อิหร่านเข้าสู่วิกฤตเศรษฐกิจครั้งเลวร้าย: สงคราม 70% ของรายได้ใช้ซื้ออาหาร เรือรบสหรัฐฯ ปิดอ่าวปิดเส้นตาย

เศรษฐกิจของอิหร่านกำลังทรุดตัวลงอย่างรุนแรง จากวงจรอุบาทว์ที่เกิดจากสงคราม การคว่ำบาตร และการปิดล้อมทางเรือที่ตัดขาดประเทศออกจากระบบการเงินโลก เงินเรียลร่วงลงสู่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ เงินเฟ้ออยู่ในระดับไฮเปอร์อินเฟลชัน และประชาชนทั่วไปต้องใช้จ่ายเกือบทั้งหมดไปกับค่าอาหาร ขณะที่เส้นทางระดมทุนแบบเดิมปิดตาย รัฐบาลเตหะรานกำลังหันไปพึ่งธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งใหม่ของกลุ่ม BRICS (New Development Bank - NDB) เป็นทางออกสุดท้ายด้านการเงิน

ความเสียหายโดยตรงจากสงคราม

ความขัดแย้งที่เริ่มขึ้นตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026 ได้สร้างความเสียหายทางกายภาพครั้งใหญ่ รัฐบาลอิหร่านประเมินว่าความเสียหายโดยตรงและโดยอ้อมจากสงครามอยู่ที่ 270,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 9.7 ล้านล้านบาท) ณ เดือนเมษายน 2026 ซึ่งเทียบเท่ากับประมาณ 60% ของผลผลิตทางเศรษฐกิจก่อนสงครามของประเทศ ตัวเลขประมาณการจากหน่วยงานอิสระแตกต่างกันไป: มูลนิธิเพื่อการป้องกันประชาธิปไตย (FDD) ประเมินไว้ที่ 144,000 ล้านดอลลาร์ โดยมีช่วงที่เป็นไปได้ตั้งแต่ 50,000 ถึง 300,000 ล้านดอลลาร์

การยืนยันผ่านดาวเทียมพบว่ามีการโจมตีพื้นที่โครงสร้างพื้นฐานมากกว่า 340 แห่ง ความเสียหายกระจุกตัวในภาคส่วนสำคัญ:

• น้ำมันและพลังงาน: กำลังการกลั่นน้ำมันลดลง 70% การส่งออกน้ำมันของอิหร่านร่วงลงจากประมาณ 1.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน เหลือต่ำกว่า 200,000 บาร์เรลต่อวัน
• คมนาคม: 54 แห่ง รวมถึงสนามบิน ทางรถไฟ สะพาน และท่าเรือ (บันดาร์อับบาสและชาบาฮาร์) ถูกโจมตี โดย 48% ถูกทำลาย
• นิวเคลียร์และการทหาร: 42 แห่ง รวมถึงโรงงานนาตันซ์และฟอร์โดว์ ถูกโจมตี โดย 89% ถูกทำลาย
• อุตสาหกรรม: 68 แห่ง รวมถึงโรงงานเหล็ก อลูมิเนียม ปิโตรเคมี และซีเมนต์ ได้รับความเสียหาย โดย 55% ถูกทำลาย

การปิดล้อมทางเรือของสหรัฐฯ และการบีบคั้นการส่งออก

การปิดล้อมท่าเรือของอิหร่านโดยกองทัพเรือสหรัฐฯ เป็นอาวุธทางเศรษฐกิจที่ทรงพลังที่สุดในความขัดแย้งครั้งนี้ ประมาณการว่าอิหร่านต้องสูญเสียรายได้ 435 ล้านดอลลาร์ต่อวัน และอาจถูกตัดรายได้จากการส่งออกมากถึง 70% ตามข้อมูลของ Oxford Economics เนื่องจากน้ำมันเป็นแหล่งเงินตราต่างประเทศหลักของอิหร่าน การปิดล้อมจึงทำให้รัฐขาดแคลนทุนสำรองเงินตราแข็ง ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงโดยตรงที่ทำให้ค่าเงินเรียลร่วง

การล่มสลายของค่าเงินและภาวะเงินเฟ้อรุนแรง

ค่าเงินเรียลดิ่งลงอย่างรุนแรง โดยร่วงสู่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 1.88 ล้านเรียลต่อ 1 ดอลลาร์สหรัฐ ในช่วงต้นเดือนสิงหาคม 2026 ลดลงจาก 1.65 ล้านเรียลก่อนเกิดความขัดแย้ง อัตราเงินเฟ้อ 12 เดือนจนถึงเดือนมีนาคม 2026 อยู่ที่ 53.7% และในช่วงกลางปี 2026 ดัชนีราคาผู้บริโภค (CPI) เพิ่มขึ้น 88.6% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน "ดัชนีความทุกข์ยาก" (Misery Index) ของอิหร่าน (เงินเฟ้อรวมกับการว่างงาน) พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ที่ 91.1%

ผลกระทบต่อครัวเรือนนั้นย่อยยับ ครอบครัวชาวอิหร่านในปัจจุบันต้องใช้จ่ายประมาณ 70% ของรายได้ไปกับค่าอาหารเพียงอย่างเดียว เหลือเงินไว้แทบจะไม่พอสำหรับที่อยู่อาศัย การรักษาพยาบาล หรือสิ่งจำเป็นอื่นๆ สงครามได้ทำลายตำแหน่งงานไปแล้วมากกว่า 1 ล้านตำแหน่ง โดยบางประมาณการชี้ว่าอาจมีตำแหน่งงานเสี่ยงถึง 12 ล้านตำแหน่ง ซึ่งเกินครึ่งหนึ่งของกำลังแรงงานในประเทศ

การคว่ำบาตรระหว่างประเทศที่ขยายวง

การคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ที่มีมานานหลายสิบปีถูกทำให้เข้มข้นและกว้างขวางยิ่งขึ้นในระหว่างความขัดแย้ง ตัดขาดอิหร่านออกจากระบบการเงินโลก ทำให้แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่จะนำเข้าสินค้า ขายน้ำมัน หรือเข้าถึงทุนสำรองต่างประเทศ

ธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งใหม่ของ BRICS: ทางออกทางการเงินครั้งสุดท้าย

เมื่อวันที่ 12 สิงหาคม 2026 ผู้ว่าการธนาคารกลางอิหร่าน อับโดลนาเซอร์ เฮมมาตี ประกาศว่าประเทศจะ เข้าร่วม New Development Bank (NDB) ในเร็วๆ นี้ ซึ่งเป็นสถาบันการเงินพหุภาคีที่ได้รับการสนับสนุนโดยกลุ่ม BRICS อิหร่านเข้าร่วมกลุ่ม BRICS ในปี 2024 แต่ก่อนหน้านี้ยังไม่เคยเป็นสมาชิก NDB เฮมมาตีกล่าวว่า NDB คือ "ผลลัพธ์ที่สำคัญที่สุด" ของความร่วมมือกับกลุ่ม BRICS

การเคลื่อนไหวนี้มีเป้าหมายเพื่อหาแหล่งเงินทุนทางเลือกนอกระบบดอลลาร์สหรัฐฯ และเข้าถึงเงินทุนสำหรับการฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐาน มันแสดงถึงช่องทางที่ไม่ถูกสกัดกั้นด้วยมาตรการคว่ำบาตร (sanctions-proof) สำหรับการระดมทุน ในขณะที่สถาบันการเงินที่อยู่ภายใต้การครอบงำของชาติตะวันตกทั้งหมดปิดประตูใส่เตหะราน การเข้าร่วม NDB จะทำให้อิหร่านเข้าถึงเงินทุนจากบราซิล รัสเซีย อินเดีย จีน และแอฟริกาใต้ ซึ่งเป็นประเทศที่ไม่ได้เข้าร่วมมาตรการคว่ำบาตรที่นำโดยชาติตะวันตก

สรุปพลวัตการล่มสลาย

• รายได้น้ำมันพังทลาย (การปิดล้อม + โรงกลั่นถูกทำลาย) → การขาดแคลนเงินตราต่างประเทศ → ค่าเงินเรียลดิ่งลง
• ค่าเงินเรียลพังทลาย → เงินเฟ้อจากการนำเข้า สินค้าอาหาร ยารักษาโรค และเชื้อเพลิง → วิกฤตการอยู่รอดของครัวเรือน (70% ของรายได้ใช้ซื้ออาหาร)
• การทำลายทางกายภาพ ($270 พันล้าน ความเสียหายโดยประมาณ) → กำลังการผลิตสูญหาย → ไม่มีทางฟื้นการส่งออกได้หากไม่มีการบูรณะ
• การคว่ำบาตร + การปิดล้อม → ไม่มีการเข้าถึงการเงินโลกปกติ → การเป็นสมาชิก NDB เป็นทางเลือกสุดท้าย

อิหร่านกำลังติดอยู่ในวงจรย้อนกลับที่เลวร้ายของความเสียหายจากสงคราม การสูญเสียรายได้น้ำมัน การล่มสลายของค่าเงิน และการคว่ำบาตรที่รัดคอ—และตอนนี้กำลังหันไปหาสถาบันของกลุ่ม BRICS ในฐานะช่องทางหลบหนีที่เป็นไปได้ เนื่องจากเส้นทางระดมทุนทางเศรษฐกิจแบบเดิมทั้งหมดถูกตัดขาดไปแล้ว