ช่องแคบฮอร์มุซยังคงปิด! อิหร่านตั้งเงื่อนไข รับเฉพาะเรือบางชาติ แม้มีข้อตกลงนำร่องกับโอมาน

นี่คือภาพรวมของ 3 ประเด็นสำคัญที่กำลังขับเคลื่อนวิกฤตการณ์ในช่องแคบฮอร์มุซในขณะนี้

เงื่อนไขของอิหร่าน: จะเปิดก็ต่อเมื่อสหรัฐฯ ยอม

อิหร่านย้ำหลายครั้งว่าข้อตกลงเส้นทางเดินเรือกับโอมานไม่สามารถเปิดช่องแคบได้ด้วยตัวของมันเอง คณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่าน (SNSC) ได้กำหนดเงื่อนไขที่ชัดเจน โดยล่าสุด โมฮัมหมัด บาเกอร์ โซลฆาดร์ เลขาธิการ SNSC ได้เปิดเผยเงื่อนไขสำคัญดังนี้

เงื่อนไขสำคัญของอิหร่านได้แก่:

• สหรัฐฯ ต้องยอมรับข้อเรียกร้องของอิหร่าน: SNSC ระบุว่าช่องแคบจะยังคงปิดจนกว่าวอชิงตันจะ "แก้ไขพฤติกรรม" และยอมรับกลไกและเงื่อนไขเฉพาะของอิหร่าน
• ค่าชดเชย: อับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน กล่าวว่าสหรัฐฯ ต้องจ่ายค่าชดเชยให้อิหร่านก่อนที่การเดินเรือจะกลับมาดำเนินการได้
• ห้ามเรือสหรัฐฯ และอิสราเอล: ตามรายละเอียดที่สื่อรัฐบาลอิหร่านเผยแพร่ ข้อตกลงกับโอมานจะห้ามเรือของสหรัฐฯ และอิสราเอลทุกประเภทผ่านเส้นทางที่กำหนด โดยมีค่าปรับสูงถึง 20% ของมูลค่าสินค้าสำหรับผู้ที่ฝ่าฝืน
• ยกเลิกการปิดล้อมทางเรือของสหรัฐฯ และมาตรการคว่ำบาตร พร้อมปล่อยทรัพย์สินที่ถูกอายัดของอิหร่าน

จุดยืนของสหรัฐฯ กลับทำให้เรื่องซับซ้อนยิ่งขึ้น เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ตอบโต้ด้วยข้อเรียกร้องให้อิหร่านจ่ายค่าชดเชยสำหรับผู้ที่เสียชีวิตในสงครามและการประท้วง ซึ่งเป็นข้อเรียกร้องที่ไม่เคยมีการหยิบยกมาก่อน และถูกมองว่าจะยิ่งบั่นทอนความพยายามในการบรรลุข้อตกลง

ก่อนหน้านี้ มีการลงนาม "บันทึกความเข้าใจ" เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2026 ระหว่างทรัมป์และมาซูด เปเซชเคียน ประธานาธิบดีอิหร่าน ซึ่งกำหนดให้มีการเดินเรืออย่างปลอดภัยเป็นเวลา 60 วัน แต่ข้อตกลงนี้ก็ไม่เป็นผล และสหรัฐฯ ได้กลับมาปิดล้อมทางเรืออีกครั้ง

กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติ: การเจรจากับโอมานเป็นคนละเรื่อง

กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ย้ำอีกครั้งว่าการเปิดช่องแคบฮอร์มุซไม่เกี่ยวข้องกับการเจรจากับโอมานเลย แต่ขึ้นอยู่กับการยอมรับเงื่อนไขของอิหร่านจากสหรัฐฯ เท่านั้น "การเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งขึ้นอยู่กับกลไกและเงื่อนไขเฉพาะของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน และไม่เกี่ยวข้องกับการเจรจาระหว่างอิหร่านและโอมาน" โฮสเซน โมเฮบบี โฆษกของ IRGC กล่าวกับสำนักข่าวทาสนิมของอิหร่านเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม

กรอบความร่วมมืออิหร่าน-โอมาน: เส้นทางชั่วคราวที่มีเงื่อนไข

แม้จะมีข้อแม้ข้างต้น อิหร่านและโอมานก็มีความคืบหน้าอย่างสำคัญในการจัดทำกรอบความร่วมมือทวิภาคีเพื่อจัดการเดินเรือ

สิ่งที่ตกลงกันได้:

• พิกัดภูมิศาสตร์: ทั้งสองประเทศบรรลุความเข้าใจเกี่ยวกับพิกัดของเส้นทางเดินเรือใหม่ผ่านช่องแคบ และกำลังอยู่ใน "ขั้นตอนการร่างสุดท้าย" สำหรับการประกาศร่วม
• การแบ่งการจัดการ: อิหร่านจะดูแลเรือที่เข้ามาในอ่าวเปอร์เซีย (ขาเข้า) ในขณะที่โอมานจะดูแลเรือที่ออกจากอ่าว (ขาออก)
• ระยะเวลาชั่วคราว: ข้อตกลงนี้ถูกอธิบายว่าเป็นเส้นทาง ชั่วคราว ที่มีอายุ 2-4 เดือน โดยขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนแปลงของการตอบสนองของสหรัฐฯ และไม่ใช่การเปิดช่องแคบแบบเต็มรูปแบบ

สิ่งที่ยังไม่สามารถตกลงกันได้:

• กรอบความร่วมมือดังกล่าวยังไม่ใช่ข้อตกลงขั้นสุดท้ายที่มีการลงนาม แถลงการณ์ร่วมยังอยู่ระหว่างการพิจารณา และข้อตกลงมีเงื่อนไขว่าบุคคลที่สามบางรายจะไม่ขัดขวางกระบวนการ
• ที่สำคัญกว่านั้น เจ้าหน้าที่ทั้งอิหร่านและโอมานได้ชี้แจงว่าข้อตกลงทวิภาคีนี้จะไม่สามารถยุติการปิดล้อมได้ด้วยตัวเอง

การผลักดันทางการทูตของญี่ปุ่น: การสร้างแนวร่วมและการเจรจาระดับสูง

ญี่ปุ่นเป็นหนึ่งในประเทศที่มีบทบาททางการทูตอย่างแข็งขันมากที่สุดในการผลักดันให้มีการเดินเรืออย่างเสรีผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

ลำดับเหตุการณ์ของการรณรงค์ทางการทูตของญี่ปุ่น:

• 19 มีนาคม 2026: ญี่ปุ่นเข้าร่วมกับสหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส เยอรมนี อิตาลี เนเธอร์แลนด์ และแคนาดา ในแถลงการณ์ร่วม "ประณามอย่างรุนแรงที่สุด" ต่อการโจมตีของอิหร่าน และให้คำมั่นที่จะใช้ "ความพยายามที่เหมาะสม" เพื่อรักษาความมั่นคงในการเดินเรือและรักษาเสถียรภาพของตลาดพลังงาน
• 21 มีนาคม 2026: อิหร่านประกาศจะอนุญาตให้เรือญี่ปุ่นผ่านได้อย่างเลือกสรร โดยรัฐมนตรีต่างประเทศอารักชีบอกกับสำนักข่าวเคียวโดว่า "เราไม่ได้ปิดช่องแคบ... มันไม่สามารถเข้าถึงได้เฉพาะเรือของศัตรูของเรา" ซึ่งถือเป็นการปิดล้อมแบบเลือกปฏิบัติ
• 30 มีนาคม 2026: ญี่ปุ่นเร่งสร้าง "แนวร่วมประเทศที่เต็มใจ" เพื่อให้แน่ใจว่ามีการเดินเรืออย่างปลอดภัย
• 17 เมษายน 2026: นายกรัฐมนตรีซานาเอะ ทากาอิจิ ออกข้อความอย่างเป็นทางการสำหรับการประชุมผู้นำเสมือนจริงเรื่องเสรีภาพในการเดินเรือ ซึ่ง hosted โดยฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักร
• 19 มิถุนายน 2026: เรือที่เกี่ยวข้องกับญี่ปุ่นลำสุดท้ายที่ยังมีลูกเรือชาวญี่ปุ่นสามารถผ่านช่องแคบได้สำเร็จ เรือลำดังกล่าวถูกกักไว้ในอ่าวเปอร์เซียนับตั้งแต่การเจรจาเริ่มต้นขึ้น
• 10 สิงหาคม 2026: นายกฯ ทากาอิจิ โทรศัพท์ถึงสุลต่านไฮธัม บิน ทาริก แห่งโอมาน โดยเรียกร้องให้กลับมาเดินเรืออย่างเสรีและปลอดภัย "โดยไม่มีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม" และทั้งสองผู้นำตกลงที่จะประสานงานอย่างใกล้ชิดเพื่อเสถียรภาพในภูมิภาค

จุดยืนที่สม่ำเสมอของญี่ปุ่นตามที่ระบุในแถลงการณ์อย่างเป็นทางการคือ การลดความตึงเครียดและการเดินเรืออย่างเสรีจะต้องบรรลุผลโดยเร็วที่สุด และช่องแคบฮอร์มุซนั้นเป็น "จุดคอขวดทางยุทธศาสตร์สำหรับโลจิสติกส์โลกและเป็นสาธารณประโยชน์ระหว่างประเทศ"

สรุปสถานการณ์

กรอบความร่วมมืออิหร่าน-โอมานถือเป็นความคืบหน้าที่เป็นรูปธรรมมากที่สุดนับตั้งแต่เริ่มเกิดวิกฤต แต่ยังคงมีข้อจำกัด เป็นเพียงการแก้ปัญหาชั่วคราว มีเงื่อนไข และไม่สมบูรณ์ การเปิดช่องแคบฮอร์มุซแบบเต็มรูปแบบ ซึ่งเป็นเส้นทางน้ำที่จำเป็นต่อตลาดพลังงานโลก ยังคงต้องรอให้เกิดความก้าวหน้าในการเจรจาระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านที่ติดอยู่