ข้อตกลงอิหร่าน-โอมานเปิดช่องแคบฮอร์มุซ: ถึงจุดตกลงเส้นทางแล้ว แต่ติดเงื่อนไขค่าผ่านเรือ ห้ามเรือสหรัฐฯ-อิสราเอล และการโจมตีของ IRGC

สถานะปัจจุบันของข้อตกลงอิหร่าน-โอมาน

ยังไม่มีการลงนามข้อตกลงขั้นสุดท้าย แต่บรรลุจุดสำคัญหลายประการ:

• ตกลงพิกัดเส้นทางแล้ว: เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม กระทรวงการต่างประเทศอิหร่านแถลงว่าบรรลุ "ความเข้าใจ" ร่วมกับโอมานเกี่ยวกับพิกัดทางภูมิศาสตร์สำหรับเส้นทางเดินเรือใหม่ผ่านช่องแคบฯ โดยการประกาศร่วมอยู่ในขั้นตอนการร่างสุดท้าย
• "ใกล้มาก" แต่มีเงื่อนไข: เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม อับบาส อารักชี (Abbas Araqchi) รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านกล่าวว่าอิหร่านและโอมาน "ใกล้มาก" ที่จะบรรลุข้อตกลง แต่การเปิดช่องแคบฯ ใหม่ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขอื่นๆ รวมถึงการชดเชยค่าเสียหายจากสหรัฐฯ ให้แก่อิหร่าน
• อิหร่านระบุว่าข้อตกลงร่วมกันเพียงอย่างเดียวไม่พอ: ปัญหาในวงกว้างระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านยังคงไม่ได้รับการแก้ไข และเตหะรานทำให้ชัดเจนว่าข้อตกลงทวิภาคีกับโอมานเพียงอย่างเดียวจะไม่สามารถเปิดทางน้ำได้

โครงสร้างการควบคุมการเดินเรือที่เสนอ

แผนที่กำลังเกิดขึ้นสร้างระบบสองเลนที่ให้อิหร่านมีอำนาจอย่างมีนัยสำคัญเหนือการจราจรขาเข้า:

• สองเลน อิหร่านควบคุมขาเข้า: ภายใต้แผนที่กำลังเกิดขึ้น เรือที่เข้าสู่อ่าว (ขาเข้า) จะใช้เส้นทางในน่านน้ำอิหร่านภายใต้การควบคุมของอิหร่าน ส่วนเรือที่ออกจากอ่าวจะใช้เส้นทางในน่านน้ำโอมานภายใต้การดูแลของโอมาน
• อิหร่านต้องการ "ควบคุมขาเข้า ดูแลขาออก": อิหร่านต้องการควบคุมการเดินเรือขาเข้าทั้งหมด และสามารถแทรกแซงการจราจรขาออกได้หากจำเป็น
• ข้อเสนอทางเลือกของโอมาน: เดิมทีโอมานเสนอกลไกการจัดการระดับภูมิภาคร่วมกับค่าธรรมเนียมโดยสมัครใจ โดยได้รับการสนับสนุนจากรัฐอ่าวอาหรับ แต่การเจรจาปัจจุบันเอียงไปทางรูปแบบการควบคุมที่เข้มงวดกว่าของอิหร่าน

ค่าธรรมเนียมที่ disputed: จุดติดขัดหลัก

ค่าธรรมเนียมเป็นประเด็นที่มีการโต้แย้งมากที่สุดอย่างไม่ต้องสงสัย ทั้งสามฝ่ายมีจุดยืนที่ห่างกันมาก:

• รัฐสภาอิหร่านกำลังพิจารณาร่างกฎหมายที่จะปรับผู้ละเมิดสูงถึง 20% ของมูลค่าสินค้า สำหรับการผ่านโดยไม่ได้รับอนุญาต
• จุดยืนของโอมานเรียกร้องให้มี "ค่าธรรมเนียมโดยสมัครใจ" เพื่อเป็นทุนในการเดินเรือ สิ่งแวดล้อม และบริการกู้ภัย ไม่ใช่การเก็บค่าผ่านทางภาคบังคับ

เงื่อนไข: การห้ามเรือสหรัฐฯ และอิสราเอล

อิหร่านทำให้การกีดกันเรืออเมริกันและอิสราเอลเป็นข้อเรียกร้องที่ไม่สามารถต่อรองได้:

• อิหร่านยืนกรานที่จะห้ามเรือสหรัฐฯ และอิสราเอล ผ่านช่องแคบฯ ตามรายงานของสื่อรัฐบาลอิหร่าน ข้อตกลง "ห้ามเรืออเมริกันหรืออิสราเอลใดๆ" ผ่าน
• คณะกรรมาธิการรัฐสภาอิหร่านกำลังพิจารณาร่างกฎหมายที่จะห้ามเรือของสหรัฐฯ อิสราเอล และประเทศ "ที่เป็นศัตรู" อื่นๆ และปรับสูงถึง 20% ของมูลค่าสินค้าสำหรับผู้ละเมิด
• อิหร่านยังเรียกร้องให้สหรัฐฯ ยุติการปิดล้อมทางเรือ ของท่าเรืออิหร่านซึ่งเป็นเงื่อนไขในการเปิดช่องแคบฯ อีกครั้ง

การโจมตีของ IRGC แม้จะมีการเจรจา

การโจมตีการเดินเรือพาณิชย์ยังคงดำเนินต่อไปตลอดการเจรจา ซึ่งบั่นทอนความไว้วางใจอย่างรุนแรง:

• 22 เมษายน 2026: อิหร่านโจมตีเรือพาณิชย์อย่างน้อยสามลำภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังจากประธานาธิบดีทรัมป์ขยายเวลาการหยุดยิง
• 7 กรกฎาคม 2026: เรือบรรทุก LNG ของกาตาร์เสี่ยงระเบิด และเรือบรรทุกน้ำมันดิบของซาอุดีอาระเบียได้รับความเสียหายใกล้ช่องแคบฯ ระดับภัยคุกคามทางทะเลถูกปรับเป็น "รุนแรง"
• 11 กรกฎาคม 2026: IRGC ประกาศปิดช่องแคบฯ อีกครั้งหลังจากยิงขีปนาวุธและโดรนใส่เรือ
• นายทหารระดับสูงของ IRGC ที่ใกล้ชิดกับผู้นำสูงสุด reportedly อนุมัติการใช้กำลังเพื่อรักษาการควบคุมช่องแคบฯ ของอิหร่าน ซึ่งทำให้เส้นทางการเจรจาซับซ้อนยิ่งขึ้น

การมีส่วนร่วมและข้อกล่าวอ้างของประธานาธิบดีทรัมป์แห่งสหรัฐฯ

• ทรัมป์กล่าวต่อสาธารณะว่าการหารือระหว่างสหรัฐฯ-อิหร่านนั้น "ดีมาก" เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม
• สหรัฐฯ มีส่วนเกี่ยวข้องทางอ้อมในการเจรจาอิหร่าน-โอมาน โดยมีจุดยืนที่แน่วแน่ว่าเส้นทางชั่วคราวต้องดำเนินการ โดยไม่มีค่าผ่านทางหรืออุปสรรคใดๆ
• สหรัฐฯ ยืนกรานว่าอิหร่านต้องให้คำมั่นสัญญาต่อสาธารณะว่าจะหยุดโจมตีเรือและเปิดช่องทางการเดินเรือทั้งหมดโดยไม่มีค่าธรรมเนียม
• ไม่มีหลักฐานอิสระว่ามีความก้าวหน้าที่เป็นรูปธรรมเกิดขึ้น — ถ้อยแถลงในแง่ดีของทรัมป์ขัดแย้งกับข้อเรียกร้องค่าชดเชย การห้ามเรือสหรัฐฯ/อิสราเอล และการโจมตีอย่างต่อเนื่องของ IRGC

บทสรุป

ข้อตกลงอิหร่าน-โอมานใกล้เสร็จสมบูรณ์บนกระดาษ — มีการตกลงพิกัดเส้นทางและกำลังร่างแถลงการณ์ร่วม — แต่ยังไม่ได้ลงนามหรือนำไปปฏิบัติ ข้อตกลงยังคงถูกปิดกั้นโดยข้อพิพาทพื้นฐานสามประการ: ข้อเรียกร้องของอิหร่านในการเก็บค่าผ่านทาง 5–7% ของมูลค่าสินค้า (เทียบกับของโอมานประมาณ 3% และสหรัฐฯ ยืนกรานที่ 0%), ข้อเรียกร้องของอิหร่านในการห้ามเรือสหรัฐฯ และอิสราเอล โดยสิ้นเชิง และ การขาดคำมั่นสัญญาของสหรัฐฯ ที่จะยุติการปิดล้อมทางเรือ ในขณะเดียวกัน IRGC ยังคงโจมตีเรือพาณิชย์แม้ในระหว่างการเจรจา และช่องแคบฯ ยังคงปิดอย่างมีประสิทธิภาพสำหรับการจราจรเชิงพาณิชย์ตามปกติ