อีโบลาสายพันธุ์ Bundibugyo ในคองโก: วิกฤตครั้งใหญ่ที่โลกยังไม่มีวัคซีนรับมือ

ไวรัสแพร่กระจายไปแล้ว 5 จังหวัด ได้แก่ อิตูรี (Ituri), นอร์ทคิวู (North Kivu), เซาท์คิวู (South Kivu), โอต์-อูเอเล (Haut-Uélé) และโชโป (Tshopo) พื้นที่ทางตะวันออกซึ่งได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งยังเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการติดตามผู้สัมผัส การส่งทีมแพทย์ และการควบคุมการแพร่เชื้อ

จังหวัดอิตูรียังคงเป็นศูนย์กลางของการระบาด โดยคิดเป็น 90% ของผู้ป่วยทั้งประเทศ ในช่วงกลางเดือนกรกฎาคม

รัฐบาลเตรียมปรับแผนรับมือครั้งใหญ่

เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2026 มีรายงานว่ารัฐบาล DRC กำลังเตรียมปรับแผนรับมือการระบาดครั้งใหญ่ โดยแนวทางที่วางไว้ประกอบด้วย

• ให้บริการสาธารณสุขฟรีในจังหวัดทางตะวันออกที่ได้รับผลกระทบ
• เพิ่มการทดสอบวัคซีนทดลองสำหรับไวรัส Bundibugyo
• เปลี่ยนไปใช้รูปแบบการรับมือที่ให้หมู่บ้านและชุมชนมีบทบาทนำมากขึ้น เพื่อควบคุมการแพร่ระบาดให้เข้าถึงพื้นที่จริง

การปรับแนวทางดังกล่าวเกิดขึ้นในขณะที่จำนวนผู้ติดเชื้อรายใหม่ยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง และสะท้อนว่าการรับมือในระดับโรงพยาบาลหรือหน่วยงานส่วนกลางเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอในพื้นที่ห่างไกลและพื้นที่ความขัดแย้ง

ทำไมสายพันธุ์ Bundibugyo จึงรับมือได้ยาก

อีโบลาที่เกิดจากสายพันธุ์ Zaire มีวัคซีนที่ได้รับอนุญาตใช้งานแล้ว แต่สำหรับ โรคจากไวรัส Bundibugyo ยังไม่มีวัคซีนหรือยารักษาเฉพาะที่ได้รับอนุมัติ WHO ยืนยันว่าในปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนหรือการรักษาเฉพาะสำหรับโรคที่เกิดจากไวรัสสายพันธุ์นี้

ดังนั้น ทีมรับมือจึงต้องพึ่งพาการรักษาประคับประคอง การตรวจพบผู้ป่วยให้เร็ว การแยกผู้ติดเชื้อ การติดตามผู้สัมผัส และมาตรการป้องกันการติดเชื้ออย่างเข้มงวด แต่มาตรการเหล่านี้ทำได้ยากขึ้นมากเมื่อพื้นที่ระบาดอยู่ในเขตความขัดแย้ง ระบบสาธารณสุขถูกกดดัน และประชาชนบางส่วนเข้าถึงสถานพยาบาลได้จำกัด

วัคซีนและการรักษาอยู่ในขั้นตอนไหน

หลายหน่วยงานกำลังเร่งพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่อาจช่วยปิดช่องว่างด้านการรักษาและการป้องกันโรค

• มหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด เริ่มการทดลองวัคซีน Bundibugyo ในมนุษย์เป็นครั้งแรกเมื่อเดือนกรกฎาคม 2026 การทดลองระยะเริ่มต้นใช้วัคซีน ChAdOx1 BDBV และประเมินความปลอดภัยกับการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันในอาสาสมัครสุขภาพดี 50 คน อายุ 18–55 ปี โดยมี Serum Institute of India เป็นพันธมิตรด้านการผลิต
• Moderna เริ่มการทดลองวัคซีนชนิด mRNA ชื่อ mRNA-1469 ในมนุษย์เป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 4 สิงหาคม 2026 หลังได้รับอนุญาตจาก Health Canada การทดลองระยะที่ 1 ซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก CEPI จะดำเนินการในแคนาดา 3 แห่ง และตั้งเป้ารับอาสาสมัครสุขภาพดีประมาณ 80 คน เพื่อประเมินความปลอดภัยและการกระตุ้นภูมิคุ้มกัน
• WHO ได้ประชุมกลุ่มผู้เชี่ยวชาญเพื่อคัดเลือกแนวทางรักษาที่ควรนำไปทดสอบในผู้ป่วย โดยให้ความสำคัญกับแอนติบอดีโมโนโคลนอล MBP134 และ Maftivimab® รวมถึงยาต้านไวรัส remdesivir การทดลองแบบแพลตฟอร์มชื่อ PARTNERS เริ่มรับผู้ป่วยใน DRC เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม 2026 เพื่อประเมินการรักษาเหล่านี้
• WHO ประเมินว่าอาจต้องใช้เวลาอีก 7–9 เดือน ก่อนวัคซีน Bundibugyo แบบ rVSV จะพร้อมเข้าสู่การใช้งานทางคลินิก
• CEPI หรือ Coalition for Epidemic Preparedness Innovations ให้คำมั่นสนับสนุนเงินสูงสุด 50 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อเร่งพัฒนาวัคซีน 3 โครงการ ซึ่งรวมถึงวัคซีนจาก Oxford/Serum Institute, Moderna และ IAVI หรือ International AIDS Vaccine Initiative

อย่างไรก็ตาม วัคซีนและยาทั้งหมดข้างต้นยังอยู่ในขั้นทดลอง ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์ที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ทั่วไป การใช้งานต้องอยู่ภายใต้การทดลองทางคลินิกเพื่อให้ได้ข้อมูลด้านประสิทธิผลและความปลอดภัย

สหรัฐฯ เพิ่มเงินช่วยเหลืออีก 242 ล้านดอลลาร์

เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2026 กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ประกาศความตั้งใจจะจัดสรรเงินเพิ่มเติม 242 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อสนับสนุนการรับมืออีโบลา การเตรียมความพร้อม และความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมในภูมิภาค

การจัดสรรครั้งใหม่นี้ทำให้เงินสนับสนุนโดยตรงจากสหรัฐฯ สำหรับการรับมืออีโบลามีมูลค่ารวม มากกว่า 512 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยสหรัฐฯ ยังคงเป็นผู้สนับสนุนทางการเงินรายใหญ่ที่สุดของการรับมือการระบาดครั้งนี้

การระบาดอาจเริ่มขึ้นก่อนประกาศหลายเดือน

DRC ประกาศการระบาดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม 2026 หลังตรวจพบผู้ติดเชื้อยืนยันทางห้องปฏิบัติการ 8 ราย และผู้ต้องสงสัย 246 ราย

แต่หลักฐานทางระบาดวิทยาชี้ว่าไวรัสอาจแพร่กระจายโดยไม่ถูกตรวจพบมาตั้งแต่ ปลายปี 2025 หรือต้นปี 2026 กล่าวคือ เชื้ออาจแพร่ในชุมชนเป็นเวลาหลายเดือนก่อนมีการประกาศอย่างเป็นทางการ

การตรวจพบที่ล่าช้าอาจเปิดโอกาสให้เชื้อหยั่งรากในหลายจังหวัด ก่อนที่การตอบสนองแบบประสานงานจะเริ่มขึ้น นี่จึงเป็นเหตุผลที่วิกฤตครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันกับไวรัสเท่านั้น แต่ยังเป็นการแข่งขันกับเวลา การเข้าถึงพื้นที่ และความไว้วางใจของชุมชนด้วย