เปิดยุทธศาสตร์จีน! ผู้ผลิตแบตเตอรี่แห่ใช้ ‘นิคมอุตสาหกรรมคาร์บอนศูนย์’ ตีโจทย์ EU ก่อนเดดไลน์ 2028

ผู้ผลิตแบตเตอรี่ของจีนกำลังเร่งย้ายฐานการผลิตเข้าสู่นิคมอุตสาหกรรมคาร์บอนศูนย์ (zero-carbon industrial parks) อย่างรวดเร็ว นี่เป็นมาตรการตั้งรับครั้งใหญ่เพื่อตอบสนองต่อกฎระเบียบแบตเตอรี่ของสหภาพยุโรป (EU) ซึ่งกำหนดให้ต้องมีพาสปอร์ตดิจิทัลที่เปิดเผยการปล่อยคาร์บอนตลอดวงจรชีวิตที่ได้รับการตรวจสอบแล้ว พร้อมกับกำหนดเพดานคาร์บอนสูงสุดที่มีผลบังคับใช้ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2028 หนังสือพิมพ์ South China Morning Post (SCMP) อ้างอิงรายงานจาก Gavekal Technologies ระบุว่าการเคลื่อนไหวนี้เปรียบเสมือนผู้ผลิตแบตเตอรี่ “แห่กัน” เข้าสู่นิคมปลอดคาร์บอนเพื่อรักษาสิทธิ์ในการเข้าถึงตลาดยุโรปต่อไป

ทำไมต้องรีบขนาดนี้?

เส้นตายของสหภาพยุโรปนั้นแน่นอนและใกล้เข้ามาทุกที ตั้งแต่วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2027 เป็นต้นไป แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า (EV) แบตเตอรี่สำหรับยานพาหนะขนาดเล็ก (LMT) และแบตเตอรี่อุตสาหกรรมที่ขายใน EU จะต้องมีพาสปอร์ตดิจิทัลที่สแกนผ่านคิวอาร์โค้ดได้ เริ่มตั้งแต่ปี 2026 จะต้องมีการประกาศปริมาณคาร์บอนฟุตพริ้นท์และระดับประสิทธิภาพ และที่สำคัญที่สุด ตั้งแต่วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2028 เกณฑ์เพดานคาร์บอนฟุตพริ้นท์สูงสุดตลอดวงจรชีวิต (absolute caps) จะมีผลบังคับใช้กับแบตเตอรี่ EV แบตเตอรี่ใดที่ปล่อยคาร์บอนเกินเกณฑ์จะถูกแบนจากตลาดยุโรปทันที ไม่ว่าจะผลิตที่ไหน

จีนเป็นผู้ส่งออกแบตเตอรี่รายใหญ่ที่สุดมายัง EU โดยบริษัทจีนเป็นซัพพลายเออร์หลักของแบตเตอรี่ EV และแบตเตอรี่กักเก็บไฟฟ้าสำหรับโครงข่ายให้กับยุโรป ดังนั้นหากไม่ปฏิบัติตาม จะหมายถึงการเสียตลาดส่งออกหลักทันที

โครงการแบตเตอรี่ รถยนต์ไฟฟ้า และระบบกักเก็บพลังงานคิดเป็น 79 โครงการ จากโครงการที่ประกาศทั้งหมดในนิคมนำร่องทั้ง 52 แห่ง ในขณะที่อุตสาหกรรมหนักแบบดั้งเดิม เช่น เหล็กและอะลูมิเนียม คิดเป็นเพียง 19 โครงการ อัตราส่วน 4:1 นี้สะท้อนว่าแบตเตอรี่กำลังเผชิญเส้นตายการปฏิบัติตามกฎคาร์บอนที่ใกล้และวัดผลได้มากที่สุด ในขณะที่เหล็กและอะลูมิเนียมยังไม่ถูกกดดันจากมาตรการคาร์บอนข้ามพรมแดนของ EU มากนัก

จากการตั้งรับกลายเป็นแต้มต่อ

การฝังตัวในนิคมคาร์บอนศูนย์ตั้งแต่ตอนนี้ บีบให้บริษัทแบตเตอรี่จีนต้องแก้ปัญหาที่ยังไม่มีพิมพ์เขียวเชิงพาณิชย์ที่สมบูรณ์แบบที่อื่นมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นการบูรณาการพลังงานหมุนเวียนบนพื้นที่ การใช้โครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ การบริหารจัดการระบบกักเก็บพลังงาน และการติดตามคาร์บอนแบบเรียลไทม์ โดยนิคมเหล่านี้กระจุกตัวอยู่ในจังหวัดชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ใกล้กับกลุ่มอุตสาหกรรมหลัก และพึ่งพาพลังงานลมและแสงอาทิตย์เป็นหลัก

แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 15 ของจีน (ปี 2026-2030) ตั้งเป้าหมายที่จะมีนิคมอุตสาหกรรมคาร์บอนศูนย์ระดับประเทศประมาณ 100 แห่ง การเปิดตัวนิคมนำร่อง 52 แห่งเป็นเพียงการทดสอบระบบในวงกว้าง เมื่อคู่มือการดำเนินงานใช้งานได้จริงกับแบตเตอรี่แล้ว ก็จะสามารถทำซ้ำสำหรับภาคส่วนอื่น และส่งออกเป็น ‘โมดูลนิคมอุตสาหกรรมคาร์บอนศูนย์’ ได้

ประเทศกำลังพัฒนาหลายแห่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แอฟริกา และตะวันออกกลางกำลังสร้างห่วงโซ่อุปทานแบตเตอรี่และโรงงานผลิต EV แต่ขาดโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการผลิตคาร์บอนต่ำ จีนสามารถส่งออกโมเดลนิคมแบบเบ็ดเสร็จนี้ ซึ่งรวมถึงการผลิตพลังงานหมุนเวียน ระบบกักเก็บด้วยแบตเตอรี่ แพลตฟอร์มการจัดการคาร์บอนดิจิทัล และการปรับสมดุลโครงข่ายไฟฟ้า ซึ่งเป็นบริการแบบครบวงจร มากกว่าการขายแบตเตอรี่ราคาถูกเพียงอย่างเดียว รายงานของ Gavekal อ้างโดย SCMP ระบุว่ากลยุทธ์ตั้งรับนี้ “สามารถกลายเป็นแต้มต่อที่ส่งออกได้ในการจัดการคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรม”

การเชี่ยวชาญการผลิตคาร์บอนต่ำในระดับใหญ่ภายในนิคมเหล่านี้ จะช่วยลดปริมาณคาร์บอนที่แฝงอยู่ต่อหน่วยพลังงาน (kWh) ของแบตเตอรี่ เมื่อกลไกการปรับคาร์บอนข้ามพรมแดน (CBAMs) แพร่กระจายเกินขอบเขตยุโรป ผู้ผลิตจีนที่มีแบตเตอรี่ที่ได้รับการรับรองว่าปล่อยคาร์บอนต่ำ จะต้องเผชิญกับภาษีที่ต่ำกว่าคู่แข่งที่ยังไม่ได้ลดคาร์บอนในโรงงานของตน

ข้อกังวลสำคัญ

ระดับเพดานคาร์บอนในปี 2028 ที่แน่นอนยังไม่ถูกกำหนดโดยคณะกรรมาธิการยุโรป จะมีการกำหนดผ่านการออกกฎหมายลำดับรอง (delegated acts) ในภายหลัง หากเกณฑ์ที่ออกมาไม่เข้มงวดนัก ความเร่งด่วนอาจลดลง แต่เท่าที่สถานการณ์กลางปี 2026 อุตสาหกรรมจีนกำลังดำเนินการราวกับว่าเพดานจะเข้มงวดมาก อัตราส่วนโครงการ 79 ต่อ 19 ยืนยันอย่างชัดเจนว่าผู้เล่นในภาคแบตเตอรี่มองเห็นความเสี่ยงด้านกฎระเบียบสูงที่สุด และยังมองเห็นโอกาสในการเป็นผู้บุกเบิกที่ยิ่งใหญ่ที่สุดอีกด้วย