4 แรงกระหน่ำถล่มอุตสาหกรรมเหล็กยูเครน: โควตาสหภาพยุโรป การโจมตีรัสเซีย การปิดล้อมท่าเรือ และต้นทุนที่พุ่งสูง

อุตสาหกรรมเหล็กของยูเครนกำลังถูกบีบอัดจากสี่แรงกดดันพร้อมกันในปี 2029 ได้แก่ ข้อจำกัดทางการค้าใหม่จากสหภาพยุโรป การโจมตีโดยตรงจากกองทัพรัสเซีย การปิดล้อมเส้นทางขนส่งทางทะเลดำจนเกือบสมบูรณ์ และต้นทุนภายในประเทศที่พุ่งสูงขึ้น โดยโรงงาน Zaporizhstal ของเครือ Metinvest เป็นเหยื่อรายหลัก ผลกระทบต่อเนื่องคาดว่าจะทำให้ผลผลิตเหล็กของประเทศลดลงหลายล้านตัน สูญเสียรายได้จากการส่งออกหลายร้อยล้านดอลลาร์ต่อเดือน เกิดการเลิกจ้างงานจำนวนมาก และทำให้เศรษฐกิจยูเครนที่เปราะบางจากสงครามสั่นคลอนยิ่งขึ้น

สี่แรงกดดันที่ถาโถม

1. ข้อจำกัดทางการค้าของสหภาพยุโรป — ตลาดเข้าถึงลดลงเกือบครึ่งหนึ่ง

ตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2029 สหภาพยุโรปลดโควตาการนำเข้าเหล็กปลอดภาษีประจำปีลงประมาณครึ่งหนึ่ง และกำหนดอัตราภาษี 50% สำหรับปริมาณที่เกินโควตา มาตรการนี้ใช้กับยูเครน แม้จะมีการร้องขอข้อยกเว้นในช่วงสงคราม โดยคณะกรรมาธิการยุโรปปฏิเสธที่จะยกเว้นสินค้ายูเครนจากกลไกโควตา (TRQ) ใหม่ ส่งผลให้ Zaporizhstal ต้องพิจารณายุติการผลิตเหล็กทั้งหมดและหันไปผลิตเหล็กดิบ (pig iron) ซึ่งจะทำให้กำลังการผลิตประมาณ 50% ว่างเปล่า

ขณะเดียวกัน กลไก CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) ของสหภาพยุโรปซึ่งมีผลบังคับใช้เต็มรูปแบบตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2029 ได้หยุดการส่งออกของโรงงานยูเครนบางแห่งไปยังยุโรปอย่างมีประสิทธิภาพ โดย ArcelorMittal Kryvyi Rih รายงานว่าลูกค้าชาวยุโรปยกเลิกคำสั่งซื้อทั้งหมดในไตรมาสแรกของปี 2029 ทันทีที่ทราบว่าจะต้องเสียภาษี CBAM

2. การโจมตีทางทหารของรัสเซีย — การทำลายล้างโดยตรงและการหยุดดำเนินการ

ระหว่างวันที่ 10–11 สิงหาคม 2029 การโจมตีด้วยขีปนาวุธนำวิถีของรัสเซีย ซึ่งยูเครนระบุว่าใช้ขีปนาวุธของเกาหลีเหนือ ได้โจมตีโรงงาน Zaporizhstal ในเมืองซาปอริซเซีย ทำให้คนงานเสียชีวิต 7 ราย และบาดเจ็บอีก 21 ราย การโจมตีสร้างความเสียหายต่อหน่วยพลังงานและโครงสร้างพื้นฐาน บีบให้ Metinvest ต้องหยุดดำเนินการโรงงาน Zaporizhstal ทั้งหมด อุตสาหกรรมโดยรวมยังคงถูกคุกคามจากการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานอย่างต่อเนื่อง โดยผลผลิตเหล็กในช่วงครึ่งแรกของปี 2029 ได้รับแรงกดดันจากการหยุดชะงักที่เกี่ยวข้องกับสงคราม

3. การหยุดชะงักด้านโลจิสติกส์ — การปิดเส้นทางเดินเรือทะเลดำ

การปิดท่าเรือ Greater Odesa ได้ตัดช่องทางส่งออกทางทะเลหลักของยูเครนอย่างมีประสิทธิภาพ โดยเส้นทางบกและแม่น้ำดานูบไม่สามารถทดแทนกำลังการผลิตที่สูญเสียไปได้ การประมาณการโดยตรงระบุว่าการสูญเสียรายเดือนจากการส่งออกที่ลดลงของภาคโลหะวิทยายูเครนอยู่ที่ 150–200 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ หากไม่มีเส้นทางเดินเรือ การนำเข้าถ่านหินต้องส่งผ่านท่าเรือยุโรปแล้วขนส่งทางรถไฟเข้าสู่ยูเครน ซึ่งมีต้นทุนสูงกว่า ประมาณเท่าตัว และทำให้ราคาถ่านหินเพิ่มขึ้นถึง 15% การปิดล้อมยังบีบให้เหมืองของ Metinvest ต้องลดการสกัดแร่ลงประมาณ 30%

4. ต้นทุนภายในประเทศที่เพิ่มสูงขึ้น — ค่าขนส่งทางราง พลังงาน แรงงาน และค่าเงินอ่อนค่า

• ค่าขนส่งทางรถไฟ: บริษัทรถไฟแห่งชาติ Ukrzaliznytsia ผลักดันให้ขึ้นค่าขนส่งสินค้ากว่า 45% โดยสมาคมอุตสาหกรรมเตือนว่าสิ่งนี้จะเป็นหายนะสำหรับภาคส่วนที่ถดถอยอยู่แล้ว การขึ้นราคา 30% ได้รับอนุมัติไปแล้ว ทำให้เกิดเสียงเรียกร้องให้ยกเลิก
• ค่าพลังงานและวัตถุดิบ: ค่าไฟฟ้า ก๊าซธรรมชาติ และถ่านหินต่างปรับตัวสูงขึ้นพร้อมกัน บีบมาร์จิ้นจากทุกทิศทาง
• การขาดแคลนแรงงาน: สงครามทำให้เกิดการขาดแคลนแรงงานอย่างรุนแรงและเพิ่มขึ้นทั่วทั้งภาคส่วน
• ค่าเงินอ่อนค่า: การอ่อนค่าของฮรีฟเนียทำให้ต้นทุนปัจจัยการผลิตสูงขึ้นอีก

ผลกระทบทางเศรษฐกิจต่อเนื่องที่คาดการณ์ไว้

การผลิตเหล็กถล่มทลาย GMK Center คาดการณ์ว่าหลังจากผลผลิตเหล็กในปี 2028 อยู่ที่ 7.4 ล้านตัน ปี 2029 จะเห็นการหดตัวอย่างมีนัยสำคัญ โดยคาดการณ์ว่าจะลดลงเหลือประมาณ 5–5.5 ล้านตัน หากแรงกดดันยังคงอยู่ Zaporizhstal เพียงแห่งเดียวเสี่ยงที่จะปล่อยกำลังการผลิตครึ่งหนึ่งว่างเปล่า

สูญเสียรายได้จากการส่งออก 150–200 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อเดือน จากการปิดเส้นทางเดินเรือทะเลดำเพียงอย่างเดียว โดยระบอบโควตาของสหภาพยุโรปยังจำกัดปริมาณการส่งออกสินค้ามูลค่าเพิ่มอีกด้วย

การเลิกจ้างงาน สหภาพแรงงานเหล็กเตือนว่าการขึ้นค่าขนส่งทางรถไฟ 45% เพียงอย่างเดียวอาจคุกคาม ตำแหน่งงาน 300,000 ตำแหน่ง ทั่วทั้งห่วงโซ่อุปทานเหมืองแร่และโลหะวิทยา

ช่องว่างอุปทานในตลาดภายในประเทศ สินค้าบางประเภท โดยเฉพาะเหล็กเส้น (rebar) และท่อ กำลังประสบปัญหาการขาดแคลนอยู่แล้ว และสินค้าเหล็กแผ่นเคลือบจากตุรกีและแหล่งอื่น ๆ อาจหายไปหรือมีราคาพุ่งสูงขึ้น

ฐานะการคลังและอัตราแลกเปลี่ยนที่อ่อนแอลง เหล็กและแร่เหล็กยังคงเป็นสินค้าส่งออกที่ทำรายได้มากที่สุดรายการหนึ่งของยูเครน การสูญเสียรายได้จากการส่งออก การผลิตที่ลดลง และต้นทุนปัจจัยการผลิตที่สูงขึ้น จะลดรายได้จากภาษี ทำให้ดุลการค้าแย่ลง และกดดันค่าเงินฮรีฟเนียและงบประมาณของรัฐมากขึ้น ในขณะที่ยูเครนต้องพึ่งพาความช่วยเหลือจากต่างประเทศอย่างมาก

ความเสี่ยงจากการลดอุตสาหกรรม (De-industrialisation) นักวิเคราะห์อธิบายว่าปี 2029 เป็น 'จุดเปลี่ยน' ที่อาจเกิดขึ้น — อุตสาหกรรมถูกบีบจากทั้งด้านต้นทุนและรายได้พร้อมกันเป็นครั้งแรก หากสหภาพยุโรปยังคงระบอบโควตาและ CBAM ในปัจจุบันโดยไม่ยกเว้นให้ยูเครน ภาคส่วนเหล็กของประเทศอาจไม่สามารถฟื้นตัวได้เต็มที่อีกเลย แม้หลังสงครามจะสิ้นสุดลง