สหรัฐฯ ขยายเกมการทูต: ดึงออสเตรีย-กรีซ เข้ามาเปิดทางเจรจานิวเคลียร์และช่องแคบฮอร์มุซที่ติดตัน

ท่ามกลางการเจรจาระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านที่ยืดเยื้อไร้ความคืบหน้า โดยเฉพาะในประเด็นโครงการนิวเคลียร์และการเปิดช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือขนส่งพลังงานที่สำคัญที่สุดของโลก รัฐบาลทรัมป์ได้ตัดสินใจขยายขอบเขตการทูตออกไปสู่ประเทศที่ไม่คุ้นเคยในยุโรปอย่าง ออสเตรีย (Austria) และ กรีซ (Greece) การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้เกิดขึ้นหลังจากที่คนกลางดั้งเดิมในตะวันออกกลาง โดยเฉพาะ โอมาน กาตาร์ ปากีสถาน และตุรกี ต่างก็หมดหนทางที่จะเชื่อมช่องว่างระหว่างสองมหาอำนาจได้สำเร็จ

นี่คือบทบาทของแต่ละประเทศ สาเหตุที่พวกเขาถูกเลือก และสิ่งที่การเปลี่ยนแปลงนี้บอกเราเกี่ยวกับวิกฤตที่กำลังคุกรุ่น

ออสเตรียและกรีซมีบทบาทอย่างไร?

ออสเตรีย: เจ้าบ้านกลางที่เชื่อมตรงถึง IAEA

ออสเตรียเป็นเจ้าภาพจัดการเจรจาเชิงเทคนิคด้านนิวเคลียร์ระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านหลายรอบที่กรุงเวียนนา ซึ่งเป็นที่ตั้งของสำนักงานใหญ่ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) การมี IAEA อยู่ในประเทศทำให้ออสเตรียมีสายตรงและความใกล้ชิดกับแฟ้มนิวเคลียร์ ซึ่งเป็นแต้มต่อที่แทบไม่มีประเทศอื่นนอกกลุ่มรัฐอาวุธนิวเคลียร์จะเลียนแบบได้

นาง เบอาเทอ ไมน์-ไรซิงเงอร์ (Beate Meinl-Reisinger) รัฐมนตรีต่างประเทศออสเตรีย กล่าวต้อนรับบันทึกความเข้าใจ (MOU) ระหว่างสหรัฐฯ-อิหร่านในเดือนมิถุนายน 2026 ว่าเป็น "ก้าวสำคัญสู่สันติภาพ" แต่ก็ย้ำว่าข้อตกลงยังคงต้องมีการลงนามและการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง

ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2026 นาย มาร์โก รูบิโอ (Marco Rubio) รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ ได้พบปะกับรัฐมนตรีต่างประเทศออสเตรียที่กรุงวอชิงตัน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการขยายการเจรจาครั้งนี้

กรีซ: ยักษ์ใหญ่ทางทะเลที่ค้ำจุนการเดินเรือน้ำมัน

กรีซมีกองเรือพาณิชย์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยเรือบรรทุกน้ำมันที่ดำเนินการโดยบริษัทกรีกเป็นหนึ่งในไม่กี่ลำที่สามารถแล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซในช่วงวิกฤตได้ เจ้าหน้าที่กรีซได้บรรยายสถานการณ์นี้ว่า "น่าตกใจ" และผลักดันให้มีการแก้ไขปัญหาที่ครอบคลุมและยั่งยืน แทนที่จะเป็นเพียงการจัดการเดินเรือเฉพาะกิจ

นอกจากนี้ เอเธนส์กำลังพิจารณาส่งเรือรบชั้น MEKO และเรือสนับสนุนเพื่อปฏิบัติการกวาดทุ่นระเบิดและรักษาความปลอดภัยในช่องแคบอีกด้วย นายรูบิโอได้พูดคุยทางโทรศัพท์กับรัฐมนตรีต่างประเทศกรีซเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2026 เช่นกัน

เหตุใดถึงเลือกสองประเทศนี้?

คนกลางมาตรฐานอย่างโอมาน กาตาร์ ปากีสถาน และตุรกี ต่างลองผิดลองถูกและล้มเหลวในการเชื่อมช่องว่าง ทำให้สหรัฐฯ ต้องมองหาช่องทางใหม่ ทั้Zงออสเตรียและกรีซไม่ใช่ผู้ไกล่เกลี่ยทั่วไปในตะวันออกกลาง ซึ่งนั่นคือประเด็นสำคัญ แต่ละประเทศเสนอแต้มต่อในรูปแบบที่เส้นทางคาตาร์-โอมาน-ปากีสถานที่เหนื่อยล้าไม่สามารถทำได้:

• ออสเตรีย มอบสถานที่เจรจาในยุโรปที่เป็นกลาง (เวียนนา) พร้อมความเชื่อมโยงลึกซึ้งกับกลไกการตรวจสอบนิวเคลียร์ของ IAEA ซึ่งเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้สำหรับข้อตกลงนิวเคลียร์ครั้งสุดท้าย หน่วยข่าวกรองออสเตรียประเมินเมื่อเดือนพฤษภาคม 2026 ว่าโครงการอาวุธนิวเคลียร์ของอิหร่าน "ก้าวหน้าไปมาก" และมีระบบขีปนาวุธพร้อมแล้ว ซึ่งเป็นเครื่องเตือนใจถึงความเร่งด่วนของการเจรจา
• กรีซ ควบคุมด้านปฏิบัติจริงของวิกฤต โดยเจ้าของเรือกรีกดำเนินการกองเรือบรรทุกน้ำมันของโลกเป็นสัดส่วนมหาศาล และรัฐบาลกรีกได้ส่งเสียงเรียกร้องให้ฟื้นฟูการเดินเรืออย่างเสรี กรีซยังตั้งอยู่ใกล้คลองสุเอซ (Suez Canal) ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือสำรองที่สำคัญอีกด้วย ทำให้มีความได้เปรียบทางยุทธศาสตร์เพิ่มเติม

มุมมองที่แตกต่าง: สหรัฐฯ vs อิหร่าน

สหรัฐฯ มองว่าการขยายการทูตครั้งนี้เป็นความพยายามเชิงปฏิบัติเพื่อเพิ่มแรงกดดันต่อเตหะราน ในขณะที่คนกลางดั้งเดิมไม่ประสบความสำเร็จ สารที่สื่อออกมาคือ อิหร่านกำลังถูกโดดเดี่ยวมากขึ้น และวอชิงตันพร้อมที่จะสร้างแนวร่วมที่กว้างขึ้น

อิหร่าน ตีความการดำเนินการเดียวกันนี้ในทางตรงกันข้าม โดยมองว่าเป็นสัญญาณของความสิ้นหวังของสหรัฐฯ เจ้าหน้าที่อิหร่านย้ำว่าพวกเขากำลังเจรจาผ่านโอมานเป็นหลัก ซึ่งเตหะรานมองว่าเป็นคนกลางที่เห็นอกเห็นใจมากกว่า และมองว่าการหันไปพึ่งประเทศยุโรปเป็นหลักฐานว่าการรณรงค์กดดันของอเมริกาล้มเหลว

คำแถลงที่ขัดแย้งกัน ทำให้เกิดความสับสนมากขึ้น โดยเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ บางครั้งอ้างว่าข้อตกลง "ใกล้จะสำเร็จ" ขณะที่อิหร่านปฏิเสธว่ามีการเจรจาอย่างเป็นทางการเกิดขึ้น และข้อมูลการเดินเรือในเดือนเมษายน 2026 แสดงให้เห็นว่าการจราจรในช่องแคบฮอร์มุซอยู่ที่ต่ำกว่า 10% ของปริมาณปกติ หลายเดือนหลังจากที่ควรจะมีการหยุดยิง

เหตุใดการมีส่วนร่วมของยุโรปที่เพิ่มขึ้นสะท้อนถึงความเร่งด่วนที่เพิ่มขึ้น?

มีหลายปัจจัยที่มาบรรจบกัน อธิบายว่าทำไมสหรัฐฯ ต้องมองหาไกลกว่าคนกลางทั่วไป:

• การไกล่เกลี่ยแบบดั้งเดิมล้มเหลว โอมาน กาตาร์ ปากีสถาน และตุรกี ล้วนพยายามและไม่สามารถปิดดีลได้ ทำให้สหรัฐฯ ต้องหาช่องทางการทูตใหม่
• ตลาดพลังงานยังคงถูกกระทบ แม้จะมีการหยุดยิงและ MOU ในเดือนมิถุนายน 2026 การจราจรของเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซยังคงหยุดชะงัก เกือบจะเป็นอัมพาต เนื่องจากอิหร่านยังคงควบคุมโดยการเตือนเรือให้อยู่ในน่านน้ำของตน ตลาดน้ำมันยังอยู่ภายใต้ความกดดันอย่างรุนแรง
• สัญญาณดีลที่ขัดแย้ง MOU วันที่ 17 มิถุนายน กำหนดกรอบเวลา 60 วันสำหรับการเปิดช่องแคบอีกครั้ง แต่ยังไม่มีการดำเนินการเต็มรูปแบบ ในขณะเดียวกัน อิหร่านกำลังดำเนินการข้อตกลงการเดินเรือทวิภาคีแยกต่างหากกับโอมาน ทำให้เกิดคำถามว่าเส้นทางสหรัฐฯ-อิหร่านเป็นหนทางหลักหรือไม่
• นาฬิกานิวเคลียร์กำลังเดิน หน่วยข่าวกรองออสเตรียประเมินในเดือนพฤษภาคม 2026 ว่าโครงการอาวุธนิวเคลียร์ของอิหร่าน "ก้าวหน้าไปมาก" และอิหร่านมีขีปนาวุธข้ามทวีป "ที่พร้อมบรรทุกหัวรบนิวเคลียร์ในระยะไกล" การประเมินนี้ทำให้มิติด้านนิวเคลียร์ของการเจรจามีความเร่งด่วนเฉียบพลัน

การยื่นมือไปยังเวียนนาและเอเธนส์ควรถูกมองว่าเป็นความพยายามที่จะฉีด 'แต้มต่อ' ใหม่สองรูปแบบ ได้แก่ ความเป็นกลางทางการทูตที่ใกล้ชิดกับนิวเคลียร์ (ออสเตรีย) และพลังทางเศรษฐกิจ-การเดินเรือ (กรีซ) เข้าไปในกระบวนการที่คนกลางดั้งเดิมหมดหนทาง คำแถลงสาธารณะขัดแย้งกัน และช่องแคบฮอร์มุซยังคงปิดอยู่โดยพฤตินัย แม้จะมีข้อตกลงที่ลงนามแล้วก็ตาม