รัสเซียขาดดุลงบประมาณถล่มทลาย การใช้จ่ายเพื่อสงครามพุ่ง 40% ขณะที่งบวิทยาศาสตร์ร่วง

ตัวเลขขาดดุลที่ใหญ่กว่าที่คาดการณ์

รัฐบาลรัสเซียตั้งเป้าขาดดุลงบประมาณในปี 2026 ไว้ที่ 3.8 ล้านล้านรูเบิล (1.6% ของ GDP) โดยระบุว่านี่เป็นระดับที่ "ยอมรับได้" แต่การใช้จ่ายจริงกลับสูงเกินแผนมาก

• ภายในช่วงเดือนมกราคมถึงพฤษภาคม 2026 ตัวเลขขาดดุลพุ่งทะลุถึง 6.01 ล้านล้านรูเบิล (2.6% ของ GDP) ซึ่งสูงถึง 1.5 เท่าของเป้าขาดดุลทั้งปีแล้ว
• หลังจากนั้นเพียง 7 เดือน ตัวเลขขาดดุลสะสมพุ่งไปที่ 6.5 ล้านล้านรูเบิล (2.8% ของ GDP) โดยรายจ่ายใน 7 เดือนนี้สูงถึง 28.567 ล้านล้านรูเบิล ในขณะที่รายได้เพิ่มขึ้นในอัตราที่ช้ากว่าครึ่งหนึ่ง
• ข้อมูลจากพอร์ทัลงบประมาณของรัฐบาลชี้ว่า ขาดดุลปี 2026 อาจเกินกว่าแผนที่วางไว้มากกว่า 1 ล้านล้านรูเบิล (12,850 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ซ้ำเติมสถานะการคลังที่ย่ำแย่อยู่แล้ว
• รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง อันตอน ซิลูอานอฟ เตือนในจดหมายที่ถูกเปิดเผยว่า การใช้จ่ายสงครามจะเกินงบประมาณที่จัดสรรไว้อย่างน้อย 2 ล้านล้านรูเบิล (28,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ)

สัดส่วนการใช้จ่ายเพื่อสงครามมหาศาล

การใช้จ่ายเพื่อสงครามคือหัวใจของวิกฤตการคลังครั้งนี้

• งบประมาณปี 2026 จัดสรร 16.84 ล้านล้านรูเบิล (ราว 238,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ให้กับกระทรวงกลาโหมและความมั่นคง ซึ่งคิดเป็นเกือบ 40% ของการใช้จ่ายของรัฐบาลกลางทั้งหมด
• ประมาณ 30% ของรายจ่ายทั้งหมดถูกส่งตรงไปยังกองทัพและอุตสาหกรรมการทหาร เมื่อรวมกับหน่วยงานความมั่นคงอื่น ๆ แล้ว ตัวเลขดังกล่าวจะสูงถึงเกือบ 40%
• การใช้จ่ายในสงครามและกองทัพในปี 2025 มีมูลค่ารวมประมาณ 16 ล้านล้านรูเบิล (7.5% ของ GDP) และถึงแม้ในแผน 2026 จะลดสัดส่วนการใช้จ่ายทางทหารเมื่อเทียบกับ GDP ลงบ้าง แต่การใช้จ่ายในรูปเงินตรายังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
• แหล่งข่าวจาก Bloomberg ระบุว่า การใช้จ่ายด้านสงครามในปี 2026 อาจสูงกว่าเม็ดเงินที่จัดสรรไว้ในงบประมาณอีก 4-5 ล้านล้านรูเบิล (เพิ่มขึ้นราว 40% จากที่ตั้งงบประมาณไว้)

ผลกระทบต่อโครงการพลเรือนและทุนวิทยาศาสตร์

การทุ่มเม็ดเงินมหาศาลไปที่สงครามส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อภาคส่วนพลเรือน

• ในปี 2025 วิทยาศาสตร์พลเรือนได้รับงบประมาณเพียง 792.1 พันล้านรูเบิล (8,700-9,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ซึ่งคิดเป็นแค่ 2.5% ของงบแผ่นดิน และต่ำกว่างบประมาณทางทหารถึง 22 เท่า
• รัฐบาลรัสเซียได้ลดงบวิจัยพลเรือนลง 25% ภายในช่วงเวลา 2 ปี โดยงานวิจัยประยุกต์ถูกกระทบหนักที่สุด
• โครงการ "ผู้นำทางเทคโนโลยี" (Technological Leadership) ซึ่งเป็นโครงการธงของปูติน 8 โครงการ ได้รับงบประมาณเพียง 201.9 พันล้านรูเบิล (2,460 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) จากที่วางแผนไว้ 324.4 พันล้านรูเบิล (3,950 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) คิดเป็นการปรับลดลงกว่า 37%
• โครงการเทคโนโลยีอวกาศที่วางแผนรับงบ 10,000 ล้านรูเบิล กลับ ไม่ได้งบแม้แต่รูเบิลเดียว ขณะที่โครงการ "วัสดุและเคมีใหม่" และ "โครงการเคลื่อนย้ายทางอุตสาหกรรม" ถูกตัดงบลงเกือบ 40%
• รัฐบาลเตรียมปรับลดงบประมาณ 10% สำหรับรายจ่ายที่ "ไม่ใช่ความมั่นคง" ทุกรายการ โดยยกเว้นเพียงงบประมาณด้านการทหารและสวัสดิการ

ปฏิกิริยาของปูตินและการตีกรอบการคลังของเครมลิน

ประธานาธิบดีปูตินยังคงแสดงท่าทีว่าสถานการณ์ไม่ได้เลวร้าย

• ในเดือนมิถุนายน 2026 เขาอ้างว่างบประมาณเกินดุล โดยบอกนักลงทุนว่าเศรษฐกิจ "อยู่ในสภาพดีเยี่ยม" และการชะลอตัวเป็น "กระบวนการที่ควบคุมได้อย่างตั้งใจ" แต่ความจริงแล้ว การเกินดุลในเดือนมิถุนายนเป็นเพียงเรื่องชั่วคราว เพราะในเดือนกรกฎาคมก็กลับมาขาดดุล 724,000 ล้านรูเบิล (8,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ทันที
• ในงานฟอรัมเศรษฐกิจนานาชาติเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก (Russian Davos) ครั้งที่ 5 ในช่วงสงคราม ปูตินไม่ได้เสนอแผนฟื้นฟูเศรษฐกิจ ในขณะที่ภาคธุรกิจมองว่าไม่มีวี่แววว่าสงครามจะยุติ
• เขาได้ กดดันธนาคารกลางให้ลดอัตราดอกเบี้ย โดยส่งสัญญาณถึงสองครั้งในเดือนกรกฎาคม 2026 ว่าควรลดดอกเบี้ยลง ซึ่งถือเป็นการแทรกแซงนโยบายการเงินอย่างตรงไปตรงมาผิดปกติ สุดท้ายธนาคารกลางก็ยอมลดอัตราดอกเบี้ยนโยบายลงเหลือ 14.00% แม้เงินเฟ้อจะยังอยู่ในระดับสูงก็ตาม
• ในเรื่องทุนวิทยาศาสตร์ ปูตินได้เรียกร้องให้ ภาคเอกชนเข้ามารับผิดชอบด้านการเงินสำหรับงานวิจัย แทนรัฐที่กำลังเบี่ยงเบนทรัพยากรไปใช้ในสงคราม

ความท้าทายทางเศรษฐกิจในภาพรวม

เงินเฟ้อ

• อัตราเงินเฟ้อรายปีที่ทางการคาดการณ์ไว้ในปี 2026 อยู่ที่ 4.0-5.0% แต่ข้อมูลของธนาคารกลางกลับแสดงให้เห็นว่าราคาสินค้าในไตรมาส 1 ของปี 2026 เพิ่มขึ้นถึง 8.7% (เทียบรายปีแบบปรับฤดูกาล) และเงินเฟ้อพื้นฐานอยู่ที่ 6.3% การโจมตีโรงกลั่นน้ำมันของรัสเซียด้วยโดรนจากยูเครนยิ่งซ้ำเติมปัญหาอุปทานเชื้อเพลิงให้รุนแรงขึ้น
• ธนาคารกลางคาดการณ์ว่าอัตราดอกเบี้ยนโยบายในปี 2026 จะอยู่ที่เฉลี่ย 14.0-14.6% และจะเริ่มผ่อนคลายนโยบายได้อย่างค่อยเป็นค่อยไปในปี 2028

การขาดแคลนแรงงาน

• จำนวนแรงงานอพยพจากเอเชียกลางที่เดินทางเข้าสู่รัสเซียลดลงประมาณ 15% ในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 ทำให้ปัญหาขาดแคลนแรงงานที่รุนแรงอยู่แล้วยิ่งแย่ลง การเกณฑ์ทหารและการอพยพของประชาชนยังดูดกำลังแรงงานออกจากภาคการผลิต ก่อสร้าง และบริการ ทำให้อัตราการว่างงานลดลงสู่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 2%

การเติบโตทางเศรษฐกิจ

• คาดการณ์การเติบโตของ GDP อย่างเป็นทางการสำหรับปี 2026 อยู่ที่เพียง 0.4% ขณะที่ธนาคารแห่งฟินแลนด์ (BOFIT) คาดว่าการเติบโตจะอยู่ที่ประมาณ 1% ในปี 2026 และชะลอตัวลงเหลือ 0.5% จนถึงปี 2028 เศรษฐกิจรัสเซียหดตัวลง 0.2% ในไตรมาสแรกของปี 2026 ซึ่งเป็นการหดตัวครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 2023

แนวโน้มการคลัง

• งบประมาณจะเผชิญการขาดดุลเป็นปีที่ 5 ติดต่อกัน โดยรายจ่ายรวมเกินรายรับประมาณ 10% ของ GDP ตลอดทั้งวงจร สถาบันเพื่อการศึกษาความมั่นคงแห่งสหภาพยุโรป (EUISS) เตือนว่ารัสเซียกำลัง "จำนองอนาคตของประเทศ" เนื่องจากความเปราะบางทางโครงสร้างของเศรษฐกิจกำลังปรากฏชัด และเครมลินน่าจะพยายาม "ประคับประคองไปวัน ๆ" แม้มีความเป็นไปได้ที่จะขยายความขัดแย้งหากปูตินเห็นว่าเวลาไม่เข้าข้างเขา