กองทุน 80 ล้านล้านของนอร์เวย์ เตือน ‘สิทธิผู้ถือหุ้น’ กำลังถูกกัดกร่อนทั่วโลก ชี้นโยบายเอื้อผู้ก่อตั้ง-คนใน ชี้ SpaceX เป็นตัวอย่างชัดเจน

ในวันที่ 13 สิงหาคม 2026 กองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติของนอร์เวย์ (Norges Bank Investment Management หรือ NBIM) ซึ่งเป็นกองทุนที่ใหญ่ที่สุดในโลก ด้วยมูลค่าสินทรัพย์รวมกว่า 2.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ (ประมาณ 80 ล้านล้านบาท) ได้ออกมาเตือนอย่างเป็นทางการว่า สิทธิของผู้ถือหุ้น (shareholder rights) ในตลาดทุนหลักทั่วโลกกำลังถูกกัดกร่อนอย่างเงียบๆ แต่ต่อเนื่อง

ในสภาพแวดล้อมที่กฎระเบียบต่างๆ เริ่มให้ความสำคัญกับผู้ก่อตั้งบริษัทและบุคคลภายใน (insiders) มากกว่าผู้ลงทุนอิสระ กองทุนซึ่งถือหุ้นในบริษัทจดทะเบียนทั่วโลกประมาณ 1.5% กำลังเรียกร้องให้มีการปกป้องสิทธิของผู้ถือหุ้นอย่างเร่งด่วน

สามประเด็นหลักที่กองทุนกังวล

NBIM ชี้ให้เห็นถึงแนวโน้มสามประการที่กำลังเปลี่ยนแปลงสมดุลอำนาจระหว่างผู้บริหารและผู้ถือหุ้น:

1. โครงสร้างหุ้นสองประเภท (Dual-Class Shares) กองทุนกังวลเป็นพิเศษกับการแพร่กระจายของโครงสร้างหุ้นสองประเภทที่ให้สิทธิออกเสียง (voting rights) แก่ผู้ก่อตั้งสูงกว่าสัดส่วนทางเศรษฐกิจ (economic stake) ที่พวกเขาถืออยู่จริงๆ ซึ่งหมายความว่าผู้ก่อตั้งสามารถควบคุมบริษัทได้โดยถือหุ้นเพียงส่วนน้อยของบริษัท ส่งผลให้ฝ่ายจัดการไม่ต้องรับผิดชอบต่อผู้ถือหุ้น

2. ข้อกำหนดการเปิดเผยข้อมูลที่อ่อนแอลง กองทุนชี้ให้เห็นว่าในบางตลาด ข้อกำหนดในการเปิดเผยข้อมูลกลายเป็นลักษณะสมัครใจ (voluntary) มากขึ้น ทำให้ผู้ถือหุ้นเข้าถึงข้อมูลที่จำเป็นในการตัดสินใจและตรวจสอบบริษัทได้ยากขึ้น

3. กฎเกณฑ์ที่โอนเอียงไปทางคนใน NBIM กล่าวว่ากฎใหม่ๆ ถูกออกแบบมาเพื่อเอื้อประโยชน์ต่อผู้ก่อตั้งและผู้ถือหุ้นที่มีอำนาจควบคุม (controlling shareholders) โดยแลกมากับนักลงทุนอิสระระยะยาว โดยแนวโน้มนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในตลาดใดตลาดหนึ่ง แต่กำลังปรากฏให้เห็นในตลาดใหญ่ๆ หลายแห่งทั่วโลก

อะไรคือตัวขับเคลื่อน?

ซีอีโอ Nicolai Tangen ของ NBIM ระบุถึงปัจจัยสำคัญที่ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงนี้ นั่นคือการแข่งขันกันอย่างรุนแรงระหว่างตลาดหลักทรัพย์ต่างๆ ทั่วโลก ต่างฝ่ายต่างผ่อนปรนมาตรฐานการกำกับดูแลและสิทธิในการออกเสียงของตน เพื่อแย่งชิงการเสนอขายหุ้น IPO ของบริษัทใหญ่ๆ ซึ่งเป็นการแข่งขันแบบ "Race to the Bottom" ที่ทำให้การปกป้องผู้ถือหุ้นอ่อนแอลง

Spacex IPO เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน Tangen ชี้ไปที่การเสนอขายหุ้น IPO ของ SpaceX (บริษัทด้านอวกาศของอีลอน มัสก์) ว่าเป็นตัวอย่างที่ชัดของแนวโน้มนี้ โดยกองทุนฯ ระบุว่า SpaceX ได้นำเอานโยบายการกำกับดูแลที่ให้อำนาจบริหารแก่ผู้ก่อตั้งอย่างอีลอน มัสก์ แทบจะไม่มีการตรวจสอบ (unchecked authority) และเป็นการลดทอนการคุ้มครองผู้ถือหุ้นทั่วไปในแบบที่ไม่เคยมีมาก่อน โดยมัสก์ควบคุมสิทธิออกเสียงมากกว่า 80% ซึ่งเป็นการกระจุกตัวของอำนาจที่สูงมาก

มาตรฐานการรายงานแบบสมัครใจ กองทุนฯ สังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงในบางตลาด ที่การเปิดเผยข้อมูลขององค์กรไม่ได้เป็นข้อบังคับอีกต่อไป ซึ่งเป็นการลดความโปร่งใสที่มีต่อผู้ถือหุ้นโดยตรง

มาตรการปกป้องที่กองทุนรณรงค์

NBIM ไม่ใช่แค่การส่งสัญญาณเตือนเท่านั้น แต่ยังเสนอมาตรการที่เป็นรูปธรรมเพื่อปกป้องผู้ถือหุ้นส่วนน้อยและรักษาความสมบูรณ์ของตลาด:

'Sunset Clauses' (ข้อกำหนดวันหมดอายุ) ในโครงสร้างหุ้นสองประเภท กองทุนเรียกร้องให้มีข้อกำหนดที่บังคับให้สิทธิออกเสียงที่เหนือกว่าของหุ้นประเภทพิเศษมีอายุการใช้งานที่จำกัดและหมดอายุโดยอัตโนมัติ (time-limited sunset provisions) เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ก่อตั้งยึดติดกับอำนาจอย่างถาวร และบังคับให้มีการประเมินเป็นระยะว่าโครงสร้างดังกล่าวยังคงเป็นประโยชน์ต่อผู้ถือหุ้นหรือไม่

การเปิดเผยผลการลงคะแนนเสียงแยกตามประเภทหุ้นอย่างเข้มงวด NBIM สนับสนุนข้อกำหนดให้บริษัทต่างๆ ต้องเปิดเผยผลการลงคะแนนเสียงแยกตามประเภทหุ้น (by share class) เพื่อให้นักลงทุนสามารถมองเห็นสัญญาณตลาดที่แท้จริงที่อยู่เบื้องหลังการลงคะแนนทาง Proxy ได้ ปัจจุบันกฎของ SEC สหรัฐฯ ไม่ได้กำหนดให้ต้องเปิดเผยแบบแยกประเภท

การเจรจาโดยตรงกับตลาดหลักทรัพย์ คณะกรรมการกำกับ และบริษัทต่างๆ กองทุนฯ กำลังกดดันตลาดหลักทรัพย์ คณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์ และบริษัทต่างๆ อย่างแข็งขันให้ปรับใช้มาตรฐานการกำกับดูแลที่เข้มแข็งขึ้น และต่อต้านแรงกดดันที่ทำให้สิทธิผู้ถือหุ้นอ่อนแอลงเพื่อแลกกับรายชื่อบริษัทใหญ่ๆ จดทะเบียน

เพราะเหตุใดเรื่องนี้ถึงสำคัญ?

NBIM เป็นกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยการนำเอารายได้จากน้ำมันและก๊าซของนอร์เวย์ไปลงทุนในพอร์ตการลงทุนทั่วโลก ความกังวลของกองทุนนี้จึงมีน้ำหนักอย่างมาก เนื่องจากขนาดของกองทุนทำให้มีมุมมองที่กว้างไกลข้ามตลาด และมีอำนาจต่อรองในการมีอิทธิพลต่อแนวทางการกำกับดูแลกิจการทั่วโลก คำเตือนของกองทุนฯ ไม่ใช่แค่ทฤษฎี แต่สะท้อนให้เห็นแนวโน้มที่แท้จริงที่กำลังเปลี่ยนแปลงวิธีการควบคุมบริษัทมหาชนและการใช้สิทธิของผู้ถือหุ้น