกับบริษัทใน EU จำนวน 14 แห่ง และเพิ่มการควบคุมแร่หายากและวัสดุแบตเตอรี่ ซึ่งเป็นจุดที่ทำให้เบอร์ลินตระหนักว่าต้องมีมาตรการตอบโต้
• การสูญเสียฐานอุตสาหกรรมดั้งเดิม: ผู้ผลิตรถยนต์ เครื่องจักร เคมีภัณฑ์ และอากาศยานของเยอรมนีถูกบีบให้ออกจากตลาดจีนในขณะที่บริษัทจีนลดการพึ่งพาสินค้านำเข้าจากยุโรป
• ความไม่สมดุลในการพึ่งพากัน: เยอรมนีต้องพึ่งพาการนำเข้า 100% สำหรับแร่หายาก และนำเข้าแม่เหล็กถาวร 90% จากจีน ทำให้เกิดจุดอ่อนที่รุนแรงซึ่งการทำแผนที่นี้มีเป้าหมายเพื่อสร้างสมดุล

วิธีการทำงาน: การประเมินแบบไม่เปิดเผย

การทำแผนที่นี้ไม่ใช่กระบวนการทางกฎหมายสาธารณะ เจ้าหน้าที่เยอรมันทำงานอย่างไม่เป็นทางการ โดยวิเคราะห์การไหลเวียนการค้า ห่วงโซ่อุปทาน ข้อมูลบริษัท และการพึ่งพาเทคโนโลยีข้ามพรมแดน เพื่อระบุจุดอ่อนของจีน

เป้าหมายคือ "เทคโนโลยี ซัพพลายเออร์ และความสามารถทางอุตสาหกรรมที่ยุโรปสามารถใช้เป็นเครื่องมือต่อรอง" โดยเฉพาะภาคส่วนที่เศรษฐกิจจีนยังพึ่งพาสินค้านำเข้าจากเยอรมนีและยุโรป

ที่สำคัญ เบอร์ลินยังไม่ได้ประกาศมาตรการจำกัดหรือนโยบายอย่างเป็นทางการใดๆ จากการทำแผนที่นี้ ถือเป็นเพียงการเตรียมการรวบรวมข่าวกรองและการวางแผนรับมือ ไม่ใช่การเริ่มต้นความขัดแย้งทางการค้า

ข้อค้นพบเบื้องต้น: เยอรมนียังมีอำนาจต่อรองตรงไหน

นักวิเคราะห์และรายงานชี้ไปที่กลุ่มอุตสาหกรรมแคบๆ ที่เยอรมนียังคงเป็นจุดคอขวดที่แท้จริง:

• อุปกรณ์ผลิตเซมิคอนดักเตอร์: บริษัทเยอรมันและเนเธอร์แลนด์จัดหาเครื่องมือผลิตชิปที่สำคัญ ซึ่งจีนยังคงพึ่งพาอยู่มาก ถือเป็น "การพึ่งพาเชิงกลยุทธ์ที่สูงมาก" สำหรับจีน
• เครื่องมือกลและเครื่องจักรอุตสาหกรรมแม่นยำ: เครื่องมือกลและอุปกรณ์การผลิตขั้นสูงที่ผลิตในเยอรมนี เป็นสิ่งที่จีนยากจะผลิตทดแทนได้อย่างรวดเร็ว
• เลเซอร์อุตสาหกรรม เคมีภัณฑ์พิเศษ และบริการบำรุงรักษาอุปกรณ์: นอกเหนือจากฮาร์ดแวร์ โรงงานจีนจำนวนมากยังพึ่งพาบริษัทเยอรมันในด้านการบำรุงรักษา อัปเกรด และซอฟต์แวร์เฉพาะทางสำหรับอุปกรณ์อุตสาหกรรมระดับสูง ซึ่งเป็นองค์ความรู้ที่ยากจะทดแทน

มุมมองจากผู้เชี่ยวชาญ: อำนาจต่อรองมีจริง แต่จำกัดและชั่วคราว

นักวิเคราะห์ส่วนใหญ่เห็นพ้องว่า แม้เยอรมนีจะพบจุดคอขวดที่แท้จริงในอุปกรณ์เซมิคอนดักเตอร์และเครื่องจักรแม่นยำ แต่อำนาจต่อรองดังกล่าวมีทั้ง "จำกัดและชั่วคราว" เนื่องจากจีนกำลังดำเนินนโยบายอุตสาหกรรมของตนเองอย่างแข็งขันเพื่อลดการพึ่งพาเหล่านี้

จุดอ่อนของเยอรมนีรุนแรงกว่า: ผู้เชี่ยวชาญหลายคนเตือนว่าหากทั้งสองฝ่ายตรวจสอบการพึ่งพากันอย่างจริงจัง จุดอ่อนของเยอรมนีจะรุนแรงกว่า โดยเฉพาะในแร่หายาก สารออกฤทธิ์ทางเภสัชกรรม และการบรรจุชิป ซึ่งจีนผูกขาด รายงานจากสถาบันการศึกษาความมั่นคงแห่งสหภาพยุโรป (EUISS) ชี้ว่า แม้จะมีอำนาจต่อรองที่ระบุได้ แต่การพึ่งพาวัตถุดิบที่สำคัญของยุโรปต่อจีนอย่างพื้นฐาน หมายความว่าเยอรมนีเป็นฝ่ายเสียเปรียบในการเผชิญหน้าโดยตรง

ความพยายาม "สายเกินไป": นักวิเคราะห์ยุโรปมองว่า การหาอำนาจต่อรองนี้เป็นสิ่งที่ควรทำมานานแล้ว โดยปักกิ่งใช้เวลาหลายปีในการสะสมจุดคอขวดในยุโรป ในขณะที่เบอร์ลินยังคงเพิกเฉย รายงานของศูนย์ปฏิรูปยุโรป (CER) อธิบายสถานการณ์นี้ว่า "China shock 2.0" และเตือนถึงต้นทุนจากความประมาทของเยอรมนี

ความเสี่ยงในการยกระดับ: หนังสือพิมพ์ Global Times ซึ่งเป็นสื่อของรัฐบาลจีน ตอบสนองต่อรายงานนี้ด้วยการเตือนว่าเยอรมนีควร "ร่วมกันปกป้องห่วงโซ่อุปทานโลก" แทนที่จะใช้อาวุธเหล่านี้ ส่งสัญญาณว่าปักกิ่งมองว่าการจัดทำแผนที่นี้เป็นการกระทำที่ไม่เป็นมิตร

ความไม่สมดุลเชิงกลยุทธ์ยังคงอยู่: EU ยังคงพึ่งพาการนำเข้า 100% สำหรับแร่หายาก โดยจีนเป็นแหล่งนำเข้าแร่หายากโดยตรงของเยอรมนีถึง 62% ในปี 2567 และสูงถึง 97% หากนับเฉพาะการนำเข้านอก EU ข้อจำกัดการส่งออกของจีนในปี 2568-2569 ทำให้ราคาพุ่งสูงและโรงงานในเยอรมนีต้องหยุดการผลิต

บริบทที่กว้างขึ้น: ท่าทีใหม่ของเยอรมนีต่อจีน

การจัดทำแผนที่ในปัจจุบันนี้เป็นส่วนหนึ่งของแนวโน้มการประเมินความสัมพันธ์กับจีนที่ยาวนานขึ้น ในเดือนพฤศจิกายน 2568 สภานิติบัญญัติของเยอรมนีได้ตั้งคณะกรรมการพิเศษเพื่อทบทวนแนวทางการค้ากับจีน เร่งรัดนโยบาย "ลดความเสี่ยง" (de-risking) หลังจากที่ปักกิ่งใช้มาตรการจำกัดการส่งออกแร่หายากก่อนหน้านี้ สถาบันเศรษฐกิจเยอรมัน (IW) พบว่า ณ ปี 2567 การพึ่งพาการนำเข้าที่สำคัญจากจีนของเยอรมนียังไม่เปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญตั้งแต่มีการใช้ยุทธศาสตร์จีนปี 2566

ณ ต้นปี 2569 เยอรมนีได้เตือนพันธมิตร G7 ว่าเศรษฐกิจตะวันตก "กำลังหมดเวลา" ในการลดการพึ่งพาจีนสำหรับแร่ธาตุสำคัญ โดยรัฐมนตรีคลังลาร์ส คลิงไบล์ (Lars Klingbeil) เรียกร้องให้ดำเนินการอย่างเร่งด่วนในการสร้างห่วงโซ่อุปทานทางเลือกสำหรับแร่หายากที่ใช้ในเซมิคอนดักเตอร์ ปัญญาประดิษฐ์ และระบบป้องกันประเทศ

บทสรุป

การจัดทำแผนที่จุดอ่อนของจีนอย่างเงียบๆ ของเยอรมนี แสดงถึงการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในท่าทีของเบอร์ลิน จากการพึ่งพาการมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจ มาเป็นการเตรียมพร้อมสำหรับการเผชิญหน้า แต่บัญชีที่ออกมาค่อนข้างไม่สมดุล แม้เบอร์ลินจะพบจุดคอขวดที่แท้จริงในอุปกรณ์เซมิคอนดักเตอร์และเครื่องจักรแม่นยำ แต่การพึ่งพาเชิงโครงสร้างที่ลึกกว่านั้นกลับไปอยู่ที่จีน สำหรับทุกจุดที่เยอรมนีควบคุมในอุตสาหกรรมการผลิตขั้นสูง จีนมีจุดควบคุมหลายจุดในวัตถุดิบ ยา และกระบวนการปลายน้ำ การทำแผนที่นี้อาจทำให้เบอร์ลินมีแผนปฏิบัติการ แต่ก็ยังไม่ใช่แผนที่จะนำไปสู่ชัยชนะ